Կպատասխանես հարցերին:

• Հաճա՞խ ես օգտվում թարգմանություններից:
  Ոչ այդքան շատ, բայց ամենից շատը թարգմանում եմ բառեր անգլերենով և հայերենով, քանի որ անգլերենիս պարապմունքի համար է պետք:
• Հիմնականում ո՞ր լեզվով ես ընթերցում, դիտում, լսում: Ինչո՞ւ:
  Ես հիմնականում կարդում եմ հայերեն, որովհետև ինձ այդպես շատ հարմար է, բայց տեսանյութերը և ֆիլմերը ես նայում եմ ռուսերենով և մեկ-մեկ անգլերենով:
• Կա՞ դեռևս հայերեն չթարգմանված որևէ նյութ (գիտական, գեղարվեստական, այլ), որի թարգմանությանն անհամբեր սպասում ես:
  Ես շատ սպասում եմ “Հարրի Փոթեր”-ի հայերեն թարգմանված հինգերորդ մասը:
• Փորձե՞լ ես քո նախաձեռնությամբ, ցանկությամբ որևէ բան թարգմանել: Ըստ քեզ՝ ինչպե՞ս է ստացվել:
  Ես թարգմանել եմ տարբեր փոքր նյութեր, որոնք հանձնարարված էին տնային աշխատանքի համար: Իմ կարծիքով ստացվեց ո՛չ լավ, և ո՛չ վատ:
• Ի՞նչ կառաջարկես՝ դասարանախմբով հայերեն թարգմանելու ու հրապարակելու համար:
  Ես չգիտեմ, բայց առաջին միտքս է թարգմանել մի ռուսերեն գիրք, որը կոչվում է “Звёздные приключения Нуми и Ники”: Այդ հին գիրքը ես կարդացել եմ ռուսերենով, բայց կուզենայի նաև հայերենով կարդալ:

• Գրաբարի օրեր: Թարգմանչաց տոն

 Մի՛ յապաղեր բարի առնել կարօտելոյ, յորժամ ձեռնհաս իցես օգնել նմա: Մի՛ նիւթեր բարեկամի քում չարիս` որ յեցեալ իցէ ի քեզ: Մի՛ թշնամասէր լինիր մարդոյ ի տարապարտուց, զի մի չար ինչ գործիցէ քեզ:

Մի՛ դանդաղիր բարություն անել կարիքավորներին, երբ ձեռնհաս լինես, օգնիր նրան: Մի՛ նյութիր քո բարեկամին չարիք՝ որ հույսը դրել է քեզ վրա: Իզուր թշնամասեր մի՛ եղիր մարդկանց հետ, քանի որ ինչ-որ չար բան կլինի քեզ:

յապաղեմ                    — հապաղել, դանդաղել.

մի՛ յապաղեր               -մի՛ հապաղիր, մի՛ դանդաղիր

առնել                            — անել, շինել, ստեղծել, արարել

կարօտեալ                  — խեղճ, կարիքավոր

կարօտելոյ                  — կարոտյալի(ն)

յորժամ                        — երբ, հենց որ

իցես                            — լինես, կլինես, պիտի լինես

մի՛ նիւթեր                    — մի՛ նյութիր

չարիս                            — չարիք

յեցեալ                                      — հենված

յուսացեալ                  — հուսացած, հույս դրած

իցէ                                — լինի, կլինի, պիտի լինի

ի տարապարտուց       — հենց այնպես, դատարկ տեղը, իզուր, հանիրավի

ինչ                                — ինչ-որ բան, մի բան

չար ինչ                        — չար (մի) բան

մի գործիցէ                   — չգործվի, չի գործվի, չպիտի գործվի

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

Ձեռնհաս բառի իմաստը բացատրիր` բացատրելով կազմությունը:

Ձեռ-ն-հաս
Ձեռը հասնող
Որևէ բանի հմտություն ունեցող

Հատվածն աշխարհաբար փոխադրի՛ր։

Լաւ են երկու քան զմի, որոց գոն վարձք բարի ի վաստակս նոցա։ Զի եթէ գլորիցի մին` կանգնեսցէ զնա ընկեր իւր. եւ վա˜յ միումն յորժամ գլորիցի, եւ ոչ գուցէ մեւս` որ յարուցանիցէ զնա:

