Category Archives: Հայոց լեզու

Հայոց լեզու Տնային աշխատանք

Այնպիսի պատմություն գրի՛ր, որ հետևյալ հետևություններից մեկն արվի:

  • Սուտասանը որ իմանա՝ սուտը բռնող չկա, ի՛նչ ասես կհնարի:
  • Մարդուն ըստ իր արարքի են ճանաչում:
  • Իր աչքի գերանը չի տեսնում, ուրիշի աչքի շյուղն է տեսնում:
  • Այս պատմությունը պատմեցի, որ չվախենաք անծանոթ քաղաքում «կորչելուց»:
  • այլ

Պետք չէ մարդուն, չիմանալով նրան դատել

Արթուրը մի տղա է, 16 տարեկան: Նա ապրում էր հանգիստ կյանքով, բայց մի քանի օրում այդ ամենը լրիվ փոխեց:
Մի կիրակի օր նա գնացել էր իրեն նոր ժամացույց գնելու: Այդ օրը յուրահատուկ չէր: Նա հետ վերադարձավ նոր ժամացույցով տուն և սկսեց տնային աշխատանքները կատարել:
Հաջորդ օրը բոլորին այդ ժամացույցը դուր եկավ: Դասարանցիները նրան հարցուփորձ արեցին, թե որտեղից է գնել, թանկ արժե՞ր, թե՞ ոչ և այլ հարցեր: Նա բոլոր հարցերին պատասխանեց, բայց միայն դասարանցի Եվային այդ պատասխանները դուր չեկան: Նա կասկածեց, որ Արթուրը դրանք գողացել է:
Հաջորդ օրերը Եվան բոլորին դպրոցում պատմել էր իր կասկածների մասին: Արթուրին սկսեցին մեղադրել, ծաղրել և վիրավորել: Դա շարունակվեց մի քանի օր, բայց Արթուրը էլ չդիմացավ և պատմեց ամենը ծնողներին, որոնք ինչ-որ ժամանակ անց որոշեցին նրան ուրիշ դպրոց տեղափոխել:
Մյուս շաբաթ նա արդեն ուրիշ դպրոց գնաց: Այնտեղ դեռ ընկերներ և ծանոթներ չուներ: Արթուրը ծանոթացավ իր դասարանի միայն մի տղայի հետ, որը իր նման համեստ, բայց աշխատասեր էր: Նրանք սկսեցին շփվել:
Ինչ-որ ժամանակ անց խոսակցության մեջ մի թեմա բացվեց, Արթուրի հին դպրոցի մասին: Նա ամեն ինչ պատմեց: Ընկերը՝ Աշոտը չհավատաց, քանի որ այդքան շփվելուց հետո նա կարող է պնդել, որ Արթուրը ոչ-մի անգամ այդպիսի բան չէր անի:
Այսպես նրանք հասկացան, որ պետք չէ մարդուն, չիմանալով նրան դատել:

Հայոց լեզու Դասարանական աշխատանք

  • Կատարում ենք առաջադրանքները:
    1. 1. Տեքստերից հանի՛ր բայերն ու բնութագրի՛ր դրանք հետևյալ հատկանիշներով:
      • դիմավոր/անդեմ լինելը
      • եթե դիմավոր է եղանակը
      • ժամանակաձևը
      • ժամանակը
      • դեմքը
      • թիվը
      • լծորդությունը (ե/ա)
      • խոնարհումը (դրական/ժխտական)
      • սեռը
      • պարզ/բաղադրյալ ժամանակաձև լինելը
      • կազմությունը
      • եթե անդեմ է, դերբայի անկախ/կախյալ լինելը
      • դերբայի տեսակը
      • ձևը (դրական/ժխտական)
      • լծորդությունը
      • սեռը
      • կազմությունը
      • եթե ունի, նաև՝հոլովը, թիվը, առումը:

