Հայոց լեզվի քերականություն

Մ — Ն

Բ-Պ-Փ բաղաձայններից առաջ գրվում է մ, բացառությամբ ան- նախածանցով կազմված բառերի և անբասիր բառի:

Օրինակ՝ անպետք, անպատճառ, անբավ, անբարբառ, անբիծ, անպաճույճ, անպատկառ, անպատիվ, անպիտան, անբերրի, անբարյացակամ, անպայման, անբախտ, անփույթ:

Մնացած դեպքերում Բ-Պ-Փ բաղաձայններից առաջ գրվում է մ:

Բ-ից առաջ

ակումբ, ամբաստանել, ամբաստանյալ, ամբարտավան, բամբակ, կշտամբել, արամբի, կանամբի, բամբիռ, ամբարիշտ, զամբիկ, ըմբիշ, ըմբշամարտ, բամբիշ, շամբուտ, բամբասել, բամբասանք, համբակ, ըմբռնել, դյուրըմբռնելի, դժվարըմբռնելի, անըմբռնելի, սեպտեմբեր, թմբկաթաղանթ, գմբեթարդ, ըմբոստ, ամբոխ

Պ-ից առաջ

ամպ, ամպրոպ, ամպամած, ամպագոռգոռ, ճամպրուկ, շիմպանզե, ումպ, ըմպել, ըմպանալ, ըմպելիք, շամպայն

Փ-ից առաջ

գամփռ, գամփռահաչ, ճամփա, ճամփորդ, ճամփեզր, ամփոփել, ինքնամփոփ, լուսամփոփ, ներամփոփ, խռմփալ, խռմփոց

Լրացուցիչ՝ բամփել, բանսարկու, դամբարա, զամբյուղ, դամբուլ, թմբիր, խմբակ, սմբուկ, սմբակ:

Հապավական բարդություններ

Բարդության տեսակ է հապավումները: Հապավումը կազմվում է բարդ բառերի կրճատ գրությունից: Լինում են տառային, վանկային և խառը:

ՀՀ, ԱԺ, ԱՊՀ, ԲՈՀ, բուհ, ԳԱ, ԳԱԱ, ԳԱԹ — տառային են կոչվում բառերի կամ արմատների սկզբնատառերով կազմված հապավումները:

Տնտեսվար, մանկխոր, զինկոմ, բուժֆակ, մեխմաթ, դասղեկ, գործկոմ, երիտշարժում, զինղեկ — վանկային են կոչվում բառերի կամ արմատների առաջին վանկերով կազմված հապավումները:

Քաղբանտարկյալ, քիմմաքրում, հայխնայդրամարկղ, գիտքարտուղար, բնակվարձ, պետհամարանիշ, միրպետ, շինջոկատ, պետհամալսարան — խառն են կոչվում այն հապավումները, որոնց առաջին մասը կա՛մ տառային է, կա՛մ վանկային, իսկ վերջին մասը ամբողջական բառ է:

1. Բացատրե՛ք տվյալ հապավումները.

    Բուժսարքավորում — բժշկական սարքավորում
    Գյուղտեխնիկա — գյուղական տեխնիկա
    Զինգրքույք — զինվորական գրքույք
    Ժողգործիքներ — ժողովրդի համար գործիքներ
    Ժողկրթվաժվար — ժողովրդի կրթական բաժնի ղեկավար
    Ինտերպոլ — ինտերնացիոնալ ոստիկանություն
    Կրթօջախ — կրթական օջախ
    ԱԱԽ — Ազգային Անվտանգության Խորհուրդ
    Ֆիֆա — ֆուտբոլի միջազգային ասոցիացիաների ֆեդերացիա
    ՕԳԳ — օգտակար գործողության գործակից
    ՕՄՈՆ — Օպերատիվ Մոտոռած Ուղեկցող Նյարդեր

    Իմաստաբանություն

    Բառերն ըստ իմաստի և ձևի լինում են հոմանիշ, հականիշ, համանուն և հարանուն:

    Իմաստով իրար մոտ բառերը կոչվում են հոմանիշ բառեր:
    Օրինակ՝ գավաթ — բաժակ, գունատվել — սփրթնել, գանգատվել — դժգոհել:

    Հոմանիշ կարող են լինել ոչ միայն բառերը, այլև բառերը և դարձվածքները:
    անշնորհք — ապաշնորհ, թավշել — թավշյա

    Միմյանց հակառակ իմաստ արտահայտող բառերը կոչվում են հականիշ: Լինում են նույնարմատ և տարարմատ:

    Նույնարմատ — գոհ — դժգոհ, ուշադիր — ապուշ, բախտավոր — անբախտ, հասուն — տհաս, կամեցող — չկամ, աղի — անալի:

    Տարարմատ մանր — խոշոր, բարի — չար, պարզ — բարդ, վերին — ստորին, հարավ — հյուսիս

    Համանուններ

    Ձևով նույն, բայց իմաստով տարբեր բառերը կոչվում են համանուններ:
    Օրինակ՝ այր (քարայր) — այր (տղամարդ), հոտ (բույր) — հոտ (ոչխարի խումբ), այրի (այր սեռական հոլով) — այրի (առանց կին ամուսին), անարգել (առանց արգելքի) — անարգել (վիրավորել), բալ (մառախուղ) — բալ (հատապտուղ) — բալ (միավոր), բութ (կետադրական նշան) — բութ (ոչ սուր), գանձ (թանկարժեքություն) — գանձ (պարագի վերջում երգվող հոգևոր երգ), գոլ (ֆուտբոլից) — գոլ (ոչ տաք ոչ սառը)

    Հարանուն

    Հաճախ իմաստով երկու տարբեր բառեր իրար շատ նման են լինում:
    Օրինակ՝ ավանդույթ (սովորույթ) — ավանդություն (առասպել), քառյակ (չորս տող) — քառատող (բանաստեղծության չորս տող), փաստ (անհերքելի ապացույց) — փաստարկում (պատճառաբանություն), զեկույց (կարճ տեղեկություն ղեկավարին) — զեկուցում (երկար խոսք)

    Հակոբ Պարոնյան

    Հակոբ Պարոնյանը եղել է հայ գրող, երգիծաբան, լրագրող: Ծնվել է 1843թ. նոյեմբերի 19-ին Ադրիանապոլիս քաղաքում: Պարոնյանը մանուկ հասակում զրկվել է հորից, մեծացել և սովորել է մոր օգնությամբ։ Կրթությունն ստացել է իր ծննդավայրի Արշակունյան վարժարանում և հայոց լեզվից բացի, սովորել է նաև ֆրանսերեն, թուրքերեն, իտալերեն, անգլերեն, հունարեն և բուլղարերեն։ Դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1857 թվականին, ընդունվել է Ադրիանապոլսի հունաց մայր վարժարանը:

    Նա սկզբում աշխատել է որպես դաստիարակ, մասնավոր դասեր է տվել հայ հարուստ ընտանիքների անդամներին։ Այնուհետև Պարոնյանը նշանակվել է ուսուցիչ Սկյուտարի հայկական ճեմարանում, որտեղ նրա աշակերտներից էր հայ նշանավոր բանաստեղծ Պետրոս Թուրյանը։ 1872 թվականին Բարոնյանը մուտք է գործել լրագրություն՝ որպես հայերեն լեզվով երգիծական տարբեր ամսագրերի գլխավոր խմբագիր։ Նա շարունակեց իր աշխատանքը լրագրության մեջ մինչև 1888 թվականը, երբ օսմանյան իշխանությունները որոշեցին արգելել հայերեն լեզվով բազմաթիվ ամսագրեր, այդ թվում՝ Բարոնյանի։

    Հարություն Սվաճյանի հրավերով սկզբում աշխատակցել է «Մեղու» երգիծաթերթին, իսկ հետո դարձել նրա խմբագիրը: 1874-1877 թվականներին խմբագրել է «Թատրոն» թերթը: Բացի դրանից, նա հրատարակել է «Թատրոն բարեկամ մանկաց» երկշաբաթաթերթը:

    Պարոնյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նրա ստեղծագործությունը նշանակալի դեր է խաղացել հայ գրականության մեջ քննադատական ռեալիզմի զարգացման և քաղաքական երգիծանքի ժանրի ձևավորման գործում։ Պարոնյանին են պատկանում «Մեծապատիվ մուրացկաններ» երգիծական պատմվածքը, ինչպես նաև ֆելիետոններ, երգիծական պատմվածքներ, էսսեներ և այլն, որոնք ներառված են «Պինչեր», «Զբոսանք Ստամբուլի թաղամասերով», «Ծիծաղ», «Նրբության զոհեր» ժողովածուներում։ Հայկական երգիծանքի մեջ նշանավոր տեղ է գրավում «Ազգային սյուներ» երգիծական դիմանկարների ժողովածուն:

    Երգիծանքը գրականության և արվեստի իրականությանգեղարվեստական արտացոլման յուրահատուկ տեսակ է։ Երգիծանքը ենթադրում է կյանքի այնպիսի կողմեր, որոնք իրենց թերություններով հիմք են տալիս ծիծաղի համար։ Սատիրան երգիծական ստեղծագործությունների ամբողջությունն է։ Այն ծաղր է բարոյական, քաղաքական, կենցաղային և այլ կարգի թերությունների նկատմամբ։ Հումորը երգիծական պատկերման ձևերից մեկն է, ներողամիտ ծաղր մարդկային բացասական գծերի, դրսևորումների նկատմամբ։

    1891 թվականին Պարոնյանը տուբերկուլյոզով հիվանդացավ, որի հետևանքով մահացավ նույն տարվա մայիսի 27-ին:

    Աղբյուրներ՝ 1, 2, 3