Սովորել. Է.Ղազարյանի դասագրքից պատրաստել նյութ էջ89-ի«Հետաքրքիր է իմանալ»թեմայից

Հետաքրքիր է իմանալ

Հզորության “ձիաուժ” միավորի մասին

Քանի դեռ Ջեմս Ուատտը չէր կատարելագործել շոգեմեքենան, և քանի դեռ այն
չէր դադարել պարզապես թանկարժեք խաղալիք լինելուց, հզորության միավորի սահ-
մանման անհրաժեշտություն չկար։
Այն ժամանակ լուրջ, մտահոգող խնդիրներից էր հանքահորերից պոմպերով ջուրը հանելը: Սկզբնական շրջանում այդպիսի գործերի համար ձիեր օգտագործելն Անգլիայում բավական թանկ էր։ Այդ պատճառով էր, որ շոգեմեքենայի գյուտարարին հետաքրքրում է, թե քանի՞ ձիու կփոխարինի մեկ մեքենան, և ինչպե՞ս արտահայտել մեքենայի հզորությունը ձիու հզորությամբ, այսինքն՝ այն աշխատանքով, որ ձին կատարում է 1 ժամում, 1 րոպեում, 1 վայրկյանում:
Ուատտը փորձնականորեն որոշում է, որ ձին 75 կգ զանգվածով բեռը
1 վայրկյանում բարձրացնում է 1մ: Այսինքն՝ 1 վայրկյանում ձին կատարում է 75կգ _* 9,8 Ն/կգ _* 1մ=735 Ջ աշխատանք։ Ձիու զարգացրած միջին հզորությունն անվանել են ձիաուժ (կրճատ ձ.ու.): Ուատտը հաշվել է, որ

1ձ.ու. (ձիաուժ) = 735Ջ/1վ = 735Վտ:

Համեմատելու համար նշենք, որ ժամանակակից ավտոմեքենաների շարժիչ-
ները զարգացնում են 60 — 500 ձ.ու. հզորություն:
Չնայած անվանմանը՝ պետք է հիշել, որ ձիաուժը ոչ թե ուժի, այլ հզորության միավոր է:

Ամփոփումների շարք

Բանավոր ներկայացնել Հռոմեկան կայսրությունը։

Առաքելական դարաշրջանում Հռոմեական Կայսրությունը միակ հզոր ուժն էր աշխարհում: Այն ներառում էր այն ամենը, ինչ գտնվում էր Եփրատ, Դանուբ, Հռենոս գետերի, Ատլանտյան օվկիանոսի և Սահարա անապատի միջև: Ք.ծ.ա. 63 թվականին, երբ Պոմպեոսը գրավեց Երուսաղեմը, Պաղեստինը դարձավ ենթակա նահանգ: Պողոսը, որը Հռոմեական կայսրության քաղաքացի էր, օգտագործեց հունարենը, կայսրության մեջ ամենաշատ օգտագործվող լեզուն, ավետարանը կայսրությունով մեկ տարածելու համար:
Դիոկղետիանոսի ձեռնարկումներից հետո վերսկսվեցին իշխանության համար պատերազմները: Հաղթեց Կոնստան տինոս Մեծը: Նա իր մայրաքաղաքը դարձրեց (330 թ.) Բոսփորի նեղուցի ափին գտնվող հունական Բյուզանդիոն քաղաքը: Նա քաղաքը վերակառուցեց շքեղ շինություններով և կոչեց իրանունով՝ Կոստանդնուպոլիս:

Նշել հռոմեկան կայսրերից մի քանիսին, նկարագրել նրանց։

Օկտավիանոս Օգոստոս

Ծննդյան ժամանակ տրված անունը՝ Գայոս Օկտավիոս Թուրինոս: Ծագումով եղել է հարուստ ընտանիքից, Կեսարի քրոջ թոռն էր։ Մ.թ.ա. 27-23 թվականներին Օկտավիանոսն իր ձեռքում է կենտրոնացրել մի շարք սովորական և արտակարգ պաշտոններ, որոնք թույլ էին տալիս նրան կառավարել Հռոմեական հանրապետությունը՝ խուսափելով բաց միապետության հաստատումից։

Տիբերիոս

Կալիգուլա

Կլավդիոս

Ներոն

Ինչպե՞ս կործանվեց Հռոմեկան կայսրությունը։

Կորդինատային համակարգ

Ուղտ

Ձի

Ջայլամ

Սագ

Ինչպե՞ս է բազմանում անձրևորդը:

Անձևորդերը երկսեռ են և կատարվում է խաչաձև բեղմնավորում: Այն կատարվում է կոկոնի մեջ, որի ներսում ձվաբիջը բեղմնավորվում է: Բեղմնավորման նաև մասնակցում է լորձեր առաջացնող մարմնի հաստ մասը: Երկու որդ փոխանակվում են սերմահեղուկներով, իսկ հետո հեռանում են միմյանցից: Ամեն մի օղակ սկսում է արտադրել լորձ և առաջանում է կցորդ, որի մեջ են ընկնում սերմահեղուկը ու ձվաբջիջները և այդպես կատարվում է բեղմնավորումը: Ձվաբջիջներով բեղմնավորված կցորդը դուրս է ընկնում, կարծրանում է և դառնում է բոժոժ, որտեղ և կզարգանան ձվերը:

Նկարագրե՛ք փափկամարմինների արտաքին կառուցվածքը:

Փափկամարմինները գլխի վրա ունեն երկու աչք և երկու կամ չորս շոշափուկ: Կան փորոտանի փափկամարմիններ, որոնք ունեն խեցի, բայց կան տեսակներ, որոնք չունեն: Փափկամարմինները կարող են ապրել տարբեր տեղեր՝ ցամաքում, ծովում կամ քաղցրահամ ջրերում: Փափկամարմինները սնվում են տարբեր բույսերով և ունեն բերանային ապարատ, որը կոչվում է քերիչ: Քերիչով նրանք քերում են բույսը, իսկ հետո սնվում դրանով:

Ինչպե՞ս են շնչում միջատները:

Միջատների մեծ մասի մոտ շնչառական համակարգը կազմված է ամբողջ մարմնով տարված շնչուղինեից, որոնք դուրս են գալիս դեպի դուրս շնչանցքներով: Շնչառական համակարգը միջատների մոտ լինում է բաց կամ փակ: Փակ տարբերակում շնչուղիներ կան, իսկ շնչանցքներ չկան, իսկ բաց տարբերակում և՛ շնչուղիները կան և՛ շնչանցները: Փակ շնրչառական համակարգը մակաբույծ միջատների համար է, որոնք կարող են շնչել ջրի տակ կամ լուծված թթվածինը՝ տիրոջ հեղուկների խոռոչներում:

Միջատների բազմացում՝ լրիվ կերպարանափողություն, թերի կերպարանափոխություն:

Լրիվ կերպարանափոխություն

Լրիվ կերպարանափուխությունը կազմված է չորս փուլից: Դրանք են՝ ձու-թրթուր-հարսնյակ-հասուն կենդանի: Մեծ մասամբ լինում է, որ միջատների թրթուրը ընդհանրապես նման չէ հասուն կենդանուն, բայց նրանք նման չեն ոչ միայն արտաքին այլ նաև ներքին՝ բերանային ապարատով և վերջույթների կառուցվածքով: Օրինակ՝ թիթեռի թրթուրը ունի կրծող բերանային ապարատ, իսկ հասուն թիթեռը ունի ծծող բերանային ապարատ: Թրթուրի մարմնի բաժիները՝ կուրծքը, գլուխը, փորիկը տարբերակված չեն, թևեր չի ունենում, զգայարանները շատ զարգացած չեն:

Թերի կերպարանափոխություն

Թերի կերպարանափոխությունը կազմված է երեք փուլից՝ ձու-թրուր-հասուն կենդանի: Թերի կերպարանափուխության ժամանակ թրթուրը նման է հասուն կենդանուն, բացի թևերից: Թրթուրի և հասուն միջատի տարբերությունները ժամանակի ընթացքում վերանում են:

Նկարագրե՛ք երկկենցաղների արտաքին կառուցվածքը:

Երկկենցաղները թեփուկներ չունեն՝ մերկ են: Նրանք արտադրում են շատ լորձ, իսկ որոշ երկկենցաղների տեսակներում լորձը թունավոր է: Նրանց վրա որս չեն անումայլ գիշատիչները: Լորձը պաշտպանում է երկկենձաղների փոշուց և բակտերիաներից: Մաշկով նրանք շնչում են: Նաև ջուր են խմում, քանի որ բերանով չեն խմում:

Նկարագրե՛ք երկկենցաղների կմաղքը:

Ի տարբերություն ձկների, երկկենցաղների կմաղքը ավելի զարգացած է: Նրանց կմաղքը կազմված է զանգից, ողնաշարից, գոտիներից և վերջույթներից:
Գանգը կազմված է գանգատուփից:
Ողնաշարը կազմված է չորս մասից՝ պարանոցային, իրանային, սրբանային, պոչային:
Առջևի գոտին՝ ուսագոտին ծառայում է, որպես հենարան դեմի վերջույթների համար: Ետևի գոտին՝ կոնքագոտին ծառայում է, որպես հենարան հետևի վերջույթների համար: Բոլոր ողնաշարավորներն ունեն մի զույգ վերջույթներ: Կան առջևի վերջույթներ և ետևի վերջույթներ: Առջևի վերջույթները կազմված են կենտ բազուկոսկրից, զույգ նախաբազկի ոսկրերից, դաստակից և ունի չորս մատներ: Ետևի վերջույթները կազմված են կենտ ազդոսկրերից, զույգ սրունքի ոսկրերից, թաթից, լողաթաղանթով միացած հինգ մատներից:

Դասի հղումը

1. Ի՞նչ դեր ունի տրնասպորտը համաշխարհային տնտեսության գործում:

Համաշխարհային տրանսպորտային ցանցի գլխավոր՝ առավել բանուկ հատվածները
միջազգային տրանսպորտային ուղիներն են: Դրանք ապահովում են տարբեր տարածաշրջանների ու երկրների միջև բեռների և ուղևորների մեծածավալ փոխադրումը՝ ապահովելով
համաշխարհային շուկայի ձևավորումը և աշխատանքի միջազգային բաժանումը:

2. Տնտեսության զարգացման ներկա փուլում տրանսպորտի, որ տեսակն է ամենաարագը զարգանում: Պատասխանը հիմնավորել՚: 

Հիմա արագ է զարգանում ծովային տրանսպորտը, քանի որ ստեղծվում են շատ նավահանգիստներ և ապագայում նույնպես պետությունները պլանավորում են շատ ծովային տրանսպորտ և իրենց համար ուղիներ պատրաստել:

3. Նշել հետևյալ ջրային ավազանների ամենախոշոր նավահանգիստները.

Ճապոնական ծով, Միջերկրական ծով, Հյուսիսային ծով, Կարիբյան ծով,Պարսից ծոց, Մեքիսկական ծոց, Արաբական ծով, Բենգալական ծոց, Ջիբրալթարի նեղուց, Բաբ-է-Մանդեբի նեղուց, Հարավ-չինական ծով, Արևելաչինական ծով, պանամայի ջրանցք, Սուեզի ջրանցք, Սև ծով, կարմիր ծով, Բալթիկ ծով, Բոտնիկական ծով, Լա մանշի նեղուց, Արաբական ծով, Բենգալական ծոց, դեղին ծով, Ջիբրալթարի նեղուց, Սև ծոց, Կասպից ծով(լիճ), Սպիտակ ծով, Օխոտի ծով, Բերինգի ծով, Բերինգի նեղուց:

342, 343, 354