Ա. Մի անգամ դեպի հարավ չվելիս ծիծեռնակները փորձանքի մեջ ընկան: Այդ տարի
Շվեյցարիայում ուժեղ ցրտից բոլոր միջատները սատկել էին; Դե, էլ ի՛նչ պիտի ուտեին
ծիծեռնակները. չէ՞ որ շատ թռչունների նման նրանք էլ են միջատներով սնվում: Խեղճ
ծիծեռնակները սովից ուժասպառ եղան ու վայր ընկան: Բայց Շվեյցարիայի բնակիչներն
անօգնական չթողեցին նրանց. հավաքեցին, դրեցին տուփերի մեջ ու տարան
երկաթուղային կայարան: Այդտեղից էլ հատուկ գնացքով արագ ու ապահով ուղարկեցին
հարավ:

Չվելիս-անդեմ, անկախ, համակատար, դրական, ե լծորդություն, չեզոք, պարզ

Ընկան-դիմավոր, անցյալ, երրորդ դեմք, հոգնակի թիվ, ե լծորդություն, դրական, չեզոք, պարզ, սոսկածանց

Սատկել էին-դիմավոր, վաղակատար անցյալ, անցյալ, երրորդ դեմք, հոգնակի, ե լծորդություն, դրական, չեզոք, բաղադրյալ, պարզ

Պիտի ուտեին֊դիմավոր, հարկադրական, անցյալ, երրորդ դեմք, հոգնակի, ե լծորդություն, դրական, ներգործական, պարզ, պարզ

Սնվում են֊դիմավոր, սահմանական, անկատար ներկա, ներկա, երրորդ դեմք, հոգնակի, դրական, չեզոք, բաղադրյալ, ե լծորդություն

Եղան֊դիմավոր, սահմանական, անցյալ կատարյալ, երրորդ դեմք, հոգնակի, դրական, չեզոք, պարզ, պարզ

Չթողեցին֊դիմավոր, սահմանական, անցյալ կատարյալ, երրորդ դեմք, ե լծորդություն, ժխտական, սոսկածանց, չեզոք


Բ. Հնդկաստանի Ուտար Պլադեշ նահանգում բնության շատ նվիրված պաշտպաններ են
բնակվում: նրանք կազմել են « Չիպկո Անդոլայ» («Գրկի՛ր ծառը») ընկերությունը: Երբ
ընկերության անդամներից մեկն իմանում է, որ ինչ-որ տեղ պատրաստվում են ծառ կտրել,
համախոհներին անմիջապես հայտնում է, և նրանք բոլորը շնչակտուր սլանում են այնտեղ:
Ծառահատների հայտնվելուն պես ընկերության կամավորներից յուրաքանչյուրը մի ծառի
բուն է գրկում և թույլ չի տալիս, որ կտրեն:

  1. 2. Նախադասության միտքն արտահայտի՛ր բայը ժխտական դարձնելով: Օրինակ` Մենք դժկամորեն գնացինք նրա հետևից:- Մենք հաճույքով չգնացինք նրա հետևից:
    • Ամբողջ ճանապարհին մենք միայն մի անգամ կանգ առանք խորհրդակցելու:
    • Մեր արածն ապարդյուն աշխատանք էր:
    • Կղզու նահանգապետը կամեցավ այծերից փրկել էբենոսի անտառները:
    • Նրա մտադրությունը սխալ հասկացան:
    • Նրան անլուրջ պատասխան տվեցին:
    • Այծերը էբենոս ծառից կարևոր են:
    • Նրանք իրենց հետ կբերեն լույսը:
    • Դու պետք է մոռանաս այդ ամենը:
    • Գնա՛ նրանց ետևից և փնտրի՛ր բանալին:

Հայոց լեզու Տնային աշխատանք

Այբբենական կարգով կազմի՛ր ընկերոջդ ուղղված խորհուրդների ցանկ՝ կիրառելով հրամայական եղանակի բայեր, օրինակ՝

  • Արդա՛ր վարվիր բոլորի հետ:
  • Գաղտնիքներդ ամեն մեկին մի՛ վստահիր:
  • Եղի՛ր անհատականություն:

Ապրիր լի արկածներով կյանքով, ինչպես երազում էիր:

Բոլոր մարդիկ յուրահատուկ են, մի ամաչիր քեզնից:

Գաղտնիքներդ բոլորին մի պատմիր:

Դիմիր օգնության, եթե անհրաժեշտ է:

Երազանքներդ իրականություն դարձրու:

