Լրացնում ենք նախադասություններում բաց թողնված ծավալուն որոշիչներն ու կետադրում նախադասությունները:
Թարգմանված է՝
In Georgia, Christmas is celebrated on the 7th January. This is because the Georgian Orthodox Church use the old ‘Julian’ calendar for their festivals.
On Christmas Day, many people will go on a ‘Alilo’, a parade in the streets. They are dressed in special clothes and costumes to celebrate Christmas. Some people carry Georgian flags and others might be dressed as people from the Christmas story. Children like taking part in the Alilo as they’re often given sweets!
The traditional Georgian Christmas Tree is called a ‘Chichilaki’. It’s made of dried wood. They are decorated with small fruits and sweets. They are traditionally burnt on 19th January. This is meant to mark the end of the year’s troubles.
People get their presents on December 31st. Presents are traditionally brought to children by “Tovlis Papa” which means “Grandfather snow”. He normally wears all white clothing including a hat and a cloak called a “nabadi”. The cloak is heavy and very warm as it’s made of white sheep’s wool.
On New Year’s eve he comes down from the mountains of the Caucasus and walks around Georgia to deliver treats and sweets to all the children in Georgia. Children leave out “Churchkhela” a delicious treat made of walnuts and grape juice for Tovlis Papa.
Թարգմանություն՝
Վրաստանում Սուրբ Ծնունդը նշվում է հունվարի 7-ին։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ Վրաց ուղղափառ եկեղեցին օգտագործում է հին «Ջուլյան» օրացույցը իրենց տոների համար: Սուրբ Ծննդյան օրը շատերը գնալու են «Ալիլո»՝ շքերթ փողոցներով։ Նրանք հատուկ հագուստներով ու տարազներով են՝ նշելու Սուրբ Ծնունդը: Որոշ մարդիկ կրում են վրացական դրոշներ, իսկ մյուսները կարող են հագնված լինել Սուրբ Ծննդյան պատմության մարդկանց նման: Երեխաները սիրում են մասնակցել Ալիլոյին, քանի որ նրանց հաճախ քաղցրավենիք են տալիս:
Վրացական ավանդական տոնածառը կոչվում է «Չիչիլակի»: Պատրաստված է չորացրած փայտից։ Դրանք զարդարված են մանր մրգերով և քաղցրավենիքներով։
Դրանք ավանդաբար այրվում են հունվարի 19-ին։ Սա կոչված է նշելու տարվա անախորժությունների ավարտը: Մարդիկ իրենց նվերները ստանում են դեկտեմբերի 31-ին։ Ավանդաբար երեխաներին նվերներ է բերում «Թովլիս պապան», որը թարգմանաբար նշանակում է «Ձմեռ պապիկ»: Նա սովորաբար կրում է սպիտակ հագուստ, ներառյալ գլխարկ և թիկնոց, որը կոչվում է «նաբադի»: Ամանորի գիշերը նա իջնում է Կովկասի լեռներից և շրջում Վրաստանում, որպեսզի հյուրասիրություններ ու քաղցրավենիք հասցնի Վրաստանի բոլոր երեխաներին։ Երեխաները Թովլիս պապայի համար թողնում են ընկույզից և խաղողի հյութից պատրաստված «Չուրչխելա» համեղ հյուրասիրությունը։
Երկրորդ պարապմունք՝ Նապոլեոնյան դարաշրջան, պատասխանել հարցերին (դասարանում)
1. Ներկայացրե՛ք Նապոլեոն Բոնապարտի՝ կոնսուլից կայսր դառնալու հաջորդական քայլերը:
Իշխան դառնալով Նապոլեոնը խոստացավ ժողովրդին, որ կպահպանի հեղափոխության ընթացքում հասած նվաճումները և շատ բարենորոգումներ կանի: 1804թ֊ին, հանրաքվեից հետո, նա հռչակվեց «բոլոր ֆրանսիացիների կայսր»:
2. Թվարկեք՛ Նապոլեոնի իրականացրած բարենորոգումները: Ի՞նչ նշանակություն ունեցան դրանք Ֆրանսիայի համար:
Նա հասարակական կյանքի հետ կապված էր բարենորոգումներ անում: Նա զարգացրեց ծանր արդյունաբերությունը: Տաս տարվա ժամանակահատվածում երկրում հարյուրից ավել ձեռնարկներ հիմնվեցին՝ հանքահարստացման, մետաղաձուլության, զինագործության, նավաշինության, սարքաշինության և այլնի հետ կապված:
