Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման
Թեմա 5՝ Պետության դերը հասարակության մեջ․
ա/ Պետության հասարակական առաքելությունը
բ/ «Պետության գործառույթներ» հասկացությունը և տեսակները
գ/ Պետության ներքին գործառույթները
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 161-164․

Առաջադրանք
1․ Ի՞նչ է պետության հասարակական առաքելությունը։ Ինչպե՞ս է ազդում մարդու իրավունքների գերակայությունը պետության հասարակական առաքելության վրա։

Պետության առաքելությունը այն հասարակական խնդիրներն են, որոնց կատարման համար առաջացել է և գոյություն ունի պետությունը: Պետության սոցիալական առաքելությունը, արժեքը նրանում է, որ այն կարգավորում է հասարակությունը, որոշում է նրա զարգացման նպատակները և կազմակերպում է դրանց իրականացումը:

Մարդու իրավունքների գերակայությունը պարտադրում է պետությանը պաշտպանել քաղաքացիների ազատությունները, ինչը նպաստում է սոցիալական արդարությանը և հասարակության կայունությանը:

2․ Թվարկե՛ք պետության ներքին գործառույթները:

Պետության գործառույթները լինում են ներքին և արտաքին: Ներքին գործառույթները նպատակամղված են երկրի ներքին խնդիրների լուծմանը: Դրանք լինում են վեց տեսակի՝

1. Տնտեսական գործառույթը ներառում է տնտեսական քաղաքականության մշակումը, տնտեսական աճի խթանումը և սոցիալական արդարության ապահովումը։
2. Ֆինանսական վերահսկողության և հարկման գործառույթը ներառում է պետության ֆինանսների վերահսկումը և հարկերի հավաքումը:
3. Սոցիալական գործառույթը ներառում է պետության սոցիալական ապահովության, առողջապահության, կրթության և մշակույթի ոլորտներում քաղաքականություն մշակելը։
4. Կրթամշակույթի գործառույթը ներառում է կրթության և մշակույթի տարածումը, զարգացման խթանումը և հասարակության սոցիալական և մշակութային արժեքների պահպանումը:
5. Իրավական գործառույթը ներառում է օրենքների կատարումը, իրավական համակարգի զարգացումը և արդարադատության ապահովումը։
6. Բնապահպանական գործառույթը ներառում է բնական ռեսուրսների պահպանումը, շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը և կայուն զարգացման խթանումը:

Navigate Reading slide 31, ex 7a /slide 32

7a. Complete the sentences using the correct form of the words in brackets.

1. Winning a gold medal is quite an achievement.
2. All her gold jewelery was taken in the robbery.
3. The gold necklace was part of her inheritance.
4. The Incas were an ancient civilization.
5. Thank you for your generousity.
6. The whole village received an invitation to the wedding.
7. Having enough money gives you the freeness to do what you want.
8. Gold has a special significance in some countries.
9. I have a preference for silver jewellery, rather than gold.
10. I get a lot of enjoyment from shopping.

«‎Խոնարհ աղջիկը» ստեղծագործությունը մի չստացված սիրո պատմության մասին է: Գլխավոր հերոսը մի 17-18 տարեկան երիտասարդ է, ով բանտից դուրս գալուց հետո եկավ Ձորագյուղ՝ աշխատելու որպես ուսուցիչ: Անտառում որսի լինելու ժամանակ նա նկատեց մի շատ գեղեցիկ աղջկա՝ Խոնարհին, և սիրահարվեց նրան: Դրանից հետո նա անընդհատ ուզում էր նրան տեսնել և ավելին իմանալ նրա մասին:

Այս պատմությունը, հերոսները վերցված են Բակունցի իրական կյանքից, մի քանի աննշան փոփոխություններով: Բակունցը նույնպես բանտից դուրս գալուց հետո դասավանդում էր գյուղում, որտեղ և հանդիպեց Խոնարհին: Նույնիսկ նրանց տան տեղն է ճիշտ տեղում նկարագրված:

