Ընտրում ենք թեմաներից մեկը, ստեղծագործում.

• Այս աշնանից մնացածը
• Ձմեռ կգա…
• Թե ձյունը մաքրեր աշնան հետքերը…
• Հրաժեշտ աշնանը
• այլ

Ձմեռ կգա

Շատ էի սպասել ձմռանը և ահա մի քանի օրից այն գալու է: Ես շատ եմ սիրում ձմեռը, քանի որ այդ ժամանակ ամենագլխավոր տոներից մեկն ենք նշում՝ Նոր Տարին: Շատ եմ սիրում, երբ մենք՝ բակի երեխաներս իջնում ենք և խաղում ենք, ձնեմարդ ենք սարքում: Նաև շատ եմ սիրում այն զգացմունքը, երբ դուք արդեն պատրաստվում եք Նոր Տարվան՝ գնում եք շատ խանութներ, համեղ ուտեստներ եք պատրաստում և ամենավերջում նստում ամբողջ ընտանիքով մեծ սեղանի շուրջ, միացնում եք հեռուստացույցը և սպասում, մինչև դառնա ժամը տասներկուսը…

Կետադրում ենք նախադասությունները, որոշում տեսակները, գլխավոր անդամները։

• Նրա սիրելի գույներն են կարմիր, դեղին, կանաչ։
  Նրա սիրելի գույներն են` կարմիր, դեղին, կանաչ։
• Լևոնի լավ մասնագետ լինելը բոլորը գիտեին։
  Լևոնի լավ մասնագետ լինելը բոլորը գիտեին։
• Գրողի հայրենի տուն վերադառնալը փոխեց ամեն ինչ
  Գրողի՝ հայրենի տուն վերադառնալը փոխեց ամեն ինչ
• Բարեկամիս Լևոնի ճամփորդության գնալն անսպասելի էր։
• Փոքրիկի հավաքած ցախն այրելը փրկեց բոլորին։
  Փոքրիկի հավաքած ցախն այրելը փրկեց բոլորին։
• Սուրհանդակի գլուխ տալը տպավորեց իշխանին։
• Հավաքեցինք իրերն ու գնացինք հայրիկի փայտից շինած տնակը վերջին անգամ տեսնելու։
• Քո ասած Ինձ համար միևնույն է խոսքն ինձ հիասթափեցրեց որոշեցի հեռանալ։
• Նախագծին մասնակցել են
  Դ. Սարգսյանը
  Վ. Սերոբյանը
  Ն. Խաչատրյանը
  Նախագծին մասնակցել են.
  Դ. Սարգսյանը,
  Վ. Սերոբյանը,
  Ն. Խաչատրյանը:

Առաջադրանքը կատարելուց հետո ամփոփում ենք սովորածը նախադասության ենթակայի կետադրության մասին։

Գրել պարզ նախադասություն,

• որտեղ ենթական ու ստորոգյալը կունենան շրջուն շարադասություն։
  Գիտակցվեց արվածը:
• որի ստորոգյալը կլինի բաղադրյալ ու կունենա ածականական ստորոգելի։
  Նրա տետրը կանաչ էր:
• որի ենթական կլինի փոխանուն թվական։
  Վեցերորդը աշխատանքը լավ կատարեց:
• որը կունենա բազմակի ենթականեր։
  Աննան, Ինեսան և Մարին գնացին թատրոն:
• որի ենթական ու ստորգելին կլինեն դերբայներ։
  Կարդալը զարգացնում է:

Չորրորդ առաջադրանքի պահանջները կատարի՛ր՝ ընտրելով մի հատված Ակուտագավա Րյունոսկեի «Գորտը» ստեղծագործությունից:

Գորտերից մեկը շաքարեղեգի տերեւներից մեկի վրա տեղավորված եւ իրեն համալսարանական պրոֆեսոր երեւակայելով՝ հայտարարեց.
— Ինչի՞ համար գոյություն ունի ջուրը: Այն բանի համար, որ մենք` գորտերս, կարողանանք լողալ: Ինչի՞ համար գոյություն ունեն միջատները: Այն բանի համար, որ մենք կարողանանք նրանցով սնվել:
— Ճիշտ է, ճիշտ է,- գոչում էին լճակում նստած գորտերը: 

