Թեմա 7՝ Պետական իշխանության բաժանման հիմնախնդիրը․
ա/ Իշխանությունների բաժանման գաղափարը
բ/ Իշխանությունների բաժանման հնարավոր իրական մոդելները
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 177-180

Առաջադրանք
1․ Ո՞րն է իշխանությունների բաժանման սկզբունքի նպատակը։

Իշխանությունների բաժանման գլխավոր նպատակներից են ազատության և օրինականության ապահովումը, իշխանության չարաշահումների բացառումը: Դրանց կենսագործման համար անհրաժեշտ է կիրառել հետևյալ պահանջները.

1. Պետական իշխանությունն անհրաժեշտ է բաժանել երեք ճյուղի՝ օրենսդիր, գործադիր, դատական: Բաժանումը բացառում է իշխանության կենտրոնացումը մեկ մարմնի ձեռքում:
2. Պետական իշխանության երեք թևերը ներկայացնեղ մարմինները պետք է լինեն միմյանց հարաբերականորեն անկախ և ինքնուրույն: Ճյուղերից յուրաքանչյուրն ունի Սահմանադրությամբ ամրագրված իր լիազորությունները, որոնք իրականցնում է ինքնուրույն:
3. Բացի բաժանումից, անհրաժեշտ է ապահովել իշխանության երեք ճյուղերի հավասարակշռությունը, այսպես կոչված՝ <<հակակշիռների և զսպիչների>> համակարգերի միջոցով, որպեսզի պետական նշված մարմիններից յուրաքանչյուրն ունենա հսկելու և միմյանց վրա ազդելու լիազորություններ, նաև համագործակցելու միմյանց հետ պետական կարևոր հարցերը վճռելիս:
4. Իշխանությունների բաժանման համակարգում յուրահատուկ դեր է խաղում նախագահը, քանի որ, չնայած երեք իշխանությունների հետ առնչվելուն, նա դուրս է դրանցից և գործում է անկախ: Նա ապահովում է մյուսների բնականոն գործունեությունը:

2․ Ինչպիսի՞ կառավարման մոդել ունի ՀՀ-ը, իշխանության ո՞ր ճյուղն ունի ավելի բարձր կառավարում այսօր:

Հայաստանն ունի խորհրդարանական կառավարման համակարգ, որտեղ հիմնական դեր ունեն խորհրդարանն ու կառավարությունը։ Թեև օրենսդիր և գործադիր ճյուղերը համարվում են հավասարակշռված, գործադիր իշխանությունն այսօր ավելի մեծ ազդեցություն ունի քաղաքական որոշումների վրա։

Հանթինգթոնի հիվանդությունը (HD) ժառանգական խանգարում է, որը հանգեցնում է ուղեղի մասերի նյարդային բջիջների (նեյրոնների) աստիճանական քայքայման և մահացման: Հիվանդությունը ազդում է ուղեղի այն հատվածների վրա, որոնք օգնում են վերահսկել կամավոր (կանխամտածված) շարժումը, ինչպես նաև այլ հատվածներ։ Այս հիվանդությամբ ապրող մարդկանց մոտ զարգանում են պարային անկառավարելի շարժումներ (խորեա) և մարմնի աննորմալ կեցվածք, ինչպես նաև վարքի, հույզերի, մտածողության և անհատականության հետ կապված խնդիրներ:

Օրինակ՝ անձի մատների, ոտքերի, դեմքի կամ իրանի անվերահսկելի շարժումները: Այս շարժումները խորեայի նշաններ են։ Նրանք կարող են ավելի ինտենսիվ դառնալ, երբ մարդը նյարդայնացած է կամ շեղված:

Դրա ախտանիշները սովորաբար ի հայտ են գալիս միջին տարիքի մարդկանց մոտ։ Նրանք կարող են հայտնվել նաև երեխաների մոտ, սակայն դա հազվադեպ է լինում։ Հիվանդությունը ժամանակի ընթացքում վատանում է:

Ֆիզիկական փոփոխությունները կարող են ներառել խճճված խոսք և կուլ տալու, ուտելու, խոսելու և հատկապես քայլելու հետ կապված խնդիրներ: Հանթինգթոնի հիվանդություն ունեցող մարդիկ կարող են նիհարել կերակրման, կուլ տալու, խեղդվելու հետ խնդիրների և կրծքավանդակի վարակների պատճառով: Այլ ախտանիշները կարող են ներառել անքնություն, էներգիայի կորուստ, հոգնածություն և նոպաներ: Ի վերջո, մարդը պետք է մնա անկողնում կամ անվասայլակով:

Ներկայացրե՛ք Ռուս-թուրքական 1877-78 թթ․ պատերազմը հետևյալ տեսակետներով

• Արևելյան հարց

XIXդ. կեսերին եվրոպական մեծ տերությունների միջև սրվեց պայքարը Օսմանյան կայսրությունում ազդեցություն տարածելու համար, ինչը կոչվեց Արևելյան հարց: Վեճերը սկզբից ընթանում էին սրբազան վայրերի համար, սակայն հետո վերածվեցին տերությունների միջև Թույրքիայից տարածք վերցնելու պայքարի:

• Բալկանյան ռազմաճակատ

Բալկանյան պատերազմը 1912 թ. հոկտեմբերից մինչև 1913 թ. մայիսը տևեց։ Ռուսական զորքերը աջակցելով բալկանյան ժողովուրդների ազատագրական շարժումներին և բանակին և միասին պայքարում Օսմանյան կայսրության դեմ և հաղթանակ կրեցին:

• Կովկասյան ռազմակաճակատ

Կովկասյան ռազմաճակատում 1877-78 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմն ընթանում էր բերդերի շուրջ մարտերով, որտեղ ռուսական բանակը գրոհում էր թուրքական դիրքերը: Հաջող գործողությունների արդյունքում ռուսները գրավեցին Կարսը, Արդահանը և Բաթումը՝ ամրապնդելով իրենց դիրքերը Կովկասում և ապահովելով որոշակի պաշտպանություն Անդրկովկասի հայերի համար ռուսական ազդեցության ներքո:

• Հայերի մասնակցությունը պատերազմին

Հայերը Ռուս-թուրքական պատերազմում օգնում էին ռուսական բանակին՝ զինվորներ դառնում, տեղեկություն տրամադրում, դիմադրություն կազմակերպում, աջակցություն ցուցաբերելով տարբեր ռազմավարական գործողություններում և այլն: Նաև հայերը տրամադրում էին բանակին սնունդ, փոխադրամիջոց: Հայերի օգնությամբ ռուսները ամրապնդեցին իրենց դիրքերը Կովկասում և հաղթանակի հասան:

• Արդյունքները

Ռուս-թուրքական պատերազմի արդյունքում ստորագրվեցին Սան Ստեֆանոյի, իսկ հետո նաև Բեռլինյան պայմանագրերը, որոնցով միջազգայնացավ Հայկական հարցը, իսկ Ռուսաստանը ստացավ մի շարք տարածքներ:

Ինչ է էկոտուրիզմը

Էկոտուրիզմը էկոլոգիապես մաքուր զբոսաշրջության տեսակ է, որը կենտրոնանում է շրջակա միջավայրը պաշտպանող և հարգող բնական տարածքների ուսումնասիրության վրա: Այսպես մարդիկ ճանապարհորդում են առանց բնությանը, մարդկանց կամ կենդանիներին վնաս պատճառելու:

Էկոլոգիապես մաքուր սովորություններն իսկապես կարևոր են էկոտուրիզմում: Շատ զբաղված զբոսաշրջային վայրեր հաճախ ընտրում են սովորական թափոնների համակարգեր կամ կենտրոնանում են շրջակա միջավայրի շահույթի վրա: Սակայն էկոլոգիապես մաքուր զբոսաշրջության վայրերում ներառում են թափոնների ճիշտ կառավարումը, այլընտրանքային վառելիքի կամ էներգիայի օգտագործումը և նույնիսկ փխրուն տարածքներում զբոսաշրջության սահմանափակումը: Այս բոլոր գործողությունները օգնում են խնայել ռեսուրսները և պահպանել բնությունը մաքուր և չաղտոտված, ինչը ավելի լավ է կենդանիների, մարդկանց և մոլորակի համար:

Էկոտուրերը Ավստրալիայում

Ավստրալիան աչքի է ընկնում իր սքանչելի լանդշաֆտներով, եզակի վայրի բնությամբ և հարուստ մշակութային պատմությամբ: Խորդուբորդ ծայրամասից մինչև փարթամ անձրևային անտառներ՝ այս երկիրը լի է ուսումնասիրելու և բացահայտելու բնական գեղեցկությամբ։

1. Դեյնթրի անձրևային անտառ

Այն աշխարհի ամենահին շարունակաբար գոյատևող անձրևային անտառն է, որը համարվում է 165 միլիոնից ավել տարեկան:

Ավստրալիայի՝ Պանգեա սուպերմայրցամաքից բաժանվելուց հետո 40 միլիոն տարվա ընթացքում հիմնականում ծածկված էր անձրևային անտառներով: Կլիմայի չորանալուց անձրևային անտառները կրճատվեցին և միայն փոքր շրջանները մնացին ծածկված, որոնցից մեկը Դեյնթրին է։

Էկոտուրիզմն այստեղի այցելուներին թույլ է տալիս լավ ուսումնասիրել միջավայրը: Դեպի Դեյնթրի շրջագայությունները ներառում են անտառի միջով քայլելը, կենդանիների բազմազան տեսակների փնտրելը, կոկորդիլոսների դիտումը, գետում լողալը և կրթական ծրագրերի մասնակցությունը:

Այստեղ պարունակվող բույսերի և կենդանիների մեծ բազմազանությունը ներառում է շատ հազվագյուտ տեսակներ, օրինակ՝ Հարավային Կասուարի, Դեյնթրի գետի մատղաշ պոզում, մուշկի առնետ-կենգուրու: Լինելով Ավստրալիայի ընդհանուր ցամաքի ընդամենը 0,2%-ի սահմաններում, այստեղ են բնակվում Ավստրալիայի գորտերի, սողունների և մարսոպների 30%-ը, չղջիկների և թիթեռների տեսակների 90%-ը և թռչունների տեսակների 18%-ը:

Այստեղ տարեկան գալիս