Գլխավոր հերոսը իր համար մեծ սխալ արեց, երբ Խոնարհը նրան հրավիրեց իրենց հետ ճաշելու, իսկ նա մերժեց այդ հրավերը: Եթե այն ընդուներ, նրա և Խոնարհի միջև կարող էին ավելի մոտիկ հարաբերություններ լինել, քան ուղղակի իրար նայելը և հայացքը փախցնելը: Վերջին օրը հերոսը փորձեց խոսել Խոնարհի հետ, բայց նա չթողեց իր հետ խոսել: Ես չգիտեմ՝ արդյո՞ք Խոնարհը նեղացած էր ուսուցչից՝ հեռանալու կամ քայլեր չձեռնարկելու պատճառով, ծնողների և հասարակական կարծիքի՞ համար այդպես արեց, թե՞ հասկանում էր, որ սխալ կլիներ չափահասի հետ կապ ունենալ, սակայն նա ի վերջո իր որոշումը կատարեց՝ չխոսելու երիտասարդի հետ և նրանք այլևս չկապվեցին:

Այս պատմության մեջ ինձ դուր չեկավ տարիքային տարբերությունը, քանի որ դեռահասության շրջանում նույնիսկ 2-3 տարվա տարբերությունը մեծ ազդեցություն ունի ֆիզիկական և հոգեբանական վիճակի վրա։ Այդ պատճառով այս տարբերությունը ինձ շատ կասկածելի է թվում, նաև այն, որ նա ակնարկ էր արել այդ անչափահաս աղջկա մարմնի մասին: Եվ հատկապես այն փաստի հետ, որ երիտասարդը մինչ այդ բանտում էր գտնվում: Սակայն այդ ժամանակաշրջանում վերը նշվածը նորմալ էր համարվում:

Բոլորը տեսան, թե ինչպես ավարտվեց Խոնարհի պատմությունը. նա մնաց միայնակ, առանց փողի և երեք երեխայի հետ: Կարող է կարծենք, որ նա կարող էր ավելի երջանիկ լինել հերոսի հետ, սակայն ես կարծում եմ, որ երկու տարբերակներն էլ, մի կողմից, իրենց վատ կողմերն ունեին: Այդ ժամանակ կանայք հազվադեպ էին ունենում լավ ապագա, հատկապես ամուսնության հետ կապված: Այդ իսկ պատճառով վստահ եմ, որ ինչ էլ տեղի ունենար, ոչ ոք չգիտի, թե իրեն կամ իր մոտիկին ինչ է սպասվում, ինչպես և Խոնարհը՝ իր մահացած ամուսնու հետ: Եթե գլխավոր հերոսը Խոնարհի ամուսնու տեղում լիներ, նա նույնպես կարող էր մահանալ, և Խոնարհը, անկախ ամեն ինչից, կրկին կմնար միայնակ, առանց փողի և երեխաների հետ: Պատմության մեջ նաև չի ասվում որևէ բան նրա մասին, թե արդյոք Խոնարհի ամուսինը վատն էր, կամ, որ նրան չէր սիրում, ինչպես հերոսը, այդ պատճառով ես չեմ կարող հստակ ասել, արդյոք Խոնարհը ավելի լավ ապագա կունենար գլխավոր հերոսի հետ:

Ի վերջո, Խոնարհի ապագան, թեև նա հերոսի հետ կլիներ, թե ոչ, չէր կարելի կանխատեսել: Նրա կյանքը կախված էր նաև հասարակական, մշակութային և անձնական բազմաթիվ գործոններից:

Destination C1 Vocabulary Thinking and Learning slides 12-13 / learn the words / we will do the ex-es in class
Watch the Vox Pop and answer the questions in written form.

What do you think are essential qualities for finding a job at the moment and why?

I think the essentials for finding a job are being a convinient, dedicated, hard-working person with good social skills.

Do you think it’s important to plan for the future. Why/why not?

I think its necessary to plan some important things in life at some point, for example, what profession you will choose. But otherwise, I don’t think you should be planning all your life, because you just need to live in the moment and sometimes see what happens. When you plan everything and something goes wrong, you become dissapointed. But I think when you just live without excessive planning, everything becomes a little win for you.

Իրավունքի նորմերի կառուցվածքը․ հիպոթեզ, դիսպոզիցիա, սանկցիա

Իրավունքի նորմերը բաղկացած են երեք հիմնական տարրերից՝ հիպոթեզ, դիսպոզիցիա և սանկցիա։ Սրանք միասին ձևավորում են իրավական նորմի կառուցվածքը, որոնք կարգավորում են մարդու վարքագիծը:

Հիպոթեզ – Այն պայմաններն է, որոնց դեպքում իրավական նորմը սկսում է գործել: Հիպոթեզը նկարագրում է, թե ինչպիսի իրավիճակներում պետք է կիրառվի տվյալ իրավական նորմը: Օրինակ՝ «եթե անձը 18 տարեկան է» պայմանը հիպոթեզ է, որը կիրառելի է, երբ որոշակի գործողությունների կամ պարտավորությունների ժամանակ գործ ունենք անձի տարիքի հետ։

Դիսպոզիցիա – Իրավական նորմի հիմնական բաղադրիչն է, որը սահմանում է՝ ինչպիսի վարքագիծը պետք է լինի հիպոթեզի պայմանների առկայության դեպքում: Դիսպոզիցիան ուղղակիորեն կարգավորում է վարքը, ասելով, թե ինչ պետք է անել կամ չանել:

Սանկցիա – Սահմանում է այն հետևանքները, որոնք կարող են առաջանալ, եթե խախտվեն դիսպոզիցիայում նշված վարքագծային պահանջները: Սանկցիան որոշում է իրավական պատասխանատվությունը կամ պատժի տեսակը իրավախախտման համար:

Իրավունքի նորմերի տեսակները․ իրավապահպան, կարգավորիչ

Իրավունքի նորմերը բաժանվում են երկու հիմնական տեսակի՝ կարգավորիչ և իրավապահպան:

Կարգավորիչ նորմեր՝ կարգավորում են մարդկանց իրավունքներն ու պարտականությունները հասարակական հարաբերություններում:

Իրավապահպան նորմեր՝ ուղղված են խախտումների կանխարգելմանը և պատժի կիրառմանը իրավախախտումների դեպքում:

Պետական հարկադրանք

ՀՀ Սահմանադրություն Գլուխ 2, հդվ, 25-46;

Ընտրել 5 հոդված, ներկայացնել օրենքների կառուցվածքը, նորմերի տեսակները։

1. Ամուսնական տարիքի հասած կինը և տղամարդը միմյանց հետ իրենց կամքի ազատ արտահայտությամբ ամուսնանալու և ընտանիք կազմելու իրավունք ունեն: Ամուսնության տարիքը, ամուսնության և ամուսնալուծության կարգը սահմանվում են օրենքով:
2. Ամուսնանալիս, ամուսնության ընթացքում, ամուսնալուծվելիս կինը և տղամարդն ունեն հավասար իրավունքներ:
3. Ամուսնանալու ազատությունը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով` առողջության և բարոյականության պաշտպանության նպատակով:

Այս օրենքի կառուցվածքը կարգավորիչ է:
Հիպոտեզ — Օրենքը վերաբերվում է ամուսնության տարիքի հասած կանանց և տղամարդկանց:
Դիսպոզիցիա — Կինը և տղամարդը միմյանց հետ իրենց կամքի ազատ արտահայտությամբ ամուսնանալու և ընտանիք կազմելու իրավունք ունեն:
Սանկցիա — Եթե ամուսնության տարիքին չհասած կինը կամ տղամարդը ամուսնանում են, նրանք կարող են պատժվել օրենքով սահմանված կարգով:

1. Երեխան իրավունք ունի ազատ արտահայտելու իր կարծիքը, որը, երեխայի տարիքին և հասունության մակարդակին համապատասխան, հաշվի է առնվում իրեն վերաբերող հարցերում:
2. Երեխային վերաբերող հարցերում երեխայի շահերը պետք է առաջնահերթ ուշադրության արժանանան:
3. Յուրաքանչյուր երեխա ունի իր ծնողների հետ կանոնավոր անձնական փոխհարաբերություններ և անմիջական շփումներ պահպանելու իրավունք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ դա, դատարանի որոշման համաձայն, հակասում է երեխայի շահերին: Մանրամասները սահմանվում են օրենքով:
4. Առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաները պետության հոգածության և պաշտպանության ներքո են:

