Պատմություն Դասարանական աշխատանք

Ու՞մ որդին էի Պապ թագավորը, երբ՞ է նա կառավարել։

Պապը Արշակ II-ի և Փառանձեմի որդին էր։ Նա կառավարել է 370-374թ-ները։

Ի՞նչ նորամուծություններ արեց նա։ Այդ նորամուծությունների ազդեցությունը Հայաստանի ներքին կյանքի վրա։

Պապը սկսում է վերականգնել այն հասարակական կառույցները, որոնք գոյություն ունեին մինչև պարսիկների կատարած ավերածությունները։ Պապը վերականգնում է երկրի բոլոր սահմանները։

Ձիրավի ճակատամարտ, ընթացք և հետևանքներ։

Ձիրավի ճակատամարտը տեղի է ունեցել 301թ-ին։ Ճակատամարտը տեղի է ունենում Այրարատ նահանգի Բագրևանդ գավառի Ձիրավի դաշտում։ Պարսիկներին օժանդակում էին աղվանները և լեզգիները, որոնց թագավորներն էին Ուռնայրը և Շերգիրը։ Պարսիկներին օգնում էր նաև Մերուժան Արծրունին։ Պապը և Ներսես մեծը հետևում էին ճակատամարտին Նպատ լեռան վերևից։ Ճակատամարտի ժամանակ Սպանդարատ Կամսարականի գլխավորած զորաթևը, գրոհելով հակառակորդի կենտրոնի վրա, ջախջախում և փախուստի է մատնում նրան։ Լեզգիների արքա Շերգիր թագավորը մարտում զոհվում է, իսկ արքա Ուռնայրը՝ վիրավորվում։ Ի վերջո պարսիկները չեն դիմանում հայ-հռոմեական զորքի գրոհներին և փախուստի են դիմում։ Հաղթությունը հայոց կողմն էր։ Ձիրավի ճակատամարտից հետո Շապուհ Բ Երկարակյացը ստիպված է լինում հաշտության պայմանագիր կնքել Վաղես կայսեր հետ, ճանաչել Մեծ Հայքի անկախությունն և Պապի գահը։

Արցախի աշխարհ

Արցախի պատմություն, Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիս-արևելքում գտնվող Արցախ նահանգի պատմություն։ Ժամանակագրական առումով նրա երեքհազարամյա ընթացքն ընդունված է բաժանել չորս դարաշրջանի՝

  • Հին շրջան — Երվանդունիների թագավորության կազմավորումից մինչև քրիստոնեության հռչակումը պետական կրոն
  • Միջնադար — քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելուց մինչև հայ ազգային-ազատագրական շարժման վերելքը (վաղ, զարգացած և ուշ միջնադար)
  • Նոր շրջան — սկսվում է հայ ազատագրական շարժումներով և հասնում մինչև Հայաստանի առաջին Հանրապետության հռչակումը։
  • Նորագույն շրջան — ընդգրկում է Հայաստանի առաջին, երկրորդ և երրորդ Հանրապետությունների, ինչպես նաև ԼՂՀ պատմությունը

Ըստ 5-7-րդ դարերի «Աշխարհացույց»-ի, Արցախը եղել է Մեծ Հայքի 10-րդ նահանգը կամ աշխարհը (վերջինիս արևելյան մասում)։ Զբաղեցրել է 15 500 կմ2 տարածք, որը բաժանվել է 12 գավառի՝ Մյուս Հաբանդ, Վայկունիք (Վակունիք), Բերձոր (Բերդաձոր), Մեծիրանք (Մեծառանք), Մեծ Կուանք (Մեծ Կվենք), Հարճլանք (Հարջլանք), Մուխանք, Պիանք, Պարզկանք (Պարծկանք), Քուստի, Փառնես, Կողթ: Մինչև 4-րդ դարը ներառել է նաև Սևանա լճի ավազանի արևելյան հատվածը (Ծավդեք կամ Սոդք)։ Հյուսիսում և արևելքում սահմանակից էր Ուտիք նահանգին, հարավում՝ Փայտակարանին, արևմուտքում՝ Սյունիքին: Սկզբնաղբյուրներում երկրամասը կոչվել է նաև Արձախ, Ծավդեից աշխարհ, Փոքր Սյունիք, Վանի թագավորության (Ուրարտու, մ. թ. ա. 9-6-րդ դարեր) սեպագիր արձանագրություններում՝ «Արդախ», «Ուրդեխե», «Ատախունի» անուններով։

Արցախը հաճախ եղել է հայկական տարբեր պետական կազմավորումների տարածքում, երբեմն եղել է ինքնիշխան։ 1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ին հռչակվել է Արցախի Հանրապետության անկախությունը։ Դրանով Արցախի պատմությունը թևակոխել է զարգացման նոր փուլ։