Ընտրիր ապագայի լավ ճանապարհ:

Մի թաքցրու քեզ:

Չանես այն, ինչ չես ուզում:

Վերջացրու խաբել:

Հայոց լեզու Դասարանական աշխատանք

Ամփոփում ենք սովորածը ըղձական, ենթադրական, հարկադրական եղանակների մասին:

  1. Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ հրամայական եղանակի համապատասխան բայերով: (կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու) :
    • Համարձակ …, … նեղ միջանցքը ու երբ հասնես ստորգետնյա անցքի մուտքին, լապտերդ …:
    • Ուշադիր … քարտեզը, … , թե օվկիանոսներում ցրված ինչքա՞ն կղզիներ կան:
    • … բոլոր խորհուրդները, հետո …, ինչպես կամենում ես:
    • Ոչ մեկի գաղտնիքը …, եթե անգամ պատահաբար ես իմացել:
    • -… ինձ, … թռչեմ,- մարդկային լեզվով խնդրեց աղավնին:
  2. Ենթադրական եղանակ, հարկադրական եղանակ, հրամայական եղանակ, ըղձական եղանակ, սահմանական (սահմանում-որոշում, հաստատում, կարգավորում) եղանակ: Բանաձևերի խմբերից յուրաքանչյուրին տո՛ւր տրված անուններից մեկը:
    • Գնում ես, գնալու ես, գնացել ես, գնացիր, գնում էիր, գնացել էիր, գնալու էիր:
    • Գնաս,գնայիր
    • Կգնաս, կգնայիր:
    • Պիտի գնաս,պիտի գնայիր:
    • Գնա՛, մի՛ գնա:

Հայոց լեզու Տնային աշխատանք

  • Գրում ենք «Զատիկը մեր ընտանիքում» թեմայով պատում:

Մեր ընտանիքում զատիկը հետաքրքիր է անցնում: Ես, եղբայրս և մայրիկս ներկեցինք ձվերը, գաթա թխեցինք և զարդարեցինք ածիկը: Մայրիկս պատրաստեց Զատիկի չամիչով փլավ, կանաչի, ձուկ: Ես և եղբայրս ձվակռիվ ենք արել: Շատ զվարճալի էր և հետաքրքիր:

  • Տեքստից հանում ենք հինգ բայ ու վերլուծում՝ նշելով.
  • դիմավոր/անդեմ լինելը
    • եթե դիմավոր է
      1. եղանակը
      2. ժամանակաձևը
      3. ժամանակը
      4. դեմքը
      5. թիվը
      6. լծորդությունը (ե/ա)
      7. խոնարհումը (դրական/ժխտական)
      8. սեռը
      9. պարզ/բաղադրյալ ժամանակաձև լինելը
      10. կազմությունը
    • եթե անդեմ է
      1. դերբայի անկախ/կախյալ լինելը
      2. դերբայի տեսակը
      3. ձևը (դրական/ժխտական)
      4. լծորդությունը
      5. սեռը
      6. կազմությունը
      7. եթե ունի, նաև՝
        • հոլովը, թիվը, առումը

ներկեցինք, թխեցինք, զարդարեցինք, պատրաստեց, ձվակռիվ ենք արել

Ներկեցինք-դիմավոր, սահմանական, անցյալ կատարյալ, առաջին դեմք, հոգնակի թիվ, ե լծորդություն, դրական խոնարհում, ներգործական սեռ, պարզ ժամանակաձև, պարզ

Թխեցինք-դիմավոր, սահմանական, անցյալ կատարյալ, առաջին դեմք, հոգնակի թիվ, ե լծորդություն, դրական խոնարհում, ներգործական սեռ, պարզ ժամանակաձև, պարզ

Զարդարեցինք- դիմավոր, սահմանական, անցյալ կատարյալ, առաջին դեմք, հոգնակի թիվ, ե լծորդություն, դրական խոնարհում, ներգործական սեռ, պարզ ժամանակաձև, պարզ

Պատրաստեց-դիմավոր, սահմանական, անցյալ կատարյալ, երրորդ դեմք, եզակի թիվ, ե լծորդություն, դրական, ներգործական սեռ, պարզ ժամանակաձև, պարզ

Ձվակռիվ ենք արել-դիմավոր, սահմանական, անկատար անցյալ, առաջին դեմք, հոգնակի թիվ, դրական, ներգործական սեռ, պարզ ժամանակաձև, պարզ

Հայոց լեզու Դասարանական աշխատանք

Կատարում ենք առաջադրանքները:

  1. Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ ըղձական եղանակի համապատասխան բայերով:
    • Գոնե մի օր կարգին եղանակ լիներ, որ կարողանայի մի քիչ նստել ծովափին ու ջրային հեծանիվ քշեի:
    • Գոնե մինչև ծովափ հասնենք, դրանից հետո ինքներս կգնանք:
    • Երանի թե մի քիչ երկար տևեր ուղևորությունը:
    • Շատ եմ ուզում, որ մի անգամ դելֆին տեսնեմ, մի քանի օր էլ ընկերություն անեմ հետը:
    • Եթե քամին ուժեղանար ու փորձառու նվագները կարողանային  ծովին ունկնդրել, նրանք կասեն, թե նավի մոտով ինչպիս՞ ձկների վտառ է լողում:
  2. Կետերը փոխարինի՛ր տրված բայերի ենթադրական եղանակի համապատասխան ձևերով:
    • Եթե թույլ տան իրենց ուզածն անել, նրանք անտառն էլ կվերածեին զորքի ու բոլոր ծառերը շարք կկանգնեցնեին (վերածել, կանգնեցնել)
    • Հենց որ սահմանին մոտենաք, ձեզ հարցուփորձ կանեն ձերանցյալի ու նպատակների մասին: (հարցուփորձ անել)
    • Թե որ գտնես այդ բույսի սերմերը, ջրի մեջ կդնես ու կթողնես մինչև ծլեն: (դնել, թողնել)
    • Եթե կենդանիների կերի մեջ մեծ քնակությամբ արևքուրիկ լինի, կենդանին կթունավորվի ու կհիվանդանա(թունավորվել, հիվանդանալ)
    • Եթե ժամանակին չմտածեն կենդանիների կերի մասին, ձմռանը շատ դժվար կլինի կեր հայթաթելը: (լինել)
  3. Տրված նախադասությունները լրացրո՛ւ հարկադրական եղանակի համապատասխան բայերով:
    • Վատ աշխատող շարժիչներն անպայման պետք է փոխել, թե չէ թունավորում են օդը:
    • Մեր քաղաքում սաղարթավոր ծառերը պետք է լինեն, որ աղմուկը կլանեն, օդը մաքրեն փոշուց ու վնասակար նյութերից:
    • Մարդիկ պետք է իմանան, որ կենդանի բնությունը պահպանելը իրենց ամենակարևոր գործն է:
    • Ամեն մեկը դիմացինի համար պետք է անի, այն, ինչ կուզեր, որ իր համար անեն մարդիկ:
    • Բնության գեղեցկությունը պահպանելու համար հանքերի շահագործումը պետք է վերջացվի:

Հայոց լեզու Տնային աշխատանք

Ապրիլմեկյան աշխատանք. գրավոր շարադրանքով, ձայնագրությամբ կամ տեսանյութով ներկայացնել որևէ հումորային պատմություն ձեր կյանքից:

Մի անգամ, երբ ես 8 տարեկան էի, ես, եղբայրս և մայրիկս նստել էինք տրոլեյբուս: Մենք տեղավորվեցինք և ինչ-որ ժամանակ հետո մի տատիկ տրոլեյբուս բարձրացավ և մեր դիմացը նստեց: Հաստ ապակիներով ակնոցներով մի ծեր տատիկ էր և երևում էր, որ նա շատ վատ է տեսնում: Նա երևի այդ մասին չէր իմանում, քանի որ ինձ նայելով մայրիկիս ասաց.

— Բայց ինչքան է տղադ քեզ նման:

Այդ պահին ես շփոթվեցի: Շատ ծիծաղալու էր, որովհետև ես երկար մազեր ունեի և աղջկա շորեր էի հագել:

Հայոց լեզու Դասարանական աշխատանք

Կատարում ենք առաջադրանքները:

  1. Հետևյալ բայերը խոնարհում ենք անցյալ կատարյալ ժամանակաձևով:
    • Սպասել
    • գնալ
    • գտնել
    • հոգնեցնել

Սպասել-անցյալ կատարյալ

Ես սպասեցի

Դու սպասեցիր

Նա սպասեց

Մենք սպասենք

Դուք սպասեցիք

Նրանք սպասեցին

Գնալ-անցյալ կատարյալ

Ես գնացի

Դու գնացիր

Նա գնաց

Մենք գնացինք

Դուք գնացիք

Նրանք գնացին

Գտնել-անցյալ կատարյալ

Ես գտա

Դու գտար

Նա գտավ

Մենք գտանք

Դուք գտաք

Նրանք գտան

Հոգնեցնել-անցյալ կատարյալ

Ես հոգնեցրի

Դու հոգնեցրիր

Նա հոգնեցրեց

Մենք հոգնեցրինք

Դուք հոգնեցրիք

Նրանք հոգնեցրին

  1. Բայերի անցյալ կատարյալի ձևերով նկարագրում ենք մեր երեկը: Օրինակ՝ Ես երեկ արթնացա, պատրաստվեցի, գնացի դասի:

Ես երեկ դժվար արթնացա, շորերը ընտրեցի և հագնվեցի: Հետո պայուսակս հավաքեցի, հագա վերարկուն և եղբորս հետ գնացինք տրանսպորտի մոտ: Հասա դպրոց և գնացի դասարան: Բոլոր դասերը ավարտվեցին և մենք մնացինք երկարօրյա: Երկարօրյայում թեյ խմեցինք և գնացինք տրանսպորտի մոտ: Հետ եկանք տուն և ես կերա, իսկ հետո մի քանի րոպե հանգստացա: Հետո դասերս սկսեցի անել և անգլերենից պարապմունքի տնային աշխատանքը: Ուշ գնացի լողանալու, իսկ դրանից հետո պառկեցի մահճակալում և արագ քնեցի:

Հայոց լեզու Տնային աշխատանք

  • Զատկական տոնի հետ կապված որևէ հետաքրքիր նյութ կգտնես համացանցում:
  • Կընթերցես, կտեղադրես բլոգում:
  • Եթե տեքստի մեջ հանդիպեն սահմանական եղանակի բաղադրյալ ժամանակաձևերով բայեր, կմգեցնես ու փակագծերում կգրես, թե որ ժամանակաձևով է: Օրինակ՝ Տոնը նշվել է (վաղակատար ներկա) տարբեր երկրներում:

Սուրբ Զատկի Ավանդույթներ

Հայկական ավանդույթում, սույն հավկիթներով հավկթախաղ է տեղի ունենում երկու հոգու միջև։ Կոտրող հավկիթը հաղթող է ճանաչվում և ուտում են (անկատար ներկա) կոտրված հավկիթը։ Նաև ավանդույթ է Զատկվա հավկիթներն ուտել թարխունով, աղով և լավաշով։

Արևմտյան երկրների ավանդույթում, հավկիթները թաքցվում են խոտերի կամ կանաչների միջև և երեխաները փորձում են (անկատար ներկա) դրանք գտնել։ Այն կոչվում է «Զատկվա հավկթաորս»։

Զատիկը Հայերի մոտ տոնվել է (վաղակատար ներկա) ապրիլ ամսին՝ շատ ավելի վաղ, քան քրիստոնեությունն է։ Այն զատիկ է կոչվել ձմեռվանից գարունը զատվելու առթիվ։ Վարկածներ կան, որ սկզբնական շրջանում այն եղել է անշարժ տոն և համընկել է (վաղակատար ներկա) մարտի 21-ի գիշերահավասար օրվա հետ՝ գիշեր – ցերեկն իրարից զատելու իմաստով։ Հայ հեթանոսական նոր տարում և պարսկական Նովրուզ տոնին, որոնք սկսվում են գարնան գիշերահավասարին, ևս ներկվում են (անկատար ներկա) հավկիթներ։ Հայ հեթանոսական նոր տարում ևս ներկված հավկիթներն ուտում էին (անկատար անցյալ) թարխունով, աղով և լավաշով։

Հայոց լեզու Տնային և Դասարանական աշխատանք

Խոնարհում ենք մեր ընտրությամբ երեք բայ սահմանական եղանակի բաղադրյալ ժամանակաձևերով:

  • Օր.՝ կարդալ-անկատար ներկա
    • ես կարդում եմ
    • դու կարդում ես
    • նա կարդում է
    • մենք կարդում ենք
    • դուք կարդում եք
    • նրանք կարդում են

Շինել-անկատար ներկա

ես շինում եմ

դու շինում ես

նա շինում է

մենք շինում ենք

դուք շինում եք

նրանք շինում են

Շինել-անկատար անցյալ

Ես շինում էի

Դու շինում էիր

Նա շինում էր

Մենք շինում էինք

Դուք շինում էիք

Նրանք շինում էին


Շինել-վաղակատար ներկա

Ես շինել եմ

Դու շինել ես

Նա շինել է

Մենք շինել ենք

Դուք շինել եք

Նրանք շինել էին

Շինել-վաղակատար անցյալ

Ես շինել էի

Դու շինել էիր

Նա շինել էր

Մենք շինել էինք

Դուք շինել էիք

Նրանք շինել էին

Շինել-ապակատար ներկա

Ես շինելու եմ

Դու շինելու ես

Նա շինելու է

Մենք շինելու ենք

Դուք շինելու եք

Նրանք շինելու եք

Շինել-ապակատար անցյալ

Ես շինելու էի

Դու շինելու էիր

Նա շինելու էր

Մենք շինելու էինք

Դուք շինելու էիք

Նրանք շինելու էին

Կերակրել-անկատար ներկա

Ես կերակրել եմ

Դու կերակրել ես

Նա կերակրել է

Մենք կերակրել ենք

Դուք կերակրել եք

Նրանք կերակրել են

Կերակրել-անկատար անցյալ

Ես կերակրել էի

Դու կերակրել էիր

Նա կերակրել էր

Մենք կերակրել էինք

Դուք կերակրել էիք

Նրանք կերակրել էին

Կերակրելվաղակատար ներկա

Ես կերակրել եմ

Դու կերակրել ես

Նա կերակրել է

Մենք կերակրել են

Դուք կերակրել եք

Նրանք կերակրել են

Կերակրել-վաղակատար անցյալ

Ես կերակրել էի

Դու կերակրել էիր

Նա կերակրել էր

Մենք կերակրել էինք

Դուք կերակրել էիք

Նրանք կերակրել էին

Կերակրել-ապակատար ներկա

Ես կերակրելու եմ

Դու կերակրելու ես

Նա կերակրելու է

Մենք կերակրելու ենք

Դուք կերակրելու եք

Նրանք կերակրելու են

Կերակրել-ապակատար անցյալ

Ես կերակրելու էի

Դու կերակրելու էիր

Նա կերակրելու էր

Մենք կերակրելու էինք

Դուք կերակրելու էիք

Նրանք կերակրելու էին

Գնել-անկատար ներկա

Ես գնում եմ

Դու գնում ես

Նա գնում է

Մենք գնում ենք

Դուք գնում եք

Նրանք գնում ենք

Գնել-անկատար անցյալ

Ես գնում էի

Դու գնում էիր

Նա գնում էր

Մենք գնում էինք

Դուք գնում էիք

Նրանք գնում էին

Գնել-վաղակատար ներկա

Ես գնել եմ

Դու գնել ես

Նա գնել է

Մենք գրել ենք

Դուք գրել եք

Նրանք գրել ենք

Գնել-վաղակատար անցյալ

Ես գնել էի

Դու գնել էիր

Նա գնել էր

Մենք գնել էինք

Դուք գնել էիք

Նրանք գնել էին

Գնել-ապակատար ներկա

Ես գնելու եմ

Դու գնելու ես

Նա գնելու է

Մենք գնելու ենք

Դուք գնելու եք

Նրանք գնելու են

Գնել-ապակատար անցյալ

Ես գնելու էի

Դու գնելու էիր

Նա գնելու էր

Մենք գնելու էինք

Դուք գնելու էիք Նրանք գնելու էին