Ավելի լավ է երկուսը, քան մեկը, որոնք իրենց աշխատանքում ունեն բարի վաստակում: Իսկ եթե մեկը գլորվի՝ կկանգնի նրա ընկերը, և վայ նրան, երբ որ գլորվի և չլինի գուցե մեկը, որ բարձրացնի մյուսին:

քան զմի                   — քան մեկը

գոն                            — կան, գոյություն ունեն

վարձք բարի            — բարի վարձ

ի վաստակս նոցա  — նրանց վաստակ(ներ)ում, նրանց աշխատանքում

գլորիցի                     — գլորվի, կգլորվի, պիտի գլորվի

կանգնեսցէ                — կանգնի, կկանգնի, պիտի կանգնի, կանգնելու է

միումն                       — մեկին

յորժամ                       — երբ, երբ որ

ոչ գուցէ                     — գոյության չունենա, չլինի, չի լինի, չպիտի լինի

յարուցանիցէ            —  բարձրացնի, կբարձրացնի, պիտի բարձրացնի

ՀԱՐՑ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

Գուցէ բառի այսօրվա իմաստը համեմատի՛ր գրաբարյան իմաստի հետ. ի՞նչ առնչություն կա այդ երկու իմաստների միջև։ Հատվածն աշխարհաբա՛ր դարձրու։

Հետևությո՛ւ ն արա և դա որպես խրատ գրի՛ր։

Գրաբարում “գուցէ” նշանակում է “գույություն ունենալ”, իսկ աշխարհաբարում “գուցե” նշանակում է “կարող է”:

Փակագծերում տրված բայերը գրի՛ր պահանջված ձևով:
 Պարզվում է, որ մարդու առողջական վիճակը նախ և առաջ (կախվել) կախված է մարդկային հարաբերություններից: Նախանձը, օրինակ, ոչ միայն որդի նման (կրծել) կրծում է մարդու հոգին և (տակնուվրա անել) տակնուվրա է անում էությունը, այլև (առաջացնել) առաջացնում է ստամոքսի խոց ու արյան ճնշման հիվանդություններ: Ահա թե ինչու են ասում. «Եթե (չցանկանալ) չես ցանկանում տառապել, մի՛ նախանձիր»: Զրպարտությունը, վիրավորանքը, շողոքորթությունը, անտաշ վերաբերմունքն ու հայհոյանքը ալկոհոլի նման (թունավորել) թունավորում է նաև մարդու օրգանիզմը:

Երկրում առաջին ծխողներր եգիպտական փարավոններն (լինել) էին եղել: Մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակին վերաբերող մի թանգարանում հնագետները ծխելու հարմարանքներ (գտնել) են գտել: Սենյակները ներկելիս պատուհաններն ու դռները փակ պիտի լինեն, որովհետև միջանցիկ քամին ու խոնավ օդը չեն թողնում, որ ներկը հավասարապես (չորանալ) չորանա:

Բառաշարքում ընդգծել –ակ վերջածանց ունեցող 6 բառ:
Ազդակ, հնգյակ, հետնաբակ, կայծակ, աչքածակ, պահակ, գլխահակ, օրինակ, երկտակ,  միակ, սայլակ:
                                          -ական վերջածանցով

հնգական, ինքնափական, գաղթական, կարճամական, գոյական, մետաղափական, ողբերգական, գնահատական, ողբակական, փախստական:

                                              —անք վերջածանցով

անարգանք, ձիթհանք, կախարդանք, երգիծանք, հրամանք, տեղեկանք, անկյանք, օրհնանք, վարուցանք, տվայտանք, մեծաջանք:

                                             -ատ վերջածանցով

բացատ, անապատ, կիսատ, պողպատ, գունատ, պոչատ, գթառատ, քննադատ, կրճատ, անաշխատ, քնատ:

                                              -եղ վերջածանցով
գնդասեղ, հյութեղ, ուժեղ, աչագեղ, ահեղ, տգեղ, մարմնեղ, թիթեղ, հանճարեղ, անմեղ, շքեղ:

                                                    -կոտ ածանցով
երազկոտ, կրակոտ, վախկոտ, մտածկոտ, ծակծկոտ, ալարկոտ, տատասկոտ, ամաչկոտ, աղմկոտ, նեղացկոտ:

                                                   -ե ածանցով
 փղոսկրե, բազե, թավշե, գրեթե, կավե, ծղոտե, ափսե, սառցե, բյուջե, քարե:

Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշների 6 զույգ:

Ներարկել, վատաբանել, հանգցնել, ասպատակել,  մարել, հուսալքվել, փնովել, պղծել, սրսկել, հուսահատվել, ապականել, արշավել:

Եղրևանի, բաղձանք, բերկրանք, գոտեմարտիկ, յասաման, բնօրրան, խուփ, իղձ, հայրենիք, ըմբիշ, հրճվանք, կափարիչ:

Ապաշնորհ, միալար, անհեթեթ, վախկոտ, անթաքույց, անձիրք, փութկոտ, անընդհատ, արագաշարժ, անիմաստ, անսքող, անարի:

Բառաշարքերում առանձնացնել հականիշների 6 զույգ:

Երանգավառ, կիրթ, բերկրալից, իրական, տգեղ, անտաշ, թափառական, դժգույն, երևակայական, նստակյաց, թախծոտ, չնաշխարհիկ:

Մեղմ, համեստ, խորդուբորդ, անշուք, ընդարձակ, փորձառու, փոթորկուն, հակիրճ, զարդարուն, գոռոզ, ողորկ, անվարժ:

Խաղաղվել, նահանջել, ձերբակալել, վրդովվել, ազատել, ապաքինվել,  տարանջատվել,  հիվանդանալ, միավորվել, երկրպագել, հարձակվել, ատել:

Բառային տարբերակներից ընդգծիր ճիշտը:
Կապնվել-կապվել
ձեռնտու-ձեռնատու
ութանասուն-ութսուն
տարկետում-տարեկետում
արժանավույն-արժանվույն
օրեկան-օրական
սնանկանալ-սննկանալ
վարկաբեկել-վարքաբեկել
երկպառակտություն-երկպառակություն
բարյացակամ-բարյացկամ
ներեղություն-ներողություն
ընտանեական-ընտանեկան
անձեռնմխելիություն-անձեռնամխելիություն
անձեռնոցիկ-անձեռոցիկ:

Թարգմանչաց տոնին նվիրված նախագծերին ընդառաջ՝ թարգմանում ենք հայերեն որևէ օտարալեզու տեքստ սիրելի թեմայով:

“Նումիի և Նիկիի արկածները” գրքից մի հատված

Роковое недоразумение случилось в совсем обычный день, где-то к полудню, так что в нем приняло участие не более десяти человек. Большей частью это были ученики средних и старших классов, которые вволю потешались над уморительным с виду человечком, а еще больше – над его смешной речью.

Даже по голосу можно было определить, что человечку нет еще и двенадцати. Одет он был в нечто вроде скафандра, который сиял и переливался металлическим блеском, словно звезда с новогодней елки. Его фигурку можно было бы назвать стройной, если бы ее не портил вздувшийся на спине довольно внушительный горб, и карманы не оттопыривались бы от спрятанных в них бог весть каких интересных штуковин. Ибо, как известно, в карманах у детей не бывает ненужного или бесполезного. Это только взрослые держат в карманах всякую дребедень наподобие старых квитанций, использованных трамвайных билетов и бумажек с записанными номерами неизвестно чьих телефонов.

Через мутное стекло шлема было видно, как человечек, отчаянно гримасничая, шевелит губами. Похоже, ему было душно в этом неудобном колпаке, но он стоически терпел, так как собравшаяся вокруг него публика щедро воздавала ему за страдания веселыми подначками и здоровым хохотом.

Թարգմանություն

Ճակատագրական թյուրիմացություն տեղի ունեցավ մի շատ սովորական օր, մոտ կեսօրին, այդպես որ դրան մասնակցեցին ոչ ավելի, քան տասը մարդ: Մեծ մասը եղել էին միջին և ավագ դպրոցների սովորողները, ովքեր ծաղրում էին ծիծաղելի արտաքինով մի մարդուկին, իսկ ավելի շատ այդ մարդուկի ծիծաղելի խոսքի ձևով:

Նույնիսկ ձայնով կարելի էր ասել, որ այդ մարդուկը դեռ տասներկու տարեկան էլ չկար: Նրա հագին էր մի բան, որը նման էր տիեզերական հագուստին, որը շողում և փայլում էր մետաղական փայլով, ինչպես տոնածառի վրայի աստղը: Նրա կազմվածքը կարելի էր անվանել սլացիկ, եթե այն չփչացներ մեջքի, փքված և բավականին մեծ կուզը, և գրպանները դուրս չգային մեջը թաքցված Աստված գիտի ինչ հետաքրքիր բաներից: Քանի որ, ինչպես գիտենք, երեխաների գրպաններում չեն լինում ավելորդ կամ անօգուտ բաներ: Դա միայն մեծերն են իրենց գրպաններում պահում ամեն տեսակ աղբ, ինչպես հին կտրոններ, տրամվայի տոմսեր և թղթեր, որոնց վրա գրված են անհայտ հեռախոսահամարներ:

Մեկ րոպե անց սաղավարթի պղտոր ապակուց երեվաց, թե ինչպես մարդուկը, հուսահատորեն ծամածռվելով, շարժում էր շուրթերով: Երևի թե, նա խեղդվում էր այդ անհարմար, փոքր գլխարկի մեջ, բայց նա ստոիկորեն դիմանում էր, քանի որ իր շուրջ հավաքված ժողովուրդը մեծահոգաբար պարգևատրում էր իր չարչարանքների համար ուրախ կատակներով և ծիծաղով:

Խմբագրական աշխատանքների օր

Կարգի ենք բերում ընկերներիդ աշխատանքները՝ ուղղելով ուղղագրական, կետադրական, այլ բնույթի սխալները:

• Մենք դասարանում քննարկել ենք այդ թեման, և իսկապես հարց է առաջանում՝ իսկ հայերե՞նը. կարծիքները կիսվեցին: Հնարավոր է՝ դա զբոսաշրջիկների համար է, այսինքն, դա արել են, որ զբոսաշրջիկները գան և հասկանան գրածը, բայց այստեղ առաջանում է հարց. այդ զբոսաշրջիկը չէ՞ր եկել Հայաստան, որպեսզի հենց հայերենը ուսումնասիրի, ուրեմն դա տարբերակ չէ, իսկ գուցե դա այն պատխառով է, որ ուրիշ լեզուները ավելի տարածված են, բայց այդ դեպքում ինչու՞ չեն գործածում հայերենը, որ հայերենն էլ տարածվի: Մի պատասխանի մենք չեկանք: Ես էլ չեմ կարող հստակ ասել իմ կարծիքը, քանի որ ես էլ չեմ հասկանում, թե ինչու հայերենը ավելի չեն զարգացնում բուն Հայաստանում:
• Հայերենով հնարավոր է արտահայտել ամեն ինչ և կարելի է գտնել ամեն բառի համարժեքը: Մարդիկ իրենց խանութի անունը դնում են “թարգմանված” անգլերեն բառերով, դա տգիտության արդյունք է:
• Հայաստանում կան շատ սրահներ, արագ ճաշելու տեղեր, որոնք ունեն իրենց անունները։ Օրինակ՝ ուրիշ երկրներում խանութների անունները գեղեցիկ են լինում, իսկ Հայաստանում՝ ոչ։ Իմ կարծիքով բոլորն էլ տեսել են հայկական խանութներ, որոնց անունները գրված են անգլերեն բառեր, բայց հայատառ։ Օրինակ՝ <<Լանչ թայմ>> սա անգլեն բառ է, որը գրել են հայատառ։ Իմ կարծիքով հնարավոր է մտածել գեղեցիկ և համահունչ անուններ խանութների համար
• Իմ կարծիքով կարելի է գրել հայերենով սակայն պետք է հասկանալ որ շատ հնարավորություն կա որ երբ մարդիկ ուզենան գնել ինչ որ մի բան այդ տեղից խանութի անունը նրանց կհամոզի որ այդ խանութ պետք չէ մտնել և առավել ևս որ այդ խանութի անունը ծիծաղելի հնչում։ Բայց իմ կարծիքով պետք չէ նայել խանութի տեսքին դա կարող է խափուսիկ լինել և ոչ թե խանութի տեսքին նայել այլ պետք է իմանալ թե ինչ որակի է այդ խանութի ապրանքը։

1. Կարդա տեքստը.
   -Գտիր դիմավոր բայերը, որոշիր եղանակը, ժամանակը, դեմքը, թիվը, որոշիր՝ ածանցավո՞ր է, թե պարզ։
   Կլինեք, հանդիպել եք, ավերել էին, փոխառել ենք, ունեցել ենք:
   
   -Որոշիր այսպիսի, սովորության, ճերմակ, նույն, կես, հետաքրքրական բառերի քերականական հատկանիշները։
   Այսպիսի-դերանուն, ցուցական
   Սովորության-գոյական, իրանիշ, վերացական, հասարակ, եզակի, անշունչ, սեռական հոլով, ա ներքին հոլովման
   Ճերմակ-ածական, որակական
   Նույն-դերանուն, ցուցական
   Կես-գոյական, իրանիշ, նյութական, հասարակ, եզակի, անշունչ, ուղղական հոլով, ի արտաքին հոլովման
   Հետաքրքրական-ածական, հարաբերական
   
   -Գտիր մեկական պարզ, բարդ, ածանցավոր և բարդածանցավոր բառ տեքստից։
   Պարզ-քայլ, բարդ-դասընկեր, ածանցավոր-ուշադրություն, բարդածանցավոր-օգտագործվող
   
   -Գտիր՝ ինչ հնչյունափոխություն կա հանդիպած, արևմտահայերեն, պարսկերեն բառերում։
   Հանդիպած-հանդեպ բառի ե դարձել է ի
   Արևմտահայերեն-մուտք բառի ու և ք սղվել են
   Պարսկերեն-պարսիկ բառի ի սղվել է
   
2. Գտիր տեքստից անձ ցույց տվող հատուկ անունները։ Պարզիր՝ ովքեր են նրանք։ Ո՞ր անունն ես սովորել Պ. Բեդիրյանի այս գրքի նախորդ տեքստերից։

Րաֆֆի-գրող
Հովհաննես Թումանյան-գրող
Հակոբ Օշական-գրող
Հրաչյա Աճառյան-լեզվաբան
Պերճ Զեյթունցյան-գրող
Արշակ Երկրորդ-արքա
Անահիտ-դիցուհի
Մելպոմեն-աստվածուհի

Սպասավոր է՝ պիտի սպասի

Րաֆֆու «Սամվելում» անպայման հանդիպած կլինեք այսպիսի տողերի. «Ժամանակի սովորույթի համեմատ սպասավորը ամեն ծառայության համար պետք է յուր տիրոջ աչքին երևնար միայն. նա համարձակություն չուներ յուր կողմից առաջարկություններ անելու, այլ պետք է սպասեր տիրոջ հրամանին»։

Կամ՝ «Իսկ երկու նաժիշտները կանգնած էին նրանց սպասում»։

Այս վերջին բառի կիրառությունը դուք հանդիպել եք նաև Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններում. բոլորդ երևի անգիր էլ հիշում եք.
Մենք, առույգ ու ժիր գեղջուկ մանուկներ,
Երեք դասընկեր
Նրանց առաջին գլխաբաց կանգնած,
Ձեռքներս խոնարհ սրտներիս դրած,
Զի՜լ, ուժեղ ձայնով նրանց սպասում-
Տաղ էինք ասում։ (Հին օրհնություն)

Արևմտահայերենն էլ չի մոռացել այս բառը, և Հակոբ Օշականն իր «Պաղտո» պատմվածքում գրում է. «…Ու բամբակի պետ թավ, ձյունի պես ճերմակ մահիճներուն սպասը (այսինքն՝ ծառայությունը) իրն էր»։

Կապ կա՞ այս բոլոր բառերի մեջ։ Այո, անմիջական կապ։ Բոլորի արմատն է սպաս, որ նշանակում է «պաշտոն, ծառայություն» (ուշադրություն դարձրեք Րաֆֆուց բերված հատվածին)։