Զարգացման շնորհիվ հիմնվեց Ֆրանսիական բանկը, որտեղ դրամական միավորը ֆրանկն էր: Արդյունաբերության ցուցանիշներով, Ֆրանսիան գրավեց երկրորդ տեղը աշխարհում: Հեղափոխությունից հետո Ֆրանսիայում հաստատվել էին հասարակական նոր հարաբերություններ: Կայսրը կազմեց «Քաղաքացիական օրենսգիրքը», որը տարածվեց նաև Եվրոլայում: Առանձնակի ուշադրություն էր դարձվումընտանիքի և սեփականության խնդիրներին: Ընտանիքը ճանաչվում էր որպես հասարակության կարևորագույն բջիջ: Նաև կարգավորվեցին տնտեսական, քրեական, դատական բնագավառները:
3. Ինչո՞ւ Նապոլեոնը մղեց «հեղափոխական պատերազմներ»: Ինչի՞ շնորհիվ Ֆրանսիան ռազմական հաջողություններ ունեցավ:
Ֆրանսիան արագորեն հզորանում էր: Հեղափոխության ընթացքում Ֆրանսիայում ստեղծվեց նոր բանակ: Սկզբում Ֆրանսիան վարում էր պաշտպանողական պատերազմ, բայց հետո անցավ հարձակման և հասավ հաջողությունների: Այդ պատերազմը նպաստում էր Ֆրանսիայի տիրապետության տարածմանը: Շուտով Եվրոպայի առաջատար երկրները հայտնվեցին Ֆօանսիայի տիրապետության կամմազդեցության ներքո՝ Իտալիան, Իսպանիան, Ավստրիան, Պրուսիան, բառառությամբ Ռուսաստանը և Անգլիան:
4. Ե՞րբ սկսվեց և ի՞նչ ավարտ ունեցավ ֆրանս֊ռուսական պատերազմը:
5. Ո՞ր երկրները միավորվեցին Ֆրանսիայի դեմ:
6. Ներկայացրե՛ք Առաջին կայսրության անկման ընթացքը:
Պատրաստել նյութ Արքիմեդի մասին և«Կենդանիների և մարդու լողալը՝էջ158»թեմայի վերաբերյալ
Ջրում ապրող կենդանիների մարմնի միջին խտությունը քիչ է տարբերվում ջրի խտությունից, որը հնարավորություն է տալիս նրանց լողալու ջրի խորքերում կամ նրա մակերևույթին: Փոփոխելով մարմնի ծավալը ջրային կենդանիները կարողանում են կարգավորել ջրում իրենց վրա ազդող արքիմեդյան ուժը: Ձկները դա անում են լողափամփուշտի օգնությամբ, որի ծավալը հեշտությամբ փոփոխվում է: Պոչը թափահարելով ձուկը կարողանում է տեղաշարժվել և հայտնվել տարբեր խորություններում: Մեծ խորություններում, որտեղ ջրի ճնշումը մեծ է, լողափամփուշտը սեղմվում է, ձկան մարմնի ծավալը փոքրանում, և նա չի բարձրանում, այլ լողում է տվյալ խորությունում: Վեր բարձրանալիս ձկան լողափամփուշտն ու մարմնի ծավալը մեծանում են, և նա լողում է փոքր խորություններում: Սատկած ձուկը միշտ լողում է ջրի երեսին, քանի որ այդ դեպքում ձկան մկաններն ամբողջովին թուլացած են, և լողափամփուշտն առավելագույնս փքված վիճակում է։ Կետերը ջրում իրենց խորասուզման մակարդակը կարգավորում են մեծացնելով կամ փոքրացնելով թոքերի ծավալը:
Մարդու մարմնի միջին խտությունը նույնպես մոտ է ջրի խտությանը: Դա է պատճառը, որ երբ մարդը լրիվ սուզվում է ծովի ջրում` ջրից դուրս թողնելով միայն քիթն ու բերանը, չի լսորասուզվում: Այս դեպքում նրա վրա ազդող ծանրության ուժը հավասարակշռվում է արքիմեդյան ուժով: Սակայն այդպիսի վիճակն անկայուն է, երբ մարդը ջրից դուրս է հանում ձեռքը կամ գլուխը, նրա վրա ազդող արքիմեդյան ուժը փոքրանում է, և նա սկսում է խորասուզվել: Ջրի մակերևույթին մնալը կամ խորասուզվելը պայմանավորված է նաև ջրի աղիության աստիճանով: Քաղցրահամ ջրում, որի խտությունը փոքր է մարդու մարմնի միջին խտությունից, լողալ չիմացող մարդը սուզվում է, իսկ բավականաչափ աղի ջրում, որի խտությունը մեծ է մարդու մարմնի միջին խտությունից, նա կարողանում է
պառկած մնալ ջրի մակերևույթին:
Աղի պարունակությունը մեծացնելիս մեծանում է ջրի
խտությունը և, հետևաբար, նրա մեջ ընկղմված մարմնի
վրա ավելի մեծ արտամղող ուժ է ազդում: Այդպիսի ջրում
լողալը շատ ավելի հեշտ է:
Զոհրապի մասին նյութերն ընթերցելով՝ առանձնացրո´ւ քեզ համար սիրելին և ներկայացրո´ւ ձայնագրությամբ:
English in Mind pages 33, 34, 35
Grammar:Question tags, present perfect simple
Page 33
They took all the trees.
Put ’em in a tree museum.
And they charged the people
Put away that DDT now.
Give me spots on my apples.
But lesvd the birds and the bees, please.
I live in Armenia. One of the biggest environmental problems here is Sevan lake. It is greening, because of algae overgrowth near the cost. To stop this people can clean up the cost.
Second biggest environmental problem is lack of rubbish recycling. Some people throw their litter where they want and it causes pollution. To stop this people can recycle litter. But in our country there aren’t many of recycle bins for plastic, paper and so on.
At present time there is a program to clean Sevan lake and our country from 2022 won’t use plastic bags anymore.
Page 34
1․ Արթուրը, Սոֆին, Դավիթը, Մարիան մասնակցում էին Թթուդրիկի ծեսին։ Նրանցից մեկը կաղամբ էր բերել, մյուսը՝ ծաղկակաղամբ, մնացած երկուսը՝ վարունգ։ Սոֆին և Դավիթը բերել էին բանջարեղենի տարբեր տեսակներ, Մարիան՝ ծաղկակաղամբ։ Ի՞նչ բանջարեղեն էր բերել Արթուրը։
Վարունգ
2. Նոյեմբերի 28-ին շնիկը 7 շաբաթական և 2 օրական էր։ Ո՞ր օրը նա կդառնա ուղիղ 8 շաբաթական։
Դեկտեմբերի 3
3. Սովորողները ներկեցին դպրոցի պահարանները, որոնք տեղադրված էին ըստ համարների հերթականության՝ 1, 2, 3, 4, և այլն: Քանի՞ պահարան ներկեց Արամը, եթե ներկեց հերթականությամբ 8-րդ համարից մինչև 29-րդ համարի պահարանները:
21
4. Իրարից տարբեր քանի՞ թվանշան է օգտագործվել՝ 21, 35, 12, 46, 76 թվերը գրելու համար։
7
5. Հյուսիսային դպրոցի 3-րդ դասարանցիներն առավոտյան՝ ժամը 9։30-ին, մեկնեցին ճամփորդության և վերադարձան նույն օրը՝ 15։30-ին։ Քանի՞ ժամ տևեց նրանց ճամփորդությունը։
6 ժամ
6. Տատիկն իր մոտ եղած երեք կոնֆետները տվեց թոռնուհուն: Քանի՞ կոնֆետ եղավ թոռնուհու մոտ, եթե մինչև վերցնելը տատիկից երկու կոնֆետ ավելի ուներ:
5 կոնֆետ
7. Ճամբարականները Հրազդանի կիրճում քայլարշավն սկսեցին ժամը տասին, ընդ որում՝ յուրաքանչյուր 10 րոպե քայլելուց հետո 3 րոպե դադար էին առնում: Չորրորդ դադարին պետք է նախաճաշեին: Ժամը քանիսի՞ն սկսեցին նախաճաշը:
10:49
8. Շարքով դրված էր 14 ընկույզ։ Նարեկը վերցրեց յուրաքանչյուր 3-րդը, հետո էլ Հայկը՝ մնացած ընկույզներից յուրաքանչյուր 2-րդը։ Ո՞վ ավելի շատ ընկույզ վերցրեց։
Հավասար են
9. Արտաշեսը ծառից տանձ հավաքելու համար 17 աստիճան ունեցող սանդուղք օգտագործեց։ Նա կանգնեց մեջտեղի աստիճանին։ Ո՞րերորդ աստիճանին կանգնեց:
9
10. Տոպրակի մեջ կան մրգեր։ Բացի երկու հատից, մնացածը նարինջ է, բացի երկու հատից, մնացածը մանդարին է, բացի երկու հատից, մնացածը խնձոր է։ Քանի՞ միրգ կա տ ոպրակում։
3
Օրինակ`
… ջրով լվացվեց: Զուլալ ջրով լվացվեց: Սարերից եկող ջրով լվացվեց:
… ծաղիկներն օրորվում են … զեփյուռից:
Բուրավետ ծաղիկներն օրորվում են մեղմ զեփյուռից:
… Գետը ողողել էր … քաղաքի տներն ու պարիսպները:
Հեռվից եկող գետը ողողել էր փոքրիկ քաղաքի տներն ու պարիսպները:
… ճանապարհորդը պատմում էր … անապատի մասին:
Ոգևորված ճանապարհորդը պատմում էր չոր անապատի մասին:
Գետը … շղարշով էր ծածկվել:
Գետը կեղտոտ շղարշով էր ծածկվել:
Լեռների … ստվերները ծածկել էին … դաշտերն ու հովիտները:
Լեռների մեծ ստվերները ծածկել էին բերքաշատ դաշտերն ու հովիտները:
Հնէաբանները… դամբարանից … գործիքներ գտան:
Հնէաբանները եգիպտական դամբարանից հին գործիքներ գտան:
Առաջադրանքներ՝ 159, 160, 163
ա) a²-b²/a-b=(a+b)(a-b)/a-b=a+b
բ) x-1/x²-1=x-1/(x-1)(x+1)=x-1/(x-1)(x+1)=1/x-1
գ) m²-n²/2m+2n=(m+n)(m-n)/2(m+n)=m-n/2
դ) xm+xn/m²-n²=xm+xn/(m+n)(m-n)=x(m+n)/m-n=x/x-n
ե) x²-2x+1/x²-1=(x-1)²/(x-1)(x+1)=x-1/x+1
զ) a²-b²/b²+2ab+a²=(a-b)(a+b)/(a+b)²=a-b/a+b
է) n²-m²/(n-m)²=(n-m)(n+m)/(n-m)²=n+m/n-m
ը) p-p²/p²-1=p(1-p)/(p-1)(p+1)= -p(p-1)/(p-1)(p+1)= -p/p+1
թ) x+x²/x³-x=x(1+x)/x(x²-1)=1+x/(x-1)(x+1)=1/x-1
ժ) a³-2a²/4-a²=a²(a-2)/(2-a)(2+a)= -a²(2-a)/(2-a)(2+a)= -a²/2+a
ա) 3m-3n/m³-n³=3(m-n)/(m-n)(m²+mn+n²)=3/m²+mn+n²
բ) 1-a³/1+a+a²=(1-a)(1+a+a²)/1+a+a²=1-a
գ) x³-y³/x²-y²=(x-y)(x²+xy+y²)/(x-y)(x+y)=x²+xy+y²/x+y
դ) 2p²-2p+2/p³+1=2(p²-p+1)/(p+1)(p²-p+1)=2/p+1
ե) a²-4a+4/a²-4=(a-2)²/(a-2)(a+2)=a-2/a+2
զ) 3x²+6xy+3y²/12y²-12x²=3(x²+2xy+y²)/12(y²-x²)=3(x+y)²/12(y-x)(y+x)=x+y/4(y-x)
է) m²-n²/n³-m³=(m-n)(m+n)/(n-m)(n²+nm+m²)= -(m+n)/(n²+nm+m²)
ը) 2p³-2q³/4q²-4p²=2(p³-q³)/4(q²-p²)=(p-q)(p²+pq+q²)/2(q-p)(q+p)= -(p²+pq+q²)/2(q+p)
թ) 6a²-6b²/3a³+3b³=6(a²-b²)/3(a³+b³)=2(a-b)(a+b)/(a+b)(a²-ab+b²)=2(a-b)/(a²-ab+b²)
ժ) (x³-y³)(x+y)/x²-y²=(x-y)(x²+xy+y²)(x+y)/(x-y)(x+y)=x²+xy+y²
ա) 2/3 և 4/5=10+12/15=22/15=1 7/15
բ) 3/4 և 6/7=21+24/28=45/28=1 17/28
գ) 8/9 և 5/-9=8-5/9=3/9=1/3
դ) 4/5 և 3/-7=28-15/35=13/35
ե) 2/3 և 5/6=4+5/6=9/6=1 3/6
զ) 13/14 և 6/7=13+12/14=25/14=1 11/14
է) 7/9 և 5/-3= 7-15/9= -8/9
ը) 1/5 և 3/-10=2-3/10= -1/10
թ) 3/10 և 4/15=9+8/30=17/30
ժ) 5/12 և 1/16=20+3/48=23/48
ի) 8/14 և 5/-21=24-10/42=14/42=2/6
լ) 7/24 և 1/-18=21-4/72=17/72
Հեռագիրը`հեռվից եկած, բերել էին գիշերը:
Ծաղիկը` դեղին և բուրավետ, դաշտում կարծես միակն էր:
Աշունը շուկան լցրել է մրգերով` համեղ և հյութալի:
Նրա հիասթափությունը մատնում էին աչքերը`տխուր և վրդովված:
Մի ժպիտ` անկեղծ և մեղմ, թառել էր դեմքին:
2. Կետադրի՛ր:
Ընկերս՝ զվարթ ու կատակաբան, շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին:
Կանաչազարդ դաշտավայրը՝ ցողված վաղորդյան մարգարիտներով, վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով:
Այդ առավոտ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր՝ ծաղկազգեստ ու բուրող:
Մայրամուտին ծովը՝ շառագույն ու հանդարտ, հանկարծ ալեկոծվեց:
Նանե Խաչատրյան 