Պատմություն Տնային աշխատանք

Հայոց պատմության դասագիրք, 7-րդ դասարան

Քրիստոնեության  ընդունումը որպես պետական կրոն և համաշխարհային կրոններ

Քրիստոնեության ընդունումը Հայաստանում

Քրիստոնեության ընդունումը Հայաստանում տեղի է ունեցել 301 թվականին։ Դա հայ ժողովրդի պատմության մեջ կարևոր իրադարձություն էր։ Տրդատ Գ Մեծ Արշակունին (287-330) աշխարհում առաջինը ճանաչեց քրիստոնեությունը՝ որպես պետական, պաշտոնական կրոն։

Համաձայն ավանդության` Հիսուսի խաչելությունից հետո Հայաստան են այցելում և նրա խոսքն են քարոզում սուրբ Թադևոս ու սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալները, որոնք հատուկ կոչմամբ անվանվում են Հայաստանի Առաջին Լուսավորիչներ։ Այսպիսով, հայ եկեղեցին ունի առաքելական ծագում։

Դեռ I-IV դարերում Հայաստանում քրիստոնյա շատ քարոզիչներ են գործել: Երկրում որոշ տեղեր քրիստոնյա համայնքներ գոյություն ունեին: Նոր կրոնը մուտք էր գործել անգամ հայոց արքունիք և թագավորական ընտանիք։

II դարում Հայաստանում ամենահայտնի քարոզիչը Բարդածան ասորին էր, որին հայոց Խոսրով Ա թագավորը հրավիրել է հայոց արքունիք և հանձնարարել գրել Արշակունյաց տոհմի պատմությունը: III դարում Մեծ Հայքում գործել է Արքեղայոս եպիսկոպոսը: Իսկ քրիստոնեությունը Հայաստանում վերջնականապես ամրապնդվեց Տրդատ Գ Արշակունու օրոք (287 – 330):

Չնայած առասպելների, քրիստոնեության ընդունումը ուներ խոր քաղաքական, սոցիալական արմատներ: II-III դարերում քաղաքակիրթ հանրությունը հասարակական նոր էտապ էր ապրում: Քայքայվում էր ստրկատիրական հասարակարգը, և նրան փոխարինելու էր գալիս ավատատիրությունը (ֆեոդալիզմը): Փոփոխությունների էին ենթարկվում սեփականության ձևերն ու հասարակական հարաբերությունները: Նոր կրոնի մեջ տեսնում էր շահերի պաշտպանին ու հենարանին: Հայկական ավանդույթը քրիստոնեության մուտքը Հայաստան կապում է մեկ մարդու՝ Գրիգոր Պարթևի հետ:

226 թ. Պարթևստանում հեղաշրջման արդյունքում Արշակունիների թագավորությունը տապալվում է և հիմնադրվում է Սասանյանների տիրապետությունը:  Հայաստանի իշխող Արշակունի Խոսրով Ա արքան պատերազմ է հայտարարում Սասանյանների։ Միաժամանակ Սասանյաններին սպառնում են Միջին Ասիայից։ Օղակի մեջ հայտնված պարսից Շապուհ Ա արքան դիմեց խորամանկության: Նրա պատվերով, իբր Շապուհի հալածանքներից խուսափելու համար, ընտանիքով Հայաստան է «փախչում» Սուրենյան Պահլավ տոհմից Անանկ Պարթևը, որը 3 տարի անց սպանում է Խոսրովին: Հայոց նախարարները ոչնչացնում են Անանկի ողջ ընտանիքը, բացի Գրիգոր անունով մանուկից, որին փախցնում են արտասահման:

Գրիգոր Պարթևը մեծացավ և ուսում առավ Կապադովկիայի Կեսարիա քաղաքում, քրիստոնյա միջավայրում։ Գրիգորը գալիս Հայաստան` ծառայելու Տրդատ թագավորի արքունիքում և սկզբից ոչ ոք չգիտեր, որ նա Անանկի որդին է:

Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմության» համաձայն, երբ 287 թվականին Տրդատը հաղթանակած վերադառնում է Վաղարշապատ, նա զոհեր է մատուցում Անահիտ աստվածուհու մեհյանին։ Թագավորի զինակից Գրիգորը հրաժարվում է մասնակցել զոհաբերությանը, քանի որ քրիստոնյա է։ Հայոց արքան այդ ժամանակ տեղեկանում է նաև, որ Գրիգորը իր հայր Խոսրովին սպանող Անակ իշխանի որդին է։ Տրդատ Գ-ն հրամայում է նրան գցել Արտաշատի ստորերկրյա բանտը (այժմ հայտնի է որպես «Խոր վիրապ» )։

Գրիգորից բացի Մեծ Հայքում քրիստոնեության տարածմանը նպաստել են Հռիփսիմյանց կույսերը (մոտ 40 հոգի): Ավանդության համաձայն՝ նրանք հռոմեացի կույսեր էին, ովքեր հալածվել էին կայսեր կողմից և փախել։ Տրդատը ցանկանում է ամուսնանալ Հռիփսիմե կույսի հետ, սակայն մերժում է ստանում։ 300 թվականին նա հրամայում է բոլոր կույսերին մահապատժի ենթարկել:

Կույսերի նահատակությունից հետո հայոց արքան ծանր հիվանդություն է ստանում։ Ավանդույթի համաձայն՝ այդ հիվանդությունը որակվում է խոզակերպությամբ։ Թագավորի քույրը երազ է տեսնում, որ Տրդատին կարող է բուժել միայն Գրիգորը։ Նրան ազատում են բանտարկությունից և նա 66 օր քարոզում քրիստոնեության լույսի մասին ու բժշկում թագավորին։ Տրդատ Գ-ն և ողջ արքունիքը մկրտվում են և քրիստոնեությունը հռչակում է պետական կրոն, Գրիգորը ձեռնադրվեց Հայաստանի եպիսկոպոս։ Վաղարշապատում կառուցվում է մայր եկեղեցի, և այն դառնում է հայոց կաթողիկոսանիստը։

Կաթողիկոսն ու թագավորը քանդում են Հայաստանի գրեթե բոլոր հեթանոսական տաճարները։ Կանգուն են մնում Գառնիի հեթանոսական տաճարը և Նեմրութ լեռան դիցապաշտարանը: Նիկիայի Ա տիեզերական ժողովի ընթացքում, 325 թ-ին (Կոստանդիանոս Ա Մեծի կողմից Նիկիա քաղաքում հրավիրված քրիստոնյա եկեղեցու վարդապետների ժողով) մասնակցել է Հայաստավից Գրիգոր Լուսավորչի որդի Արիստակեսը։ Ժողովն ամրագրել էր ժամանակի միակ առաջնային Կաթողիկոսական աթոռի` Վաղարշապատի աթոռի գերակայությունը այլ աթոռների նկատմամբ։ Ըստ ավանդության Արիստակեսը բերում է Նիկիական ժողովի որոշումները Հայաստան և ներկայացնում դրանք Գրիգոր Լուսավորչին։

Իսլամ

Իսլամի հետևորդները կոչվում են մուսուլմաններ։ Աշխարհում կա միլիարդ մուսուլման, ովքեր բաժանված են սուննիների և շիաների։ Նրանց հավատքը հիմնված է հինգ սյուների վրա՝ հավատ, երկրպագում, ծոմապահություն, բարեգործություն և ուխտագնացություն։ Նրանք հետևում են Սուրբ Գրքին, որը հայտնի է որպես Ղուրան (արաբերեն՝ «բարձրաձայն ընթերցանություն»), Աստծո խոսքին, ինչպես այն ասվել է Մուհամեդ մարգարեին։

Մզկիթ

Շատ մահմեդականների այցելում էին մզկիթ աղոթելու, սակայն ուրբաթ օրերին բոլորը գնում էին լսելու իմանին (ուսուցչին)։ Ավելի ընդարձակ մզկիթներն ունենում են գրադարաններ և դասասենյակներ։

Քրիստոնեություն

Քրիստոնյաները հետևում են Հիսուս Քրիստոսի ուսմունքին՝ հավատալով, որ նա է Աստծո Որդին։ Ամբողջ աշխարհում կա երկու և մեկ միլիարդ քրիստոնյա․նրանց միավորում է հավատքը մեկ Աստծո նկատմամբ, որպես սուրբ գիրք՝ Աստվածաշունչը, և աղոտքը՝ երկրպագելիս։ Սակայն քրիստոնեության տարբեր ճյուղերը՝ բողոքականները, կաթոլիկները և ուղղափառները, որոնք տարբեր մոտեցումներ հավատքի կիրառության հարցերում։

Հուդականություն

Հրեա ժողովրդի կրոնը՝ հուդայականությունը, կենտրոնում է առաջին հրեայի՝ Աբրահամի վրա, ով հրեաներին սովորեցրեց երկրպագել մեկ Աստծո։ Ներկայումս կան այդ կրոնի մոտ տասնչորս միլիոն հավատացյալների, սակայն գույություն ունեն հուդայականության տարբեր ուղղություններ՝ ներառյալ ուղղափառը և լիբերալը։ Հրեաները երկրպագում են սինոգոգում, մասնակցում են բազում ծեսերի և ունեն հանգստի օր՝ շաբաթը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրանք պայքարել են ատելության դեմ․Հոլոքոստի ժամանակ սպանվեց ավելի քան վեց միլիոն հրեա։ Հրեաները մեծ մասն այժմ ապրում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Իսրայելում։

Հինդուիզմ

Ամբողջ աշխարհում հինդուիզմի ինը հարյուր միլիոն հետևորդների համար հունդուիզմը շատ բազմազան կրոն է։ Նրանք հավատում են մեծ ոգի Բրահմանին, որին չի կարելի տեսնել, սակայն Նա ներկա է ամենուրեք։ Նրանք երկրպագում են մեծ քանակությամբ աստվածների և աստվածուհիների, որոնցից յուրաքանչյուրը ներկայացնում է Բրահմանի հզորության տարբեր դրսևորումները։ Երեք ամենակարևոր աստվածներն են արարիչ Բրահման, կործանիչ Շիվան և պահապան Վիշնուն։ Ըստ հինդուիզմի՝ յուրաքանչյուր մարդ ունի հոգի, որն ապրում է մարդու մահից հետո։ Հոգին ստանում է նոր ձև և սկսում է ապրել մի նոր կյանք, և այս շրջանը շարունակվում է։ Սա հայտնի է որպես «վերամարմնավորում»։ Հինդուիզմի հետևորդների նպատակն է խուսափել այս շրջանից և ազատություն ստանալ՝ լինելու Բրահմանի հետ։ Յուրաքանչյուր լավ արարք նրանց մեկ քայլ մոտեցնում է այդ նպատակին, իսկ վատը՝ հեռացնում։ Սա է կարմայի օրենքը։

Բուդդայականություն Բուդդայականությունը ծնունդ է առել Հնդկաստանում երկու հազար հինգ հարյուր տարի առաջ, երբ Սինդհարթա Գաութամա անունով մի մարդ պայծառացում ստացավ և դարձավ Բուդդա («Լուսավորյալ»)։ Բուդդայականությունն աստիճանաբար Հնդկաստանից տարածվեց դեպի այլ երկրներ։ Այսօր ամբողջ աշխարհում շուրջ երեք հարյուր յոթանասունվեց միլիոն մարդ հետևում է Բուդդայի ուսմունքին՝ Սրբազան օրենքին, որը ձգտում է վերջ դնել տառապանքին և գտնել կյանքի իրական իմաստի պատասխանը։ Հարգելով Ութնապատիկ ճանապարհը՝ ներառյալ ճիշտ մտքերն ու արարքները, պահելով Հինգ խոստումները և կրկնելով երեք աղոտքները՝ բուդդայականները հույս ունեն հասնելու խաղաղ պայծառացման վիճակին, որը կոչվում է նիրվանա։

Առցանց ուսուցում Տնային աշխատանք Ապրիլի 20 — Մայիսի 15

Քրիստոնեության ընդունումը Հայաստանում

Քրիստոնեության ընդունումը Հայաստանում տեղի է ունեցել 301 թվականին։ Դա հայ ժողովրդի պատմության մեջ կարևոր իրադարձություն էր։ Տրդատ Գ Մեծ Արշակունին (287-330) աշխարհում առաջինը ճանաչեց քրիստոնեությունը՝ որպես պետական, պաշտոնական կրոն։

Համաձայն ավանդության` Հիսուսի խաչելությունից հետո Հայաստան են այցելում և նրա խոսքն են քարոզում սուրբ Թադևոս ու սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալները, որոնք հատուկ կոչմամբ անվանվում են Հայաստանի Առաջին Լուսավորիչներ։ Այսպիսով, հայ եկեղեցին ունի առաքելական ծագում։

Շարունակել կարդալ

Առցանց ուսուցում Տնային աշխատանք Ապրիլի 20 — Մայիսի 15

Սահմանել «Քրիստոնեություն» հասկացությունը և նրան առնչվող 10 հասկացություն

Քրիստոնեությունը (հուն․՝ Χριστός՝ «օծյալ») միաստվածային կրոն է։ Այն հիմնվել է Պաղեստինում I դարում:

Քրիստոնյա ու քրիստոնեություն տերմինները շրջանառության մեջ է դրել եկեղեցու հայր Իգնատիոս Անտիոքացին 2-րդ դարի կեսերին Անտիոք քաղաքում:

Քրիստոնեության հիմքում ընկած է մեղքից և մահից մարդուն ազատելու նպատակով մարդու կերպարանքի մեջ մարմնացած Աստծո որդու՝ Հիսուս Քրիստոսի մասին վարդապետությունը։

Շարունակել կարդալ

Առցանց ուսուցում Տնային աշխատանք Ապրիլի 20-Մայիսի 15

«Հին Հռոմի ճարտարապետությունը և շինարարական տեխնոլոգիաները»

Ճարտարապետություն

Հին Հռոմի ճարտարապետությունը ձևավորվել է մ․թ․ա․ IV — I դարերում: Այդ շրջանում կառուցված շենքերը կան մինչ օրս ՝ չնայած բազմաթիվ պատերազմների և երկրաշարժերի: Դա հնարավոր եղավ զարգացած ինժեներական և շինարարական տեխնոլոգիաների շնորհիվ։ Հռոմեացիները փոխառնում էին հույներից, էտրուսկներից և կելտներից ստացված տեխնոլոգիաները և գիտելիքները, նաև ստեղծում իրենց սեփականը։

Շարունակել կարդալ

Առցանց ուսուցում Տնային աշխատանք Ապրիլի 20-Մայիսի 15

«Պլինիոս Ավագ. հանրագիտակ գիտնականը»

Պլինիոս Ավագ (Gaius Plinius Secundus) (մ.թ.ա. 23–79), հռոմեական պետական ​​գործիչ, հանրագիտակ գիտնական և պատմաբան: Ծնվել է Իտալիայի հյուսիսում գտնվող Նոր Կոմ քաղաքում։ Նա վաղ է տեղափոխվել Հռոմ: Այստեղ Պլինիոսը ակտիվորեն մասնակցել է հասարակական կյանքին որպես իրավաբան, այնուհետև ծառայել է բանակում Իսպանիայում, Գերմանիայում և Գալիայում: Կայսր Վեսպասեանի օրոք, որի հետ Պլինիոսը վաղեմի բարեկամություն ուներ, նա եղել է Նարբոնյան Գալիայի և իսպանական Թարաքոնի նահանգապետը։ Նրա մահվան պահին նա հրամանատարն էր Հռոմեական նավատորմի, որը կանգնած էր Միսենայի նավահանգստում: Պլինիոսը մահացավ թունավոր գազերով խեղդվելուց, երբ, լսելով Վեզուվիոս հրաբուխի ժայթքման լուրը, իջավ ափ, որպեսզի հանգստացնի տեղացի բնակիչներին և տեսնի ժայթքումը մոտիկից:

Плиний Ст

Պլինիոս կրտսերը նկարագրում է իր հորեղբոր անխոնջ աշխատասիրությունը։ Նրա պատմելով Պլինիոս Ավագը քնում էր շատ քիչ և տանել չէր կարող պարապությունը: Պլինիոս Ավագը թողեց 160 խիտ գրված մագաղաթ: Նրա հրատարակած ստեղծագործություններից պահպանվել է միայն «Բնության պատմությունը» (Historia naturalis) 37 գրքերի ձևով։  «Բնական պատմության» մեջ Պլինիոսը հրապարակել է տեղեկատվություններ, որոնք նա փոխառել է այլ հեղինակների կողմից, ինչպես նաև հավաքվել է անձամբ գործուղումների և դիտարկումների արդյունքում:

1200px-Histoire_Naturelle_Pline_l_Ancien_mid_12th_century_Abbaye_de_Saint_Vincent_Le_Mans_France

Ստեղծագործությունն ընդգրկում է աստղագիտությունը, ֆիզիկան, աշխարհագրությունը, ազգագրությունը, մարդաբանությունը, ֆիզիոլոգիան, կենդանաբանությունը, բուսաբանությունը, գյուղատնտեսությունը, հանքարդյունաբերությունը, բժշկությունն ու դեղագիտությունը, ինչպես նաև արհեստների և արվեստների պատմությունը: Բացի այդ, հատորները պարունակում են արժեքավոր պատմական տեղեկություններ։ Պլիոսը այս գործի մեջ ոչ մի բացահայտում չի կատարել, այնուամենայնիվ, «Բնության պատմությունը» հնագույն գիտության բարձրագույն նվաճումներից էր Արիստոտելի և նրա դպրոցի ժամանակներից ի վեր:

Առցանց ուսուցում Մարտ 30 — Ապրիլի 14

Բլոգային Աշխատանք

Ուսումնա-հետազոտական աշխատանքների թեմաները` «Հելլենականություն», «Ալեքսանդր Մակեդոնացու կերպարը կինոյում», «Ալեքսանդր Մակեդոնացին և Հայաստանը», «Գավգամելայի ճակատամարտը», «Ալեքսանդրի վեպը», «Ալեքսանդր Մակեդոնացու կյանքը և գործը», «Արտաշես Ա. Հանճարեղ արքա», «Հայկական աշխարհակալություն», «Տիգրան Մեծ. կայսրապաշտությունից հայրենապաշտություն», «Տիգրան Մեծի կերպարն արվեստում», «Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը»:

Ալեքսանդր Մակեդոնացի և Հայաստան

 

Ք.ա. 336թ-ին իր հոր` Ֆիլիպ Բ-ի սպանությունից հետո, Մակեդոնիայում գահ է բարձրանում քսանամյա Ալեքսանդրը Ա-ն կամ Ալեքսանդր Մակեդոնացին և սկսում է իր արշավանքները։

Ք.ա. 334-ին մակեդոնա-հունական զորքերը` Ալեքսանդրի գլխավորությամբ, անցնում են Հելլեսպոնտոսը և շուտով Գրանիկոս գետի ափին պարտության մատնում պարսից սատրապների միացյալ ուժերին։ Այս պարտությունն անակնկալի է բերում Աքեմենյան վերջին տիրակալ Դարեհ Գ-ին, որը ևս գահ էր բարձրացել այդ ժամանակաշրջանում: Նա բազմահազար զորքերով ընդառաջ է գնում Ալեքսանդրին:

Ք.ա. 333թ. գարնանը Կիլիկիայի Իսսոսի դաշտում տեղի է ունենում մեծ ճակատամարտ (տե՜ս քարտեզը): Ճակատամարտի ժամանակ Դարեհ Գ-ի գլխավորությամբ պարսիկները առաջնորդել են աքեմենյան բանակի կենտրոնը, մարերը՝ աջ թևը, և հայերը` ձախ թևը: Չնայած թվական մեծ գերակշռությանը` պարսից զորքը ծանր պարտություն է կրում։ Պարտության պատճառը հավանաբար մարերի փախուստն էր, որին հաջորդած խուճապից հետո սկսում է նահանջել ամբողջ բանակը: Դարեհը փախչում է, բայց գերի են ընկնում նրա մայրը, կինը և զավակները։

Իսսոսի հաղթանակից հետո Ալեքսանդրը, ունենալով պատանդներ, չի հետապնդում Դարեհին, այլ շարունակում է արշավանքը դեպի Եգիպտոս։ Զարանալի է, բայց Եգիպտոսը նվաճվում է առանց զինված դիմադրության: Ալեքսանդրն իրեն հայտարարում է եգիպտական աստված Ամոնի որդի և փարավոնների ժառանգ: Նա հիմնում իր անվամբ առաջին քաղաքը՝ Ալեքսանդրիան։

Ալեքսանդրը Եգիպտոսից շարունակում է շարժվել Դարեհ Գ-ի հիմնական ուժերի դեմ: Վճռական ճակատամարտը տեղի է ունենում Ասորեստանի հյուսիսում` Գավգամելայի մոտ, 331թ. հոկտեմբերի 1-ին (տե՜ս սխեմաները)։ Հայերին ղեկավարում էին Օրոնտեսն ու Միթրաուստեսը: Այստեղ էլ է նա հաղթանակ տանում և դրանից հետո շարունակում արշավանքը (տե՜ս քարտեզը): Դարեհ Գ-ն փախուստի ճանապարհին սպանվեց, որով էլ վերջ դրվեց Աքեմենյան տերությանը:

Հայաստանն այդպես էլ չնվաճվեց Ալեքսանդր Մակեդոնացու կողմից և չմտավ նրա տերության կազմի մեջ։ Հայաստանում շարունակեցին իշխել Օրոնտաս-Երվանդ Գ-ն և Միթրաուստեսը, որոնք Գավգամելայի ճակատամարտից և Աքեմենյան տերության կործանումից հետո հանդես եկան որպես անկախ թագավորներ համապատասխանաբար Մեծ Հայքում ու Փոքր Հայքում:

Ք.ա. 330-329 թվականների ընթացքում Ալեքսանդրը Հայաստան ուղարկեց մի զորաբանակ` Մենոն զորավարի գլխավորությամբ` հանձնարարելով գրավել Բարձր Հայքի Սպեր գավառի ոսկու հանքերի շրջանը: Ինչպես վկայում է հույն պատմաբան Ստրաբոնը, մակեդոնական բանակը գլխովին ջախջախվեց: Դրանից հետո Ալեքսանդր Մակեդոնացին փորձ անգամ չարեց նոր մի արշավանք կազմակերպելու դեպի Հայաստան:
Ալեքսանդրն արշավանքն ավարտեց Ք.ա. 324 թվականին, որից հետո հաստատվեց Բաբելոնում` հռչակելով այն իր տերության մայրաքաղաք։

Ք.ա. 323թ. հունիսի 13-ին, երեսուներեք տարեկան հասակում Ալեքսանդրը մահանում է անհայտ պատճառներից, հավանաբար ինֆեկցիայից։ Նրա տերությունը մասնատվեց նրա զորավարների մեջ, իսկ Հայաստանը մնաց չնվաճած։

 

Գավգամելայի ճակատամարտ

Գավգամելայի ճակատամարտը տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 331 թ. հոկտեմբերի 1-ին, Ալեքսանդր Մակեդոնացու ու Դարեհ III Աքեմենյանի զորքերի միջև, Գավգամելայի հարթավայրում:

Այն Ալեքսանդրի վճռորոշ ճակատամարտն էր Պարսկաստանի դեմ, որն ավարտվեց հունա-մակեդոնական զորքերի կատարյալ հաղթանակով և վերջ դրեց Աքեմեյանների տիրակալությանը:

Հայտնի է, որ Ալեքսանդրը ուներ 40000 հետևակազոր, 7000 հեծելազոր, իսկ պարսիկների զորքը հաշվում էր 200000 հետևակազոր, 45000 հեծելազոր, 200 մարտակառք և 15 փիղ:

Դարեհի բանակում ընդգրկված էին իր հպատակ ժողովուրդները՝ բակտրիացիք, սկյութներ, հնդիկներ, միդիացիք, պարթևներ, ալբանացիք, կապադոկիացիք, քրդեր և այլ: Պարսկական ձախ թևում էին նաև Մեծ ու Փոքր Հայքի զորաջոկատները Երվանդի ու Միհրվահիշտի գլխավորությամբ:

Գավգամելայի լայն տեղանքըը Դարեհին հնարավորություն էր տալիս լիովին օգտագործելու իր քանակական առավելությունը: Նա մեծ հույսեր էր կապում իր մարտակառքերի հետ, որոնց անիվների վրա ամրացված էին երկար սուր դանակներ: Մարտակառքերի անկաշկանդ գրոհը ապահովելու համար Դարեհը հրամայեց հարթեցներ տեղանքը ու լցնել փոսերը: Ճակատամարտի նախորդ գիշերը Դարեհը, զգուշանալով թշնամու գիշերային անսպասելի գրոհից, հրամայեց զորքին չքնել։ Դա, անկասկած, հոգնեցրեց մարդկանց: Մինչդեռ Ալեքսանդրի զորքը խորը քնեց ու լավ հանգստացավ:

Այս ճակատամարտի առանձնահատկություններից մեկն էր ուժերի անհամաչափելիությունը: Երբ առճակատվող բանակները դեմ դիմաց շարվեցին, ստացվեց, որ պարսիկների ճակատի երկարությունը 4 կիլոմետր էր կազմում, մինչդեռ Ալեքսանդրինը՝ գրեթե դրա կեսը: Այստեղից առաջանում էր պարսիկների կողմից շրջապատման ակնհայտ վտանգը: Պարսկական զորքի առաջին գծում, ճակատի ողջ երկարությամբ, տեղադրված էր հեծելազորը, երկրորդ գծի կենտրոնում գտնվում էր Դարեհի անձնական մարտակառքը, շրջապատված թիկնազորով։

Ալեքսանդրի համար ակնհայտ էր, որ թշնամու հեծելազոր ճակատը միտված էր գրոհի: Ալեքսանդրի մտահղացմամբ, հարկավոր էր ստիպել թշնամուն կատարել շտապ վերադասավորումներ ու դրանով խառնաշփոթ առաջացնել նրա շարքերում:

Ալեքսանդրը խորամանկ քայլ արեց։ Երբ բանակները դիրքավորվեցին, Ալեքսանդրը սկսեց շարժել իր զորքը, բայց ոչ թե առաջ, ինչպես սպասում էին պարսիկները, այլ դեպի աջ: Այդպիսով նա տեղաշարժեց ռազմադաշտը դեպի չհավասարեցված ու խորդուբորդ տեղանքը, ինչը զգալիորեն դժվարեցրեց պարսկական մարտակառքերի առաջխաղացումը: Դարեհը, չըմբռնելով Ալեքսանդրի գործողությունները, հրամայեց սկսել գրոհը և գցեց իր ձախ թևը Ալեքսանդրի աջ թևի վրա: Այդ շարժումների ընթացքում Դարեհի ձախ թևը պոկվեց կենտրոնից և պարսիկների ճակատում առաջացավ բացակը: Ալեքսանդրի զորքը ակնթարթորեն վերադասավորվեց ու սեպաձև ճակատով մխրճվեց ճեղքվացքի մեջ:

Դարեհը հրամայեց սկսել մարտակառքերի գրոհը, բայց մակեդոնական հետևակը միջանցքներ ձևավորեց ու այնտեղ մղեց մարտակառքերը, որտեղ նրանք ընկան նետաձիգները տեղատարափի տակ չպաշտպանված կողքերից: Անհաջող եղավ նաև փղերի գրոհը, քանի որ մակեդոնացիները հատուկ տախտակներով, որոնց վրա ամրացված էին ցից մեխեր, խրտնեցրին փղերին:

Պատմիչները վկայում են, որ Ալեքսանդրի արագ վերադասավորումներն վտանգեցին նաև մակեդոնական շարքերը, որոնց մեջ նույնպես նոսրացում գոյացավ: Այդտեղ կատաղի ներս խուժեցին պարսիկները: Ալեքսանդրը այդ պահին, ինչպես մոլեգնած մոտենում էր Դարեհի մարտակառքին: Սարսափահար եղած Դարեհը շրջեց իր կառքը և փախուստի դիմեց։ Պարսիկները աստիճանաբար անկազմակերպ փախուստի անցան:

Հին պատմիչների գնահատմամբ ՛՛Մակեդոնացիների սեպաձև գրոհը շրջեց պատմության ընթացքը՛՛:

Բլոգային աշխատանքները պետք է ներկայացվեն տեսադասերի և գրառումների միջոցով :

 

 

Տնային աշխատանք 05.03.2020

Արտաշեսյանների արքայատոհմ․ Տիգրան 2-րդ Մեծ մ․թ․ա 95-55 թթ․

Բլոգային Աշխատանք

  • Ներկայացնել Տիգրան Մեծին․ պատերազմներ և նվաճումներ։

Նա պատերազմել և գրավել է Հռոմը, Կապադովկիան, Հյուսիսային Միջագետքը, Կորդուքը, Ադիաբենեն, Միգդոնիան, Օսրոյենեն, Պարթևստանը, Կոմագենեն և Ծոփքը։

  • Թվել Տիգրան Մեծի կողմից իրականացված դիվանագիտական քայլերը։

Նա դաշինք է կնքել Պարսից ծոցի Խարակենե արաբական պետության հետ, Պոնտոս երկրի հետ, Հռոմի հետ։

Տիգրան Մեծ

  • Մ․թ․ա 66թ․ պայմանգիր․ կետերը և բովանդակությունը

Մ. թ. ա. 66 թ-ի սեպտեմբերին Տիգրան Բ-ն պայմանագիր է կնքել Հռոմի հետև դրանով կանխել Հայաստանի համար կործանարար պատերազմը։ Նա պահպանել է Հայաստանի անկախությունը և Մեծ Հայքի տարածքային ամբողջականությունը՝ Եփրատից Կասպից ծով և Հյուսիսային Միջագետքից Կուր գետ: Չնայած այս պայմանագրին Տիգրանը շարունակել է Հռոմը համարել Հայաստանի գլխավոր թշնամի:

  • Ներկյացնել Հռոմի դրությունը մ․թ․ա  1-ին դարում։

Հռոմը դաշինք էր կազմել Կապադովկիայի հետ և հանդիսանում էր Մեծ Հայքի հիմնական թշնամին։ Նա կարողացել է դաշինք կնքել Պարթևստանի հետ և դրանով կանխել է Տիգրան Մեծի հետ առճակատումը։ Տիգրան Մեծը ի վերջո կարողացել է իրեն ենթարկել Կապադովկիան։ Մ. թ. ա. 69-68 թթ-ին հայ-հռոմեական պատերազմում Տիգրանակերտի ճակատամարտում Տիգրան Բ-ն պարտվում է, սակայն կարողանում է կազմակերպել դիմադրություն և մ. թ. ա. 68 թ-ի սեպտեմբերի 22-ին Արածանիի ճակատամարտում պարտության մատնում Լուկուլլոսի բանակին: Հռոմը կրկին դաշինք է կնքում Պարթևստանի հետ, բայց Տիգրանը պարտության է մատնում նրանց։ Տիգրան Մեծը ամեն դեպքում որոշում է պայմանագիր կնքել Հռոմի հետ և փրկում է Հայաստանը կործանումից։

Տնային աշխատանք 27.02.2020

Արտաշեսյանների արքայատոհմ․ Արտավազդ Ա
Արտավազդ Ա — մոտ մ.թ.ա.160 — 115Արտավազդ Ա (ծն.և մահ.թթ. անհայտ), Հայոց թագավոր մ.թ.ա. մոտ 160-115–ին։ Հաջորդել է հորը՝ Արտաշես Ա–ին։ Արտավազդի գահակալման տարիների և գործունեության մասին տեղեկությունները կցկտուր են։ Մովսես Խորենացին գրում է, որ Արտավազդի հոր կենդանության օրոք վարել է սպարապետության գործակալությունը, կոտորել է Մուրացանների նախարարական տոհմը՝ իրեն վերապահելով արքայից հետո «երկրորդության պատիվը», դավով սպանել իրեն ամբաստանած եղբորը՝ Դարանաղյաց Անիի քրմապետ Մաժանին։ Գահակալման տարիներին եղբայրներին, բացի գահաժառանգ Տիրանից, բնակության վայր է հատկացրել Աղիովիտ և Առբերանի գավառները՝ նրանց հեռացնելով արքունի կալվածքից՝ Այրարատից։ Ըստ Հուստինոսի, Պարթևաց Միհրդատ II թագավորը պատերազմել է Արտավազդի դեմ և պատանդ վերցրել նրա եղբորորդուն՝ Գահաժառանգ Տիգրանին։ Ըստ ժողովրդական ավանդության, Արտավազդը որսի ժամանակ գետնակուլ է եղել Մասյաց վիհում։