Այս օրենքի կառուցվածքը կարգավորիչ է:
Հիպոտեզ — Օրենքը վերաբերվում է երեխաներին:
Դիսպոզիցիա — Երեխան իրավունք ունի ծնողների հետ անձնական փոխհարաբերություններ և անմիջական շփումներ պահպանել:
Սանկցիա — Երեխայի իրավունքների խախտման դեպքում անձնավորությունը պատժվում է օրենքով սահմանված կարգով: Օրինակ՝ սահմանափակվում է շփման իրավունքը երեխայի հետ:

Մարդն ազատ է անելու այն ամենը, ինչը չի խախտում այլոց իրավունքները և չի հակասում Սահմանադրությանը և օրենքներին: Ոչ ոք չի կարող կրել պարտականություններ, որոնք սահմանված չեն օրենքով:

Այս օրենքի կառուցվածքը կարգավորիչ է:
Հիպոտեզ — Այս օրենքը վերաբերվում է բոլոր անձանց:
Դիսպոզիցիա — Մարդն իրավունք ունի անել այն ամենը, ինչը չի խախտում ուրիշների իրավունքները:
Սանկցիա — Եթե մարդը խախտում է օրենքները և շրջապատի իրավունքները, նա պետք է պատժվի օրենքով սահմանված կարգով: Օրինակ՝ կարող է տուգանվել, ազատազրկվել:

Յուրաքանչյուր ոք ունի գրական, գեղարվեստական, գիտական և տեխնիկական ստեղծագործության ազատություն:

Այս օրենքի կառուցվածքը կարգավորիչ է:
Հիպոտեզ — Այս օրենքը վերաբերվում է գրական, գեղարվեստական, գիտական, տեխնիկական ստեղծագործությամբ զբաղվող անձանց:
Դիսպոզիցիա — Ամեն մարդ ունի իրավունք և ազատություն գրական, գեղարվեստական, գիտական և տեխնիկական ուղիներով ստեղծագործելու:
Սանկցիա — մարդու՝ ազատ ստեղծագործելու իրավունքը խախտելիս կարելի է ստանալ օրենքով սահմանված պատիժ՝ տուգանք, ազատազրկում և այլն:

Խտրականությունը, կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է:

Այս օրենքի կառուցվածքը կարգավորիչ է:
Հիպոտեզ — Օրենքը վերաբերվում է բոլոր էթնիկական, կրոնական և այլ խմբավորումներին:
Դիսպոզիցիա — Մարդիկ իրավունք ունեն ազատ արտահայտել իրենց պատկանելիությունը վերը նշված խմբերին և խտրականությանը չհանդիպել:
Սանկցիա — Եթե նշված մարդկանց խմբերը հանդիպում են խտրականությանը ինչ-որ անձից, այդ անձը պետք է պատճվի իրավական նորմերով՝ նրան կարող են տուգանել, ազատազրկել և այլ ձևերով պատժել:

Իրավունք հասկացությունը

Պետության կողմից սահմանվող ու պաշտպանվող և հասարակական հարաբերությունները կարգավորող իրավական նորմաների ամբողջությունը կոչվում է իրավունք, որ արտահայտում է տիրող դասակարգի կամքն ու շահերը:

Իրավունքի հիմքերը

Մարդու իրավունքները հիմնված են փիլիսոփայական, իրավական և էթիկական սկզբունքների վրա: Այս իրավունքները հիմնված են բոլոր մարդկանց արժանապատվության և հավասարության հավատի վրա, որն արտացոլված է առանցքային փաստաթղթերում, ինչպիսին է 1948թ.-ի Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը: Այն ուրվագծում է տարբեր իրավունքներ՝ քաղաքացիական, քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական, և ընդգծում է դրանց փոխկապակցվածությունը:

Իրավունքի նորմեր

Մարդու իրավունքների նորմերը հիմնական չափորոշիչներ են, որոնք ապահովում են յուրաքանչյուրի հիմնարար ազատությունները: Դրանք խմբավորված են քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների և կոլեկտիվ իրավունքների: Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը կարևոր փաստաթուղթ է, որն ուրվագծում է այս իրավունքները, ինչպես օրինակ՝ կյանքի և կրթության իրավունքը: Այն ձևավորել է միջազգային օրենքներն ու ազգային սահմանադրությունները:

«‎Միրհավ» պատմվածքը սիրո պատմության մասին է, որը վատ ավարտ ունեցավ: Սոնան և Դիլանը մանկության ընկերներ էին և իրար սիրում էին, սակայն աղջկան ամուսնացրեցին ուրիշի հետ՝ փողի համար:
Սոնան դավաճանեց իր ամուսնուն, որպեսզի ժամանակ անցկացնի Դիլանի հետ, ինչը ուրիշ դեպքերում ես միշտ քննադատում եմ, սակայն այս պատմությունը և սերը այդ երկուսի միջև ինձ չեն թողնում դա անել: Սոնան միշտ սիրել էր Դիլանին, սակայն հարկադրված ամուսնությունից հետո փորձեց կորցնել զգացմունքները՝ Դիլանից հեռանալով և խուսափելով, սակայն հիշողությունները և անմար սերը նրան չէին թողնում դա անել: Նա հետ եկավ Դիլանի մոտ մի վերջին անգամ, որից հետո այլևս չմոտեցավ՝ հասկանալով, թե ինչ ամոթանալի բան էր արել: Սակայն ես նույնիսկ չեմ կարծում, որ Սոնայի ամուսինը նրան սիրում էր, քանի որ գտավ նրան փոխարինող և հոգ չտարավ նրա գերեզմանի մասին:

Բակունցը սիրում էր իր պատմվածքներում մարդու և բնության միջև համեմատություններ անել, ինչպես և արեց այստեղ:

Դիլանի՝ միրհավին կրակելու և հետո անտառապահի կողմից բռնվելու դրվագը կարծես խորհրդանշում է նրա և Սոնայի հարաբերությունները և դրանց բարդությունը:

Միրհավը, իմ կարծիքով, խորհրդանշում է Սոնային, իսկ անտառապահը՝ Սոնայի ծնողներին, հասարակության կարծիքը և մեղքի զգացումը: Դիլանը փորձեց նորից Սոնայի հետ լինել, ինչպես փորձեց մոտենալ միրհավին և բռնել նրան: Սակայն ուրիշները և նրանց կարծիքը խանգարեցին դրան, ինչը խորհրանշում է անտառապահը և նրա շունը: Եվ չհասցնելով ստանալ Սոնային, Սոնան հեռացավ, անհետացավ Դիլանի կյանքից, ինչպես և միրհավը թռավ Դիլանի ձեռքերից: Ինձ թվում է այն պահը, երբ նկարագրվում է, թե ինչպես միրհավի թռիչքի ժամանակ Դիլանը հասցրեց միայն կպնել դրա փետուրներին և զգալ տաքությունը պատկերում է հնձանի մոտի դրվագը Սոնայի և Դիլանի միջև: Այդ ժանակակ Դիլանը նույնպես զգաց Սոնայի տաքությունը, սակայն միայն մի պահ, իսկ հետո Սոնան սկսեց նրանից խուսափել և այդպես հեռացավ Դիլանից:
Անտառապահը, երբ բռնեց Դիլանին, մտրակեց նրան, ինչը կարող է խորհրդանշել այն ցավը, որը Դիլանը զգաց, երբ Սոնային ստիպեցին իրենից հեռանալ: Կամ նաև զարկը կարող է նշանակել Դիլանի՝ իրականություն հետ գալը և հասկանալը, որ նա երբեք չի կարողանա Սոնայի հետ լինել: Միրհավի՝ ետևում թողած փետուրները ցույց են տալիս Սոնայի հանդեպ սերը և սիրելի հիշողությունները, որոնք մնացին Դիլան Դայի մեջ մինչև կյանքի վերջ, չնայած նրա հեռանալուն: Միրհավները նման են Սոնային՝ նրանք նույնպես շատ զգույշ են և համեստ, սակայն վառ են և գրավիչ:
Ոչ ոք Սոնայի մասին այդքան չէր մտածում, ինչքան Դիլանը: Սոնայի տեղը կարճ ժամանակում ուրիշին ամուսնացրեցին նույն տղամարդու հետ, իսկ նրա գերեզմանը մամռապատ էր դարձել, թեքված էր և հողի մեջ կորած:

Հասարակության ակնկալիքների ծանրությունը և ընտանիքի հանդեպ ունեցած պարտքի զգացումը ստիպեցին Սոնային դժվար որոշում կայացնել Դիլանից հեռու մնալու՝ չնայած իր զգացմունքներին: Ստեղծագործությունը պատկերում է այդ ժամանակաշրջանի ակնկալիքները երիտասարդ աղջիկներից և թե ինչպես նրանց ընտանիքների համար ավելի կարևոր էր ընտանիքի պատիվը, հպարտությունը և իրենց մասին կարծիքը, քան սեփական երեխան և նրա որոշումները:

Ինչպիսի միջավայրում ենք ապրում մենք, փորձեք ինքներդ գնահատել ձեր շրջակա միջավայրի որակը:

Իմ միջավայրը՝ Երևանը, շատ աղտոտված է: Օդը այստեղ աղտոտված է շինարարության, մեքենաների պատճառով: Շինարարական նորմերը լավ չեն պահպանվում՝ շինարարական աղբը ժամանակին չեն հանում, իսկ շինանյութերը չեն պահպանում փակ վիճակում, ինչի պատճառով փոշին տարածվում է քաղաքով մեկ: Մարդիկ աղբը շատ են թափում փողոցներում: Ջրամատակարարման ենթակառուցվածքը հին է և շատերը կասկածում են ծորակից խմել: Լուսային աղտոտումը Երևանում մեծ է, քանի որ շատացել են գովազդները, ճանապարհային լույսերը և այլն: Այդ պատճառով երկնքում աստղեր համարյա չեն երևում: Նաև վերջերս շատացել է աղմուկը քաղաքում՝ շինարարության և տրանսպորտի պատճառով:

Ինչպես է ազդում շրջակա միջավայրը ձեր առողջության վրա, եթե կան առանձնակի դրսևորումներ, ներկայացրեք օրինակներով:

Ես շատ հաճախ եմ զգում, որ շատ աղտոտված օդ եմ շնչում: Կամ դասերի ժամանակ մեկ-մեկ շատ աղմկոտ է լինում և ես սկսում եմ շեղվել: Ես իմ մեջ չեմ նկատում ուրիշ առաձնակի դրսևորումներ, բայց ինձ թվում է, որ դրանք կան: Մեր օրգանիզմները սովոր են այսպիսի շրջապատին, այդ պատճառով տարբերություն շատ չի զգացվում:

Առանձնացնել ՀՀ-ում տարածված հիմանական հիվանդություննը, որքանով են դրանք կապվում շրջակա միջավայրի հետ

Ինչպես եք պատկերացնում շրջակա միջավայրի վերահսկողությունը, ինչպես այն դարձնել ավելի արդյունավետ: Ինչ դերն ունի հասարակական վերահսկողությունը, ինչպես մեծացնել այն:

Ներկայացրե՛ք Օսմանյան կայսրության պատմությունը (ամփոփ) հետևյալ կետերով․

• Սելջուկ-թյուրքերի արշավանքերը Արևմուտք

11-րդ դարում սելջուկ-թյուրքերը բնակվում էին Չինաստանի հյուսիսում և Միջին Ասիայում: Նրանք վարում էին քոչվոր կյանք՝ ընտանիքների և անասունների հետ միասին։ Դարի ընթացքում Սելջուկի շուրջ միավորվելով՝ նրանք արշավանքներ սկսեցին դեպի արևմուտք՝ Առաջավոր Ասիա, հիմնեցին մի կայսրություն, որը ներառում էր Միջագետքը, Սիրիան, Պաղեստինը և Իրանի մեծ մասը։ Նրանց առաջխաղացումը նշանավորեց Մերձավոր Արևելքում թյուրքական հզորության սկիզբը:

• Իկոնիայի սուլթանություն

Իկոնիայի Սուլթանությունը Փոքր Ասիայի սելջուկյան պետություն էր 1074–1307թթ.-ներին: Այն սկսեց ուժեղանալ 12-րդ դարի վերջին, երբ գրավեց Դանիշմանների տարածքները և ձեռք բերեց Անթալիան ու Սինոպը։ Ալա-ադ-Դին Քեյ-Քուբադի ղեկավարությամբ սուլթանությունը հասավ իր բարձրակետին։ Բայց 1243թ.-ին այն պարտվեց մոնղոլներին և սուլթանությունը դարձավ նրանց վասալ։ 1307թ.-ին, երբ Օսման բեգը հարձակվեց, Իկոնիայի սուլթանությունը վերջապես վերացավ։

Սուլթանության զորքերը մի քանի անգամ փորձել էին ներխուժել Կիլիկիայի հայկական թագավորություն, բայց միշտ հաջողություն չունեցան, հատկապես 1219 թ.-ին, երբ Լևոն Բ-ի զորքերը հաղթեցին նրանց։

• Օսմանյակ կայսրության հիմնումը

Օսմանյան կայսրությունը հիմնադրվել է 1299թ.-ին, Անատոլիայում՝ ժամանակակից Թուրքիայի գտնվելու վայրում։ Օսմանյան կայսրությունը ընդլայնեց իր թագավորությունը վաղ շրջանում՝ լայնածավալ արշավանքների միջոցով: Դրան նպաստեց Անատոլիայի նախորդ տիրակալների՝ Սելջուկների դինաստիայի անկումը, որոնք պարտություն էին կրում մոնղոլների արշավանքից։

• Օսմանյան կայսրությունը 15-16-րդ դարերում

Օսմանյան կայսրությունը զգալիորեն ընդարձակվեց 15-րդ դարում, հատկապես 1453 թ.-ին Սուլթան Մեհմեդ II-ի կողմից Կոստանդնուպոլիսի գրավմամբ՝ նշանավորելով Բյուզանդական կայսրության ավարտը և Ստամբուլի՝ նոր մայրաքաղաք դառնալը։ Նաև ամրապնդվեցին կայսրության ռազմական և վարչական կառույցները՝ ազդված բյուզանդական և իսլամական ավանդույթներից։

16-րդ դարում Սուլեյման Մեծի օրոք կայսրությունը հասավ իր գագաթնակետին՝ ընդարձակվելով դեպի Եվրոպա, Ասիա և Աֆրիկա։ Սուլեյմանը նաև կատարեց իրավական բարեփոխումներ և մշակութային հովանավորություններ՝ նշանավորելով օսմանյան արվեստի և ճարտարապետության ոսկե դարաշրջանը: Չնայած Միջերկրական ծովում ծովային գերիշխանությանը, կայսրությունը սկսեց անկում ապրել 16-րդ դարի վերջին:

• Կործանումը։

Օսմանյան կայսրության փլուզումը մի քանի դարերի ընթացքում տարբեր գործոնների ազդեցության տակ բարդ գործընթաց էր: Սկզբում կայսրությունը սկսեց անկում ապրել ներքին խնդիրների պատճառով, ինչպիսիք են կենտրոնական իշխանության թուլացումը, տնտեսական դժվարությունները և կոռուպցիան: Սուլթանները դարձան պակաս արդյունավետ, ինչը թուլացրեց կառավարումը:

Կայսրության անկումը սաստկացավ արտաքին ճնշումներով, ներառյալ նրա տարածքներում ազգայնական շարժումների աճը և ինքնավարություն ստացած տեղական կառավարիչներին գավառների կորուստը: 1908 թվականի երիտթուրքական հեղափոխությունը փորձեց արդիականացնել և կենտրոնացնել կառավարությունը, սակայն այն ավելի թուլացրեց կայսրության համախմբվածությունը:

Առաջին համաշխարհային պատերազմը մեծապես նպաստեց Օսմանյան կայսրության անկմանը։ Կենտրոնական ուժերին միանալուց և պատերազմում պարտվելուց հետո կայսրությունը բաժանվեց դաշնակից ուժերի կողմից։ 1920 թվականի Սեւրի պայմանագիրը խլեց նրա արաբական հողերը և մեծ կորուստներ պատճառեց։ Սակայն Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը դիմադրեց՝ հանգեցնելով Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծմանը։ 1923 թվականին Լոզանի պայմանագիրը փոխարինեց Սեւրին՝ վերջնականացնելով Թուրքիայի ժամանակակից սահմանները։