• Գրի՛ր յուրաքանչյուր նախադասության տեսակը՝ ըստ հաղորդակցման նպատակի և ըստ կազմության:
  
  Գորտերից մեկը շաքարեղեգի տերեւներից մեկի վրա տեղավորված եւ իրեն համալսարանական պրոֆեսոր երեւակայելով՝ հայտարարեց.
  Պատմողական նախադասություն, պարզ ընդարձակ
  
  Ինչի՞ համար գոյություն ունի ջուրը:
  Հարցական նախադասություն, պարզ ընդարձակ
  
  Այն բանի համար, որ մենք` գորտերս, կարողանանք լողալ:
  Պատմողական նախադասություն, պարզ ընդարձակ
  
  Ինչի՞ համար գոյություն ունեն միջատները:
  Հարցական նախադասություն, պարզ ընդարձակ:
  
  Այն բանի համար, որ մենք կարողանանք նրանցով սնվել:
  Պատմողական նախադասություն, պարզ ընդարձակ
  
  Ճիշտ է, ճիշտ է,- գոչում էին լճակում նստած գորտերը:
  Պատմողական նախադասություն, պարզ ընդարձակ
  
• — Ճիշտ է, ճիշտ է,- գոչում էին լճակում նստած գորտերը: 
  
• Մգեցրո՛ւ ենթականերն ու ստորոգյալները:
  
• Ստորոգյալների կողքին՝ փակագծերում, նշի՛ր տեսակը (պարզ, բարդ):

Գորտերից մեկը շաքարեղեգի տերեւներից մեկի վրա տեղավորված եւ իրեն համալսարանական պրոֆեսոր երեւակայելով՝ հայտարարեց (պարզ).
— Ինչի՞ համար գոյություն ունի (բարդ) ջուրը: Այն բանի համար, որ մենք` գորտերս, կարողանանք լողալ (պարզ): Ինչի՞ համար գոյություն ունեն (բարդ) միջատները: Այն բանի համար, որ մենք կարողանանք նրանցով սնվել (պարզ):
— Ճիշտ է, ճիշտ է,- գոչում էին (պարզ) լճակում նստած գորտերը: 

Կատարում ենք առաջադրանքները:

1.Տեքստը վերականգնի՛ր` նախադասությունները վերադասավորելով, ենթականերն ու ստորոգյալները մգեցնելով:

Այդ քարայրներից ամենամեծը ենթադրաբար հարյուր խորանարդ մետր տարածություն է գրավում: Ռուս տիեզերագնացներն այդ մասին երբեք չեն նշում, և պարզ չէ` չե՞ն տեսել, թե՞ պարզապես «դրա մասին չի կարելի խոսել»: Դեռես 60-ական թվականների սկգբին աստղագետ Կ. Սագանը հայտնեց, որ Լուսնի մակերևույթին հսկայական  քարայրներ կան: Եթե Երկրին մոտեցած կամ Երկրի վրա իջած «թոչող ափսեները» հազարավոր մարդիկ տեսնում են, Լուսնի վրա իջած ՉԹՕ-ների մասին միայն աստղանավորդներն ու տիեզերագնացները կարող են վկայել: Ինչ վերաբերում է ամերիկացիներին, մամուլն այնքան է գրել, որ դժվար է որոշել, թե ո՛րն է ճշմարտությունը: Այնտեղ կյանքի համար բարենպաստ պայմաններ կարող են լինել: Լուսնի հետ կապված առեղծվածները բազմաթիվ են:

Լուսնի հետ կապված առեղծվածները բազմաթիվ են: Դեռես 60-ական թվականների սկգբին աստղագետ Կ. Սագանը հայտնեց, որ Լուսնի մակերևույթին հսկայական քարայրներ կան: Այդ քարայրներից ամենամեծը ենթադրաբար հարյուր խորանարդ մետր տարածություն է գրավում: Այնտեղ կյանքի համար բարենպաստ պայմաններ կարող են լինել: Եթե Երկրին մոտեցած կամ Երկրի վրա իջած «թոչող ափսեները» հազարավոր մարդիկ տեսնում են, Լուսնի վրա իջած ՉԹՕ-ների մասին միայն աստղանավորդներն ու տիեզերագնացները կարող են վկայել: Ռուս տիեզերագնացներն այդ մասին երբեք չեն նշում, և պարզ չէ` չե՞ն տեսել, թե՞ պարզապես «դրա մասին չի կարելի խոսել»: Ինչ վերաբերում է ամերիկացիներին, մամուլն այնքան է գրել, որ դժվար է որոշել, թե ո՛րն է ճշմարտությունը:

2. Հոմանիշներից  յուրաքանչյուրով պարզ ընդարձակ նախադասություն կազմի՛ր:

• ա) Պաշտպանել, պահպանել:
• բ) Պատրվակով, շնորհիվ:
• գ) Դրդել, մղել:

ա) Ռուբենը պաշտպանում էր փոքր քրոջը:

Մարդիկ պետք է պահպանեն երկու մետր հեռավորություն:

բ Դպրոց չգնալու պատրվակով տղան թեման չհասկացավ:շ

Մոր շնորհիվ նա դարձավ հայտնի:

գ Ես քեզ դրդեցի այդ քայլը անել:

Ֆիզիկայի փորձի համար պետք է մղել ներարկիչի մղոցը:

3. Կետերի փոխարեն գրի՛ր փակագծում տրված, տեքստի ոճին համապատասխանող հոմանիշներից մեկը, ընդգծի՛ր տեքստի բառակապակցությունները:

Ներկա ժամանակներում մարդկանց առողջության համար առանձնահատուկ վտանգ է … (հարուցում, ներկայացնում) մթնոլորտային օդի (կեղտոտումը, աղտոտումը) , … (քանզի, որովհետև) դա այն միջավայրն է, որի հետ մարդն իր կյանքի … (ամեն մի, յուրաքանչյուր) ակնթարթում շփվում է: Բազմաթիվ են մթնոլորտային օդն աղտոտող միացությունները: Մեզ հայտնի … (մեծ, ընդարձակ) ցուցակից կարելի է. … (ջոկել, անջատել, առանձնացնել) մի խումբ նյութեր, որոնք գրեթե միշտ առկա են արդյունաբերական … (մեծ, խոշոր, կարևոր) քաղաքների մթնոլորտում:

4. Համացանցից հանի՛ր փոքրիկ տեքստ քեզ հետաքրքրող որևէ բնագավառի մասին, տեղադրի՛ր բլոգում:

• Գրի՛ր յուրաքանչյուր նախադասության տեսակը՝ ըստ հաղորդակցման նպատակի և ըստ կազմության:
• Մգեցրո՛ւ ենթականերն ու ստորոգյալները:
• Ստորոգյալների կողքին՝ փակագծերում, նշի՛ր տեսակը (պարզ, բարդ):

Կազմում ենք նախադասություններ, որոնցում ստորոգյալը կլինի.

• պարզ
  Ես նայում եմ:
• բաղադրյալ՝ գոյական ստորոգելիով,
  Աղջիկը խաղում էր իր գնդակով:
• բաղադրյալ՝ ածական ստորոգելիով,
  Կարմիր շորը հարդուկված էր:
• բաղադրյալ՝ դերանուն ստորոգելիով,
  Նա էր այն մարդը, ով գողացավ դա:
• բաղադրյալ՝ թվական ստորոգելիով,
  Նա ունի երեք եղբայր և մեկ քույր:
• բաղադրյալ՝ դերբայ ստորոգելիով:
  Աշակերտը դաս էր լսում:

• Նոր հիմունքը լիարժեքորեն ընկալելու համար վերհիշենք նախադասության գլխավոր անդամները:
• Կազմում ենք նախադասություններ, որոնցում ենթական կլինի.
  • գոյական,
    Աղջիկը գնում էր տուն:
  • դերանուն,
    Բոլորը սպասում էին, որ նա վերադառնա:
  • փոխանուն ածական,
    Սպիտակը շուտ է կեղտոտվում:
  • փոխանուն թվական,
    Հինգհարյուրը հերի՞ք է:
  • անորոշ դերբայ,
    Վազելը օգտակար է առողջությանը:
  • ենթակայական դերբայ,
    Տանջվողը հանգստանում էր:
  • հարակատար դերբայ,
    Հիվանդացածը մնաց տանը:
  • բառակապակցություն:
    Կարմիր շորը նրա վրա գեղեցիկ էր նայվում:

Ըստ տրված կաղապարների բարդ նախադասություններ կազմի՛ր: Ինչպիսի՞ նախադասություններ ստացվեցին:

Այնքան փոքր, ինչքան մրջյունը:

Այնպես սովորել, ինչպես գերազանցիկը:

Այնտեղ ուտում է, որտեղ (ուր) դաս են անում:

Երբ քնեցիր, հենց այդ ժամանակ դա պատահեց:

Հենց որ մրսեցիր, հիվանդացար:

Չես կարող, այնպես որ կօգնենք:

Տանն էի, մինչդեռ նրանք զվարճանում էին:

Քանի դեռ ուշ չէ, գնամ քայլելու: 

Ձևացրեց, թե գիտի:

Պատմողական, հարցական, հրամայական և բացականչական տեսակի նախադասությունների օրինակներ գրել մեր (քո) ընթերցած ստեղծագործություններից:

Պատմողական — Ընտանիքի հետ նոր տուն տողափոխվելուց հետո, հասկանալով, որ ընկերներին այլևս չի տեսնի, Բրունոն որոշեց մի զբաղմունք գտնել:

Հարցական — Էսքան շուտ ո՞ւր ես եկել, այ լակոտ:

Հրամայական — Օր կորցնել չի կարելի:

Բացականչական — Երեխային թվաց հեռվի՜ց, միջանցքով գալիս են։

1. Օժանդակ բայի տեղը փոխելով՝ նախադասության անդամները հերթով շեշտել: Օրինակ՝
   • Ես նրան պատմելու եմ այսօր եղելությունը:
   • Ես եմ նրան պատմելու այսօր եղելությունը:
   • Ես նրան եմ պատմելու այսօր եղելությունը:
   • Ես նրան այսօր եմ պատմելու եղելությունը:
   • Ես նրան այսօր եղելությունն եմ պատմելու:
   • Ճամփորդությունը երեկ շարունակում էին քայլարշավով:
   • Ճամփորդությունն էին երեկ շարունակում քայլարշավով:
   • Ճամփորդությունը երեկ էին շարունակում քայլարշավով:
   • Ճամփորդությունը երեկ քայլարշավով էին շարունակում:
   • Ստեղծագործություններն այս ամիս ընթերցվում են՝ ըստ օրացուցի:
   • Ստեղծագործություններն են այս ամիս ընթերցվում՝ ըստ օրացույցի:
   • Ստեղծագործություններն այս ամիս են ընթերցվում՝ ըստ օրացույցի:
   • Ստեղծագործություններն այս ամիս ըստ օրացույցի են ընթերցվում:
   • Դպրոցում այսօր հավաքվում են մրցույթի մասնակիցները:
   • Դպրոցում են այսօր հավաքվում մրցույթի մասնակիցները:
   • Դպրոցում այսօր են հավաքվում մրցույթի մասնակիցները:
   • Դպրոցում այսօր մրցույթի մասնակիցներն են հավաքվում:
2. Նախորդ նախադասության պատմողական՝ հաստատական նախադասությունները դարձնել ժխտական:
   
   
   
3. Պատմողական, հարցական, հրամայական և բացականչական տեսակի երկուական նախադասություն կազմել: