XIV դարից Արևմտյան Եվրոպայում ավատատիրությունը սկսեց անկում ապրել: Այն
ուղեկցվում էր տնտեսական ճգնաժամով և
բնակչության թվաքանակի կրճատումով:
Տնտեսության անկումն առաջին հերթին
նկատվում էր գյուղատնտեսության մեջ: Այն
կասեցնելու համար ավատատերերն իրենց
հողերը բաժանում էին գյուղացիներին կամ
դրանք մշակելու համար օգտագործում էին
վարձու աշխատողների:
Փրկագին վճարելով՝ գյուղացիները ազատ
տեղաշարժվելու իրավունք էին ստանում:
Նրանք կարող էին ազատորեն ամուսնանալ,
ժառանգել հող և շարժական գույք: Սակայն
հողային սեփականության իրավունքը դեռևս
պատկանում էր ավատատիրոջը:
Անկում էր ապրում նաև արհեստագործությունը: Համքարային կանոնադրությունը,
որը սահմանում էր արտադրանքի քանակը,
չափը և որակը, խանգարում էր արտադրության հետագա ընդլայնմանը:
Առաջացան մանուֆակտուրաներ: Մանուֆակտուրան ձեռքի աշխատանքի վրա հիմնված ձեռնարկություն էր, որտեղ աշխատում
էին վարձու բանվորներ: Եթե համքարային
արհեստանոցում ապրանք արտադրելուն
սովորաբար մասնակցում էր 1–5 մարդ, ապա

մանուֆակտուրայում՝ ավելի շատ:
Քաղաքների զարգացման հետևանքով մեծանում էր քաղաքային բնակչության թվաքանակը: Քաղաքը դառնում էր հասարակության տնտեսական և մշակութային կյանքի կենտրոն:
Հասարակությունն այժմ բաղկացած էր ոչ
միայն ազնվականներից, հոգևորականներից
և գյուղացիներից, այլև քաղաքացիներից:

Դասի հղումը 

1. Որո՞նք են արդյունաբերության հին և նոր ճյուղերը:

Հին ճյուղեր են մետաղաձուլությունը և թեթև արդյունաբերությունը, իսկ նոր ճյուղեր են էլեկտրաէներգետիկան, մեքենաշինության ճյուղերի մեծ մասը և քիմիական արդյունաբերությունը:

2. Նշեք արդյունաբերության այն ճյուղերը, որոնք դուք առաջնային եք համարում:

Քիմիա, մեքենաշինություն և ռոբոտաշինություն։

3. Որո՞նք են արդյունաբերության զարգացման նախադրյալները:

Արդյունաբերության զարգացումը, այսինքն ձեռքի աշխատանքից անցումը մեքենայականի, մանուֆակտուրայի վերածումը ֆաբրիկայի։ Դա ագրարային տնտեսությունից արդյունաբերական արտադրության անցում է, որը հանգեցնում է հասարակության վերափոխման։ Արդյունաբերության զարգացումը տարբեր երկրներում տեղի էր ունենում տարբեր ժամանակահատվածներում, սակայն ընդհանուր առմամբ արդյունաբերության զարգացումը սկսվեց 18-րդ դարի կեսերից և ավարտվեց 19-րդ դարում։ Արդյունաբերության զարգացման հետևանքով տեղի ունեցավ արդյունաբերության արագ զարգացում և  կապիտալիզմի՝ որպես աշխարհի գերիշխող տնտեսական համակարգի հաստատող համակարգ։ Մինչ այսօր տեղի է ունենում Արդյունաբերության զարգացում` նորագույն տեխնալգիաների օգտագործմամբ:

• Միաբջիջ կենդանիների ընդհանուր բնութագիրը
• Կանաչ էվգլենա,  կառուվածքը, բազմացումը, սնման ձևերը:

Կանաչ էվգլենան, ինչպես և սովորական ամեոբան, ապրում է նեխած տերևներով կեղտոտված լճակներում, ջրափոսերում և կանգնած ջրով այլ ջրամբարներում։ Նրա առջևի ծայրը բութ է, իսկ հետևինը՝սուր։ Էվգլենայի ցիտոպլազմայի արտաքին շերտը խիտ է, այն մարմնի շուրջը առաջացնում է թաղանթ։ Թաղանթի շնորհիվ էվգլենայի մարմնի ձևը շարժման ժամանակ քիչ է փոխվում։ Էվգլենան կարող է միայն թեթևակի կծկվել, որի հետևանքով կարճանում ու լայնանում է։ Էվգլենայի մարմնի առջևի ծայրում գտնվում է ցիտոպլազմայի նուրբ թելանման ելուստ՝ մտրակ։ Մտրակը պտուտակաձև շարժելով՝ Էվգլենան խրում է ջրի մեջ և դրա շնորհիվ լողում բութ ծայրով առաջ։ Մեկ կամ մի քանի մտրակներով տեղաշարժվող կենդանիները պատկանում են Մտրակավորների դասին։ Գիտնականները ենթադրում են, որ 1,5 միլիարդ տարի առաջ ապրած հնադարյան մտրակավորներից առաջացել են նախակենդանիների ժամանակակից դասերը։ Արմատները սնվում են պատրաստի օրգանական նյութերով։ Ամեոբան կեղծ ոտիկների օգնությամբ շրջապատում և կուլ է տալիս սսնդի մասնիկը:

Առաջադրանքներ՝

1․

Ընտրիր նկարին համապատասխան պնդումները: 

 Տրված ուղիղները`

• չեն հատվում
• զուգահեռ են
• հատվում են

2․Եթե հարթության վրա երկու ուղիղներ զուգահեռ են, ապա այդ ուղիղները չեն հատվում:

• ճիշտ է
• սխալ է

3․c ուղիղը հատում է a և b զուգահեռ ուղիղները՝ a∥b: Նշիր այն պնդումները, որոնք ճիշտ են:  

• Միակողմանի անկյունների գումարը 360 աստիճան է:
• Խաչադիր անկյունները հավասար են:
• Համապատասխան անկյունները հավասար են:
• Խաչադիր անկյունների գումարը 360 աստիճան է:
• Համապատասխան անկյունների գումարը 360 աստիճան է:
• Միակողմանի անկյունները հավասար չեն:

 4․Ճիշտ է արդյո՞ք հետևյալ պնդումը`EI∥AB: 

• սխալ է
• ճիշտ է

 5․Հայտնի է, որ երկու զուգահեռ ուղիղներ հատվում են երրորդ ուղղի կողմից:

Եթե∢7=15°,ապա∢3=15°-ի:

6․c ուղիղը հատում է a և b ուղիղները: Նշիր այնպիսի անկյուն, որը տրվածի հետ կազմի խաչադիր անկյունների զույգ: 

 ∢5-ը և

• 6
• 1
• 3
• 4
• 7
• 8
• 2

7․Գտիր այնպիսի անկյուն, որը տրվածի հետ կազմի համապատասխան անկյունների զույգ: ∢8-ը և

• 3
• 6
• 1
• 4
• 7
• 2
• 5

8․c ուղիղը հատում է a և b զուգահեռ ուղիղները:
Նշիր 4 անկյանը հավասար անկյունները: 

• 8
• 1
• 5
• 3
• 7
• 6
• 2

9․Երկու զուգահեռ ուղիղները հատվում են երրորդ ուղղի կողմից: 

 Գտիր այն անկյունը, որի գումարը տրվածի հետ հավասար է 180 աստիճանի:  ∢7-ը և 

• 8
• 6
• 2
• 5
• 3
• 4
• 1

10․Գծիր ABC եռանկյունը և տար DE∥CA հատվածները: Հայտնի է, որ՝ D∈AB, E∈BC, ∢CBA=71°,∢EDB=42°

<BDE=<A

<A+<B+<C=180°

<C=180-(42+71)=67°

Հաշվիր ∢BCA=67°

 11․Այս գծագրի վերաբերյալ հայտնի է հետևյալը՝ DB=BC, DB∥MC, ∡BCM=158° 

Գտիր ∡1 անկյան մեծությունը: ∡1=

158 : 2 = 79° 

Քանի որ ∆BDC հավասարասրուն է։ Հավասարասրուն եռանկյան հիմքին առընթեր անկյունները հավասար են <1 = 79^o

Լոռվա բարբառ

Երբ 1919 թ.-ին Լոռեցիների հայրենակցական միությունը Հովհաննես Թումանյանին հրավիրել էր նրա 50-ամյա հոբելյանը նշելու, բանաստեղծը կատակում է. «Գնում եմ լոռեցիների քեֆին, շաշերը հավաքվել են»։ Դուստրը՝ 12-ամյա Թամարը, արձագանքում է. «Դու ամենամեծ լոռեցին ես, ուրեմն դու ամենամեծ շաշն ես»:
Լոռեցիները շատ հումորասեր են: Թումանյանը մեզ վառ օրինակ:  Լոռեցիների մասին ասում են, որ միամիտ են, բայց ընդհանուր առմամբ հումորներում առկա ծիծաղի գլխավոր շարժառիթը լոռեցիների ոչ այնքան միամտությունն է, որքան ավելորդ հարցասիրությունը: Լոռեցին տեղի-անտեղի հարց է տալիս: Լավագույն վկայությունը ամենահայտնի անեկդոտն է.

-Անձրև ա գալիս:
-Դռաաա՞նը:

Լոռեցիները չեն սիրում հարցին այո կամ ոչ պատասխանել: Նրանք սովորաբար հարցին հարցով են պատասխանում: Եթե դուք լոռեցուն հարցնեք, օրինակ, արդյոք սոված է նա, չեք լսի այո կամ ոչ պատասխան: Այլ կլսեք նմանատիպ պատասխաններ.

1.- Խի՞:
2.-Բա կո՞ւշտ եմ:
3.-Սոված եմ, բա ի՞նչ եմ:
4. -Բա հո սովա՞ծ չեմ:
5. -Ես ի՞նչ գիդեմ:

ԱՅԺՄ ԿԱՐԴԱ ԱՆԵԿԴՈՏՆԻ ԼՈՌԵՑԱՆՑ ՄԱՍԻՆ

Երկու լոռեցի գնացքով գնում են, մեկ էլ կողքի կուպեից բանան են հյուրասիրում, սրանք բանան կերած չեն լինում: Սրանցից մեկն ասում ա.
— Բի մին ես կծեմ, թե ինձ բան չեղավ, դուն էլ կուտես:
Սա հենց կծում ա բանանը, գնացքը մտնում ա թունել: Էն մյուսը հարցնում ա.
— Հըըը՞, ո՞նց ա:
Նա էլ.
— Ապո, ուտես ոչ, հենց կծեցի, աչքերս քոռացան:

***

Էս մի կիրովականցի մարդ Երևանում ա լինում, երթևեկություն, շարժում, մլորած ա մնում, մեկ էլ մեկը մոտենում ա, թե՝
-Հայրիկ ջան, չէի՞ք ասի՝ ո՞նց կարող ենք Oպերա գնալ:
-Տղա ջան, որ ինձ հարգեցիր ու հարցրեցիր, հլե ոնց ուզում ես, գնա:

***

-Այ հեր, հլա տնայինս մին նայի, իքսը կարըմ չեմ քթնեմ:
-Ա, դրան մեր վախտովն էլ էին ման գալի, հլա քթա՞ն ոչ:

***
— Վազգեն, ինչո՞ւ չես ժամանակին տուն գալիս:
— Ի՞նչ է պատահել, որ…
— Շուտ արի, որ պարապ չմնամ, զրից անենք:
— Այ կնիկ, քո զրիցն էլ կռի՞վն ա…

***
— Էդ ընչի՞ եք իրար միս ուտում:
— Ինձ ասեց` հո շա՞շ չես:
— Այ տա, էդքան հասարակ հարցին չես կարըմ ասես` հա կամ չէ…

***
— Մտածիր, նոր խոսիր, էլի ըլանի-ըլանի խոսում ես:
— Այ տա, որ առանց մտածելու կարըմ եմ խոսեմ, էլ ընչի՞ չրչարվեմ` անտեղի մտածեմ:

***
Լոռեցուն ասում են.
-Էն հեռու անտառը տեսնըմ ես:
Լոռեցին պատասխանում է.
-Չէ ծառերը խանգարում են:

Լրացուցիչ կրթություն
Առանձնացրու քեզ համար հետաքրքիր մի քանի բառ Լոռվա բարբառից և գրիր այդ բառերի գրական տարբերակները: Օրինակ՝ բիձա՝ հորեղբայր, զրից՝ զրույց…

Գդոլակ-կարճ

Իշատռտռուկ-վայրի բանջար

Անչոբան-առանց հովվի

Ըթե-այդպես

Թագավերք-իջնելը (հարսանիքի երկրորդ օրը)

Գադիկ-լեռնանցք

Ծիմոն-ծառի խեժ

Թիլ-թիլ-բարձրահասակ ու նուրբ

Ալատուտուզ-ծայրը կարմիր

Խելեխել-օրորուն

Օգտակար հղում՝
Լոռվա բարբառային բառեր

1.Напишите, как правильно: учить, выучить, научить, научиться,изучать, изучить, заниматься?

• Каждый человек должен заниматься спортом, если хочет быть здоровым.
• Моя бабушка научила меня готовить пироги, а вот готовить салаты я выучу сама.
• Мой брат – будущий переводчик. Он учится в университете. В университете он изучает иностранные языки, историю и литературу.
• Каждый день я учу 20 новых французских слов. Учитель говорит, если выучу 1500 слов, можно уже понимать обычный разговор.
• Я люблю учится в библиотеке, здесь всегда тихо и удобно.
• На Байкале ученые занимаются проблемами экологии.
• Когда мне было пять лет, я сам научился кататься на велосипеде.

2. Закончите предложения:

Чтобы  поехать в Петербург на зимние каникулы, мне нужно тепло одеться.

Чтобы не болеть, надо есть фрукты.

Чтобы купить лекарство, нужны деньги.

Чтобы решить этот вопрос, мне надо думать.

Мне нужно 5 минут, чтобы дойти до школы.

Нужно взять словарь в библиотеке, чтобы переводить текст.

Чтобы хорошо знать русский язык, нужно хорошо учится.

3.Напишите об этих действиях, если они происходили в прошлом.

1. Я встречу Марину около метро в 5 часов. Я встретила Марину в 5 часов около метро.
2. Мы надеемся, что вы не забудете о нашей просьбе. Мы надеялись, что вы не забыли о нашей просьбе.
3. Они много работают и добьются хороших результатов. Они много работали и добились хороших результатов.
4. Друзья приедут и привезут книги, которые я дал им неделю назад. Друзья приехали и привезли книги, которые я дал им неделю назад.
5. Нина начнет заниматься в 6 часов, а кончит в 9. Нина начала заниматься в 6 часов, а закончила в 9.
6. Я приеду и привезу продукты. Я приехала в привезла продукты.

4. Напишите об этих действиях, если они будут происходить в будущем.

1. Нина встретилась с Виктором на остановке автобуса. Нина встретиться с Виктором на остановке автобуса.
2. Мы надеемся, что все хорошо. Мы будем надеяться, что все хорошо.
3. Мой брат приехал и привез мне подарок. Мой брат приедет и привезет мне подарок.
4. Мы посмотрели фильм, о котором рассказывал путешественник. Мы посмотрим фильм, о котором рассказывает путешественник.
5. Мы добились хороших результатов. Мы добьемся хороших результатов.
6. Я послал телеграмму домой. Я пошлю телеграмму домой.
7. Студенты повторяли грамматику на уроке. Студенты повторят грамматику на уроке.

5. Закончите предложения.

Я верю этому мальчику.

Я всегда помогаю своей маме.

Виктор обрадовался моему приезду.

Этот словарь принадлежит моему брату.

Я позвонил своей тете.

Врач не разрешил этой зимой заниматься спортом.

6.  Закончите предложения, используя слова для справок.

1. Мы слушали концерт по радио.
2. Я смотрел этот фильм не в кинотеатре, а в интернете.
3. Я получил это письмо на электронную почту.
4. Завтра по телевизор Покажут очень интересный фильм.
5. Мы слушали речь президента по радио.
6. Родители послали мне деньги по электронной почте.
7. Ашот в соседней комнате говорит по телефону.
8. Ваш поезд не опаздывает, он придет точно по расписанию.

Слова: телефон, телевизор, Интернет, электронная почта, радио, расписание.

80:2=40^o

Քանի որ <ACB+<BCE=180^o

180-80=100^o

<ACB+<BCD=100+40=140^o

Քանի որ <FAB+<BAC=180^o

<FAB=180-40=140^o

<FAB=<ACD

AB || CD

Քանի որ <ABC-ն <ABD-ի կիսորդն է

<ABD=70*2=140^o

<CBD=70^o Քանի որ <ACB=<CBD=70^o, ուրեմն AC || BD