Հրաչյա Աճառյանը մեզ սովորեցնում է, որ այն փոխ է առնված պարսկերենից, ուր նույն իմաստն ունի։ Ուրեմն սպասավոր բառացի նշանակում է «պաշտոն տանող, ծառայող», ասել է թե՝ «ծառա»։ Կանգնել մեկի սպասում- «կանգնել մեկին ծառայելու»։ (Այստեղից մինչև սպասել բայը ընդամենը կես քայլ է, մանավանդ եթե հաշվի առնենք, որ այդ բայը ժամանակին առաջին հերթին նշանակել է ծառայել, խնամել»)։

Սակայի սպասավոր-ը մի շարք դարձվածային արտահայտություններում ունի նաև փոխաբերական հետաքրքրական իմաստ։ Հետևենք Պերճ Զեյթունցյանի «Արշակ Երկրորդ» բարձրարժեք պատմավեպից վերցված այս հատվածում ընդգծված բառերին. «Քրիստոսի սպասավորները այն (հեթանոսական տաճարը) ավերել էին Երիզայի Անահիտի տաճարի հետ միաժամանակ ու նրա տեղում եկեղեցի կառուցել»։ Քրիստոսի սպասավորները քրիստոնյաներն են, ավելի ճիշտ՝ քրիստոնյա կրոնավորները։ Սրանց ասում են նաև Աստծո սպասավորներ կամ պաշտոնյաներ՝ ծառաներ։

Կա նաև Մելպոմենի սպասավոր։ Մելպոմենը հին հույների թատրոնի աստվածուհին էր։ Նրա սպասավորն էլ, ինչ խոսք, կլինի դերասանը։

Ի միջի այլոց, պարսկերենից ենք փոխառել նաև ամիր սպասալար բառը, որ զինվորական ու պետական ծառայության բարձրագույն աստիճանի անունն էր միջնադարում։

Այս բոլորը երևի այնքան էլ անակնկալ ու զարմանալի չթվան, որքան այն, որ այս նույն արմատն է ներկայացնում նաև… սպաս (թանապուր) բառը։ Սա մի ժամանակ նշանակել է ընդհանրապես «ապուր»։ Օրինակ՝ ունեցել ենք ոսպնասպաս- ոսպապուր։ Ուրեմն՝ սպաս-ը ապուրն է, որ սպասարկվում՝ մատուցվում է։

Հետո այդ նույն արմատից բոլորովին վերջերս կազմել ենք նոր մի բառ՝ սպասք, որ նշանակում է «ճաշ և այլն մատուցելու համար օգտագործվող ամանների հավաքական ամբողջություն» (օրինակ՝ ճաշի, թեյի, նաև գրասեղանի սպասք)։

Ինչպես քիչ չի պատահում լեզվի մեջ, բառն իր արմատի նախնական իմաստից քայլ առ քայլ այնքան է հեռանում, որ երկու ծայրերն իրար կողքի դնելիս հավատալդ էլ չի գալիս, թե դրանք կարող են որևէ կապ ունենալ։ Ինքներդ դատեցեք. «պաշտոն»-ն ո՜ւր, «սպաս»-ն ու «գրասեղանի սպասք»-ը ո՜ւր։

Տեքստ՝ Ով ինչպես է մեռնում (Պ.Բեդիրյան, «Բառերի խորհրդավոր աշխարհից»)

Կամ ո՛ւմ մահվան մասին ինչպես են խոսում։
-Ինչպե՞ս են խոսում,- կզարմանաք հիմա դուք,- մեր հեռավոր ապուպապերից սկսած, մարդու դժբախտ վախճանին ի տես, մի արտահայտություն են արտասանել՝ մեռա՜վ։ Հետո էլ, փիլիսոփայական մտածմունքների մեջ, գլուխները ցավագին օրորոելով հայտարարել են՝ ունայնություն ունայնությանց (այսինքն թե՝ ամեն ինչ դատարկ, փուչ է)…

Այդ, իրակե, «հիմնականում» ճիշտ է։ Սակայն մի պահ լսենք Պարույր Սևակին.

Ես նա եմ նաև,
Ով տարբերում է պաչը համբույրից,
ինչպես սիրողին՝ սիրահարվածից
Եվ մահացումը՝ մեռնելուց։ («Իմ անելիքը»)

Բայց այդ ի՞նչ տարբերություն է, որ կարողանում է բանաստեղծը նկատել այս բառերի միջև։ Պատասխանում է նույն ինքը Սևակը.

