Համեմատել էներգակայանների տեսակները աշխարհում և Հայաստանում (ՋԷԿ, ԱԷԿ, ՀԷԿ)

Ամբողջ աշխարհում

Չնայած Երկրի շրջակա միջավայրի ծանր վիճակին, էլեկտրաէներգիայից հրաժարվելը տարբերակ չէ: Ներկայումս էլեկտրաէներգիայի արտադրության 90%-ը հիմնված է հանածո վառելիքի վրա, ինչը մտահոգություն է առաջացնում ապագա կայունության վերաբերյալ:

Էլեկտրաէներգիայի արտադրությունն ունի ներհատուկ թերություններ՝ մարդկանց և բնությանը վնաս հասցնելու տարբեր աստիճանի: Ջերմային էլեկտրակայանները մասնակցում են ավելի քան 60%, հիդրոէլեկտրակայանները՝ մոտ 20%, իսկ ատոմակայանները՝ ավելի քան 15% էլեկտրաէներգիայի համաշխարհային արտադրության մեջ։ Մնացածը, այլընտրանքային աղբյուրներից, աննշան է համաշխարհային մասշտաբով:

ՋԷԿ

Ջերմաէլեկտրակայաններն օգտագործում են էժան, բայց սպառող բնական ռեսուրսներ, ինչպիսիք են ածուխը և մազութը: Ածխի որակի դեգրադացիան ժամանակի ընթացքում հանգեցնում է արդյունավետության նվազմանը, վառելիքի սպառման բարձրացման և շրջակա միջավայրի աղտոտման արագացմանը: Այրման ընթացքում արտանետվող վնասակար նյութերը նպաստում են ջերմոցային էֆեկտին՝ ազդելով ինչպես օդի, այնպես էլ հողի որակի վրա: Այս խնդիրները լուծելու փորձերը բախվում են բարդության, էներգիայի ինտենսիվության և արդյունավետության մարտահրավերներին:

ՀԷԿ

Հիդրոէլեկտրակայանները էներգիան օգտագործում են ջրի ճնշումից՝ ամբարտակներով, որոնք կառուցված են տուրբինի արդյունավետությունը օպտիմալացնելու համար: Այնուամենայնիվ, ամբարտակների կառուցումն անդառնալիորեն փոխում է բնական լանդշաֆտները՝ հեղեղելով մեծ տարածքներ, տեղահանելով համայնքները և խաթարելով էկոհամակարգերը:

ԱԷԿ

Ատոմային էլեկտրակայանները որպես վառելիք օգտագործում են հարստացված ուրանի հանքաքարը։ Չնայած հնարավոր աղետալի հետևանքներին՝ ատոմակայանները գործում են առանց էական բնապահպանական ազդեցության: Ջերմային և հիդրոէլեկտրակայանների համեմատ՝ ատոմակայաններն ավելի քիչ վառելիք են սպառում նույն էներգիայի արտադրության համար և ավելի քիչ երկարակյաց ռադիոնուկլիդներ են արտանետում շրջակա միջավայր:

Մինչ ատոմակայաններն իրենց կյանքի ընթացքում ավելի էկոլոգիապես մաքուր են աշխատում, խնդիրը կայանում է ծախսված ռադիոակտիվ վառելիքի և թափոնների կառավարման մեջ, որոնք միլիոնավոր տարիներ շարունակ վտանգավոր են մնում: Այս խնդիրը պահանջում է բարդ լուծումներ ներկա և ապագա սերունդների համար անվտանգության անորոշ երաշխիքներով:

Հայաստանում

Հայաստանը չունի սեփական գազ ու նավթամթերք։ Էներգետիկայի բնագավառում սեփական արտադրանքը էլեկտրաէներգիան է։ Երկիրը էներգետիկ մեծ կախվածություն ունի Ռուսաստանից։ Կառավարությունը փորձում է զարգացնել արևային էներգիայի շուկան, քննարկվում են նոր ատոմակայանի, հարևան Իրանի և Վրաստանի հետ էներգետիկ առևտրի ընդլայնման հարցերը։ Ծրագրերի մի մասը դանդաղ առաջ է շարժվում։ Սակայն, էներգետիկ կախվածությունը ռուսական շուկայից չի նվազել։

ՋԷԿ

ՋԷԿ արտադրության մեջ 2020թ․-ին Երևանի ջերմաէլեկտրակայանի մասնաբաժինը 14% է։ Հրազդանի ՋԷԿ-ը Հայաստանի խոշոր ջերմաէլեկտրակայաններից մեկն է: Այն գտնվում է Հրազդան քաղաքի մոտ և զգալի դեր ունի երկրի էլեկտրաէներգիայի արտադրության մեջ։ Հայաստանի ՋԷԿ-երը էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար ավանդաբար օգտագործում էին հանածո վառելանյութեր, ներառյալ բնական գազը:

ՀԷԿ

Էլեկտրաէներգիայի արտադրության մեջ Որոտանի Կասկադի ՀԷԿ-ի մասնաբաժինը 2020թ․-ին կազմել է 9%։ Սևան-Հրազդան կասկադը ներառում է մի քանի հիդրոէլեկտրակայաններ, որոնք օգտագործում են Սևանա լճի և Հրազդան գետի ջրային ռեսուրսները: Սևան-Հրազդան կասկադը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի հիդրոէլեկտրակայանների օգտագործման համար:

ԱԷԿ

Շահագործվող էլեկտրաէներգիայի արտադրության մեջ Մեծամորի ԱԷԿ-ի մասնաբաժինը կազմում է մոտ 40%։ Գտնվելով Մեծամոր քաղաքի մոտ, Մեծամորի ատոմակայանը միակն է Հայաստանում և նրա դերը մեծ է, այն համարվում է հայկական էներգետիկ համակարգի կարևորագույն աղբյուրներից մեկը։

Աղբյուրներ՝ 1, 2, 3, 4

Write about your favorite movie trying to use the words and structures from the book.

My favorite movie

I watched many movies and I can’t choose only one that I love the most, but one of them is the film “Legally Blonde”.
The story is about Elle Woods, a sorority girl. She tries to get her ex-boyfriend back by going to the same Harvard Law School, but becomes a successful lawyer, even more successful then her ex-boyfriend. But along the way, she challenges stereotypes about blondes.
“Legally Blonde” teaches about empowerment, independence, and doing what’s right. The main character, Woods, defends a woman accused of murder and shows that everyone has potential, no matter how they may seem at first.

Navigate Reading The rise of the second screen slides 51-52. Ex 7a slide 52
Navigate Reading The best film of all time slide 53

7a. Match adjectives 1-7 to adjectives a-g which have a similar meaning.

1 bad — awful
2 annoying — infuriating
3 good — brilliant
4 important — essential
5 interesting — fascinating
6 difficult — impossible
7 scary — terrifying

Բանաձև (sin, cos)

117. ա) sin (п/2α) = cos(-α) = cosα

բ) tg (п/2 — α) = ctg(-α) = ctgα

Բանաձև (tng, ctg)

գ) cos (п/2 — α) = tng (-α) = tngα

դ) ctg (α — п) = ctg(-α) = ctgα

ե) tg (α — п) = tg (-α) = tgα

զ) cos (3/2п — α) = -sinα

է) sin (α — 3/2п) = cosα

ը) cos (п + α) = cosα

թ) ctg (п — α) = -ctgα

Dear students, please post your words on your blog and be ready for the final rehearsal.

I do

I am a school doctor and I have been working at this school for 15 years.

I was examining another student who was constantly coughing and sneezing
and when Erik knocked the door I told him to wait outside until I finished
examining the student. It took only some 5 minutes and when I asked my colleague
to call Erik, He wasn’t there.

My colleague, who was at my room at that time

Destination B2 Gerund and Infinitive slide 107 theory/ ex-es A, B slide 109

A. Circle the correct word or phase.

1. I really don’t feel like going out tonight. Do you?
2. Everyone expected his business to fail within the first few months.
3. What would you like to do this evening?
4. We discussed turning the attic into a spare bedroom with the architect.
5. She wasn’t able to speak very clearly after her accident.
6. Do you mind moving your car, please? You’re blocking the road.
7. They’re going to postpone making a decision until next month.
8. Are you planning to get a new DVD player?
9. Are you thinking of getting a PlayStation?
10. I’m very pleased to tell you that you’ve passed!
11. Sarah’s offered to put us up for the weekend.
12. I’m really looking forward to going on the cruise.

B. Complete using the correct form (-ing form or full infnitive) of the verb in brackets. You may need to use the passive voice.

1. I’ll never forgive June for lieing to me like that.
2. Daniel’s not very good at making friends.
3. I can’t resist buying things when they’re in the sales.
4. We’ve got to encourage students to study, not blame them for not studying.
5. I don’t know how you managed to persuade the bank manager to lend you so much money!
6. Does Jessica dislike walking so much that she’s not going to come with us?
7. Do you deny stealing the money? Yes or no?
8. The kids were pretending to be asleep but they didn’t fool me for a second.
9. I refuse to accept that there’s no alternative.
10. No one understands how Jill can afford going on so many holidays each year.
11. He only just escaped being sent to prison. Next time, the judge won’t be so forgiving.
12. He expected to give a brand new computer for Christmas, but all he got was a second-hand watch!

Տրդատ III-ին, ում գահակալությունը նշանակալից դարաշրջան է եղել հայոց պատմության մեջ, հաջորդել է Խոսրով Գ Կոտակը, ով գահը զբաղեցրել է 330-338 թթ.: Նա գահին է բարձրացել բավականին դժվար պայմաննեում, սակայն Հայոց կաթողիկոս Վրթանես Ա Պարթևի գլխավորած հակապարսկական խմբակցությունը Խոսրովին գահ բարձրացրեց Կոստանդինոս կայսեր ուժերով։

Խոսրով III-ի մականունը Կոտակ է, քանի որ նա հայտնի էր փոքր հասակով: Նա շարունակեց աշխատել՝ Հայաստանի քաղաքականությունը և մշակույթը զարգացնելու և հզորացնելու վրա։

Խոսրով Գ-ի նշանավոր արարքներից էր Դվին անունով նոր քաղաքի ստեղծումը, որը գտնվում էր համանուն բլրի վրա և այնտեղ կառուցում արքունի ապարանք։
Արշակունիների մայրաքաղաքը եղել էր Արտաշատը՝ մ․թ.ա. 185 թվականից։ Սակայն Երասխի վտակ Մեծամորի հունը փոխվել էր, և Արտաշատի մոտ ճահիճներ էին առաջացել։ Այդ պատճառով Խոսրովը մայրաքաղաքից ոչ հեռու Դվին քաղաքն է կառուցում և այն դարձնում մայրաքաղաք։

Բացի այդ, նա ստեղծեց Դվինը շրջապատող երկու արհեստական անտառների ծրագիրը, որոնցից մեկը կոչվում էր <<Տաճար մայրի>>, իսկ մյուսը՝ <<Խոսրովակերտ>>, որը մինչև Երասխ էր հասնում։
Թագավորը հրամայում է անտառները լցնել կենդանիներով և գազաններով` որսի և ժամանցի համար: Նաև օգտագործում էր այն որպես ռազմական ուսուցման վայր։ Դրանք աշխարհում առաջին արհեստական անտառներից էին: Այս անտառները ոչ միայն ծառայում էին բնապահպանական նպատակներին, այլև նպաստում էին տարածաշրջանի գեղագիտությանը:

Խոսրով Կոտակն ուներ արտաքին թշնամիներ, ինչպիսիք էին Մազկուտ թագավոր Սանեսանը և պարսից արքա Շապուհ II-ը: Նա զբաղվել է նաև ներքին մարտահրավերներով՝ լուծելով վեճերը և վերականգնել կարգուկանոնը Աղձնիքում և Հայոց Միջագետքում, նաև դրանք միացնելով։ Որդունիների և Մանավազյանների նման նախարարների միջև հակամարտությունները լուծելու համար Խոսրովը զորք ուղարկեց Վաչե Մամիկոնյանի գլխավորությամբ՝ թագավորի հրամանով քանդելու նրանց տները։

336 թվականին Սասանյան զորքերը Շապուհ Բ Դուրգուկյացու գլխավորությամբ ներխուժեցին Հայաստան։ Հայոց արքան խնդրեց նախարար Դատաբենին պաշտպանել, բայց Դատաբենը դավաճանեց և միացավ թշնամուն։ Թագավորի դեմ ապստամբեց նաեւ Աղձնեցի Բակուրը։ Սակայն Վաչե Մամիկոնյանը և Վահան Ամատունին 30 հազար զորքով ջախջախեցին թշնամուն՝ Վանա լճի հյուսիս-արևելյան ափին գտնվող Արեստ քաղաքի մոտ ապահովելով Հայաստանի ազատությունը։ Դաբենն ու նրա տոհմը պարտվեցին, և նրանց հողերը անցան թագավորին:

Չնայած Հայաստանի զարգացման գործում ունեցած ներդրմանը, Խոսրով Գ-ի գահակալությունն ավարտվել է նրա մահով 338 թվականին։ Նա թաղվել է Արշակունի թագավորների թագավորական դամբարանում՝ թողնելով քաղաքացիական զարգացման և շրջակա միջավայրի պահպանության ժառանգություն։ Խոսրով Գ-ի մահից հետո գահ է բարձրանում նրա որդին՝ Տիրանը, որը կառավարում է 338-350 թթ.։

Dear students, please come with your roles and words ready for the presentation.
Navigate Student’s Book slide Gerund and Infinitive slide 145, ex-es 1,2,3

1. Make sentences using the prompts.

1. I want to see the new James Bond film.
2. My friend insisted on paying for the cinema tickets last night.
3. Adam hopes to get to London at about two-thirty.
4. I didn’t expect to enjoy the film so much.
5. Let’s watch a film at home tonight instead of going to the cinema.
6. We have great memories of living in Austria.
7. Did you manage to finish writing your report?

2. Complete the conversations with the verbs in the box. Use the -ing form or infinitive with to.

1. A We’re thinking of going to see a film. Would you like to go with us.
B Great, thanks. I’d do anything to avoid doing!
2. A I’m thinking of going to acting lessons.
B You’re going to start acting! I never knew you were interested in becoming an actor.
3. A Are you interested in going to that film exhibition? I’m going with Francesca tomorrow.
B I’d really like to, but I’ve promised to go out for the day with mum. I think she’s planning to take all sorts of things. I can’t let her down.

3. Rewrite the sentences to make one sentence with similar meaning. Use the words in brackets.

1. He didn’t apologise for being late.
2. Francesco left without saying goodbye.
3. Carmen is very good at playing the guitar.
4. Ingrid can’t afford to buy a new car.
5. I’m nervous about taking my driving test tomorrow.
6. I forgot to book the tickets.

103․ ա) 1 — cos²α = sin²α

բ) 1/cos²α — 1/1 = sin²α/cos²α = (sinα/cosα)² = tg²α

գ) tgαctgα + ctg²α = 1 + ctg²α

դ) tgβctgβ + tg²β = 1 + tg²β

Բանաձևեր

1 — sin²α = cos²α

1 — cos²α = sin²α

tgα = sinα/cosα

ctgα = cosα/sinα

tgα — ctgα = 1

sin²α + cos²α = 1

Dear students, please learn your roles and be ready to present in class.
Watch the video and answer the questions, slide 45, ex 3,4
Navigate Review slide 46, ex-es 1a,2a,3a,4a,
Classroom activities Navigate Grammar Gerund and Infinitive slide 145

3. Watch the video. Answer the questions.

1. Why did city planners decide to develop a new city?
Seoul is one of the most developed, but at the same time crowded cities in the world. Around 10 million people live there with a further 15 million people living in the city’s outskirts. So that lead the government to build a new city near Seoul, which is called Songdo.
2. How is Songdo different to many other cities.
Songdo is a really developed city. It uses technological innovations that make living there very comfortable.The green areas make up 40% of the city, also they use a really interesting technology to collect rubbish directly from peoples’ homes and so on. The Songdo project is the largest property development in history. It’s the city of the future.

4. Watch again. Complete the summary with the words in the box.

City developers are building Songdo on land which was underwater until some years ago. There are plenty of green spaces in the city, and there is a large park in the centre with skyscrapers all around it. Property developers have built 80,000 new homes as well as schools and a university. The city aims to watchpollution levels carefully by using technology to measure energy use and car use. Designers are also planning a system which will soon use the population’s waste and rubbish to generate renewable energy. Families like living here because there is so much space. Planners also hope that they will soon see more businesses in Songdo when transport links with Seoul are even faster.
Songdo is a city of the future, and it could become a model for many other cities around the world.

1a. Complete the replies with the correct form of will or going to and the verbs in brackets.

1. A I just can’t do this maths problem.
   B Don’t worry, I will help you.
2. A Can you lend me £20?
   B I suppose so.
   A Thanks, I promise I will give it back next week.
3. A I’m starting college next week.
   B Really? What are you going to study?
4. A Have you got any plans for your birthday?
   B Yes, I am going to have a big party.
5. A Why have you got your coat on?
   B I am going to get a few groceries we need from the supermarket.
6. A You look tired.
   B Yes, you’re right. I think I will go to bed now.

2a. Choose the correct options to complete the sentences.

1. I might get a new car soon. My old one is 10 years old now.
2. I’ll probably go out tonight, but I haven’t quite decided yet.
3. I’m definitely going to live abroad one day.
4. I won’t move house soon. It’s too expensive at the moment.
5. I will definitely visit Bolivia one day.
6. I probably won’t move to another city. I like living here.

3a. Choose the best words to complete the text.

1 — sand, 2 — beaches, 3 — pools, 4 — coast, 5 — waves, 6 — floating, 7 — lakes

4a. Read the conversation between a receptionist (R) and a guest (G) and complete each sentence with up to four words.

R Hello, Grand Hotel. How can I help you?
G Hello, I think I may have left my briefcase at reception this morning. I wonder if you know if it’s been handed in?
R Certainly. Could I have some details? What colour was it?
G It’s black, and it has my initials on it, MHG, Miguel Hernandez Garcia.
R Thank you .. one moment .. Yes, we have it.
G That’s great. I wonder if I could come and pick it up this evening?
R Yes, any time. Can I help you with anything else?
G No, that’s all. Thank you for your help, though. I really appreciate it.

Հանածո վառելիքը ստացվում է քայքայվող բույսերից և կենդանիներից: Այս վառելիքները գտնվում են Երկրի ընդերքում և պարունակում են ածխածին և ջրածին, որոնք կարող են այրվել էներգիա ստանալու համար: Ածուխը, նավթը և բնական գազը հանածո վառելիքի օրինակներ են։

Ածուխը նյութ է, որը սովորաբար հայտնաբերվում է նստվածքային ապարների հանքավայրերում:

Նավթը սկզբնապես հայտնաբերվում է որպես պինդ նյութ նստվածքային ապարների շերտերի միջև: Այս նյութը տաքացվում է, որպեսզի ստացվի յուղ, որը կարող է օգտագործվել բենզին պատրաստելու համար:

Բնական գազը հանդիպում է նավթի հանքավայրերի վերևում գտնվող գրպաններում: Այն կարող է հայտնաբերվել նաև նստվածքային ապարների շերտերում, որոնք նավթ չեն պարունակում: Բնական գազը հիմնականում կազմված է մեթանից։

Հանածո վառելանյութերը շատ թանկարժեք ռեսուրսներ են, քանի որ դրանք չվերականգնվող են: Դրանցից մենք կարող ենք նաև շատ օրգանական քիմիական նյութեր պատրաստել, որոնք անհրաժեշտ են ներկեր, լվացող միջոցներ, պոլիմերներ (ներառյալ պլաստմասսա), կոսմետիկա և որոշ դեղամիջոցներ պատրաստելու համար:

Ընդերքից ստացումը

Ածուխը ձևավորվում է ցամաքում հսկայական տորֆային ճահիճներում, որոնք ի վերջո թաղվում են ծովի մոտ և այլ նստվածքներ դրվում են դրանց վրա. միլիոնավոր տարիներ անց տորֆը վերածվում է ածուխի։

Նավթը և գազը ստացվում են միկրոօրգանիզմների և բանջարեղենի մեռած նյութերից, որոնք գնացել են երկրի խորքերը:

Կլիմայի փոփոխության պատճառով դրանք ծածկել են նստվածքի շերտերը։ Միլիոնավոր տարիներ անց (400–600 միլիոն տարի) ճնշման, բարձր ջերմաստիճանի և թթվածնի բացակայության պայմաններում այս նյութերը դառնում են հանածո վառելիք: Հողում առաջանում է ածուխ։ Նավթը և բնական գազը գոյանում են օվկիանոսի տակ: Նրանք ի վերջո ծածկվում են այլ նստվածքներով, և ամբողջ տարածքը վերածվում է քարի: Սակայն մահացած ջրիմուռների յուղերն ու գազերը ի վերջո դուրս են մղվում իրենց սկզբնական ժայռերի ձևավորումից, գաղթում են դեպի վեր՝ նստվածքային ապարների ավազանում և հետո արգելափակվում ջրամբարում:

Նմանություններ. երեքն էլ առաջանում են օրգանական մնացորդներից և երեքն էլ առաջանում են հսկայական ճնշման տակ նստվածքային հաջորդականությամբ:

Տարբերություններ. ածուխը ձևավորվում է ճահիճներում և ափամերձ ճահիճներում գտնվող ցամաքային բույսերից, մինչդեռ նավթն ու գազը ստացվում են փոքր ծովային օրգանիզմներից, ինչպիսիք են ջրիմուռները և ֆիտոպլանկտոնը:

Էներգիայի ստացում

Այս հանածո վառելիքները երկար տարիներ եղել են էներգիայի հիմնական աղբյուր մարդկային տարբեր գործունեության համար, ինչպիսիք են էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը, ջեռուցումը, փոխադրումը և արդյունաբերական գործընթացները:

Էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար օգտագործվող վառելիքի քանակը կախված է էլեկտրակայանի արդյունավետությունից և վառելիքի ջերմային պարունակությունից:

Մեկ մետրիկ տոննա ածուխը կարող է արտադրել 1927 կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա, իսկ 1000 խորանարդ ֆուտ բնական գազը կարող է արտադրել 99 կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա: Մեկ գալոն նավթից արադրվում է 12,69 կՎտ/ժ էներգիա:

Էներգիայի առաջնային աղբյուրների վիճակագրության համաձայն՝ նավթն արտադրում է աշխարհի էներգիայի մոտավորապես 33,1%-ը, գազը՝ 24,2%-ը և ածուխը՝ 27%-ը, այսինքն՝ ընդհանուր այս երեք էներգիա ստանալու միջոցները կազմում են ամբողջ աշխարհի էներգիայի 84,3%։

Աղտոտում

Ի տարբերություն քամու և արևի էներգիաների, հանածո վառելիքները վերականգնվող չեն, և հանածո վառելիքի հսկայական պաշարները, որոնք դեռ կան, մի օր կարող են սպառվել:

Ավելի հրատապ մտահոգություն է շրջակա միջավայրի վնասը, որն առաջացել է հանածո վառելիքի արդյունահանման և այրման հետևանքով: Հանածո վառելիքի այրման արդյունքում արտազատվող ածխաթթու գազը գլոբալ տաքացման հիմնական պատճառն է: Ածուխն արտանետում է ամենաշատ ածխածնի արտանետումները, որին հաջորդում է նավթը, ապա բնական գազը:

Աղբյուրներ՝ 1, 2, 3, 4, 5