Քսա՜ն տարի մեռած անթաղ,
Եվ մահացած, և ողջանդամ
Մի սուրբ դիակ։
Սուրբ ու միակ…. («Անլռելի զանգակատուն»)

Ուրեմն մահանալ բայը, ի տարբերություն մեռնել-ի, նշանանկում է «դանդաղ մահով մեռնել», ոչ միանգամից, ուստի ավելի հաճախ օգտագործվում է ոչ մարդկանց, այլ հասարակական երևույթների համար. լեզուն, մարդկային սովորույթները, պատկերացումները, գիտակցության մեջ հնի մնացուկները և այլն աստիճանաբար են մահանում, միանգամից չեն մեռնում, ասպարեզից անհետանում։

Մյուս կողմից, առանց բառարաններ նայելու, մտովի կարող ենք ի մի հավաքել մի քանի տասնյակ բառեր ու արտահայտություններ, որոնք մատնանշում են մարդկային մարմնիայդ վախճանական գործողությունը՝ մահը։

Կրոնական գաղափարախոսության բազմադարյան տիրապետության շրջանում մարդիկ իրենց նմանի մասին ասում էին՝ երկինք գնաց կամ համբարձավ, աստված իր մոտ կանչեց կամ տարավ, հոգին (աստծուն) ավանդեց, աստված հոգին առավ (եթե նզովյալ մարդ էր՝ սատանան կամ գրողը հոգին առավ), այս (անցավոր) աշխարհը թողեց, այս աշխարհից հեռացավ («…Հերթով գալիս անց են կենում էս անցավոր աշխարհից»-Հովհ. Թւոմանյան, «Թմկաբերդի առումը»)» մյուս կամ այն աշխարհը գնաց, հող էր՝ հող դարձավ…

Եվ քանի որ թաղման ծիսակատարությունների ժամանակ հոգևորականները երգում էին «Ի Վերին Երուսաղեմ» բառերով սկսվող շարականը, որի մեջ կար և «հոգւոց հանգուցելոց» կապակցությունը, ուստի ասում էին նաև ի վերին երուսաղեմ գնաց, ժողովրդի մեջ՝ հոգոց հանգուցելոց եղավ...
Եթե ուզում էին պատկերավոր խոսել, ասում էին՝ իր մահկանացուն կնքեց, մահվան գերանդին կամ մանգաղը հնձեց։ Որովհետև հնոց երևակայության մեջ մահը պատկերանում էր կմախքի տեսքով, ձեռքին գերանդի կամ մանգաղ, որով իր անողոք հունձն էր անում։ Պատկերավոր ասում էին նաև՝ արևը խավարեց, արևմտահայերեն՝ գրաբարից՝ ոչ ևս է , այսինքն՝ «այլևս չկա»….

Երբ խոսքը վերաբերում է համընդհանուր հարգանքի արժանացած մարդուն, ասում են՝ վախճանվեց, իսկ հակառակ դեպքում՝ սատկեց։ Այդպես էլ՝ հոգևոր անձը (լույս) գերեզման է իջնում, իսկ արգահատելին գյոռ է գնում։ Երբ ուզում են հումորով խոսել, ասում են՝ գնաց խառնվեց հազար տարվա մեռելներին, իսկ երբ արհամարհանքով ու ծաղրով՝ ոտքերը տնկեց…

Մեր վաղեմի նախնիներն այնպես էին կարծում, թե մեռնող արարածի չապրած օրերը մնում են ողջերին։ Դրա համար է, որ ասում էին նաև՝ օր ու արևը կամ կյանքն ու արևը բաշխեց ապրողներին. «Էս ուրախությունը տեսնելուց հետո ծեր թագավորն էլ կյանքն ու արևը բաշխում է ապրողներին ու մեռնում» (Հովհ. Թումանյան, «Ոսկի քաղաքը»)։

Այս նույն հիմունքով են ստեղծված կյանքը ձեզ, արևմտահայերեն՝ ձեզի օրեր արտահայտությունները։

Հիշենք նաև կյանքի թելը կտրվել-ը՝ հունական առասպելաբանությունից։

Այս բոլորի մեջ, սակայն, ամենից հինը, թերևս, մեռնել ու մահանալ բառերից էլ հինը, հավանաբար մի հասարակ արտահայտություն էր, զննականորեն տեսանելի ու «շոշափելի» մի պարզ խոսք, որ ո՛չ վերացական մտածողություն էր առանձնապես պահանջում, ո՛չ էլ ինչ-որ փիլիսոփայական մեկնաբանություն.- շունչը… փչեց։

• Տեսանյութը դիտելուց և ընկերներիդ հետ քննարկելուց հետո առաջարկվող թեմաներից մեկով մտքերդ կշարադրես:
  • Իսկ հայերե՞նը
  • Նորաձևությունը հայերենը չի՞ սիրում
  • Արդյո՞ք հնարավոր չէ հայերենով
  • այլ

Արդյո՞ք հնարավոր չէ հայերենով

Մենք բոլորս արդեն չենք էլ նկատում այդ պաստառները, քանի որ դրանք ամեն քայլում կան և մենք արդեն սովոր են, որ մարդիկ խանութների անունները այդպես են գրում: Մի ժամանակ ես ինքս էի ինձ այդպիսի հարց տալիս՝ “դժվա՞ր է թարգմանել անունները”: Դա ինձ հիմա էլ դուր չի գալիս, բայց ես եկել եմ նրան, որ վերջի վերջո դա խանութի անունն է և եթե մարդիկ այն թարգմանեն, կստացվի ուրիշ անուն: Այդպես իմ կարծիքով անունները պետք չէ հայերեն թարգմանել, բայց եթե խոսքը գնում է ոչ թե անվան, այլ խանութի տեսակի մասին, օրինակ “բուտիկ”, դա արդեն կարելի է թարգմանել: Սա իմ կարծիքն է:

Արդեն աշունը բնությանն իր գույներն է հաղորդել։ Կլուսանկարես աշնանային քաղաքը, նկարը կտեղադրես բլոգում։ Նկարի շուրջ կհյուսես պատմություն։ Կսպասեմ աշխատանքիդ։

Աշնանային տխուր օրերից մեկն էր: Անձրև էր գալիս, և այդ գործընթացին պատուհանից նայում էր անտրամադիր մի աղջիկ, որի անունն է Աննա: Նայում էր Աննան պատուհանից և մտածում կյանքի մասին: Նա չէր ուզում ոչ մեկի հետ խոսել և նույնիսկ ընկեր չուներ, որ խոսեր իր հետ, նա ուղակի նայում էր անձրևի կաթիլներին, որոնք հերթով ապակու վրայով սահում էին ներքև: Հանկարծակի մայրիկը կանչեց Աննային՝ ասելով.
— Աննա՛, ներքև՛ իջիր, քեզ բան ունենք ասելու:
Աննան արդեն ոչնչի չէր սպասում և ստիպողաբար իջավ աստիճաններով ներքև, մտավ խոհանոց, որտեղից և լսել էր մոր ձայնը: Ի զարմանս Աննայի՝ մայրիկը կանգնած էր շատ ուրախ՝ և աչքերը փայլում էին ուրախությունից: Կողքը կանգնած էր հայրիկը՝ նույնպես ժպիտը իր դեմքին: Հայրիկը սկսեց խոսել.
— Աննա՛, մենք նկատել ենք, որ դու աշնանը դարձել ես տխուր և …
Մայրիկը շարունակեց.
— Եվ որոշեցինք քեզ մի նվեր անել…
Այս խոսքերը ասելով՝ մայրիկը բացեց սեղանի վրա դրված տուփը, և այնտեղից թռավ մի հմայիչ փոքրիկ շունիկ և ուղիղ Աննայի գիրկը: Շունիկը սկսեց լիզել Աննային, և Աննան սկսեց ծիծաղել: Նա գրկեց շանը և շնորհակալություն հայտնեց ծնողներից այդպիսի նվերի համար:
Այդ օրվանից Աննան ամեն օր դուրս էր գալիս՝ ման գալու իր նոր և հավատարիմ ընկերոջ հետ: Հիմա նա ոչ թե անտրամադիր էր, այլ ժպտում էր և ուրախ էր:
Այդ օրվանից հետո աշունը նրա համար դարձավ շատ տաք հիշողություններ առաջացնող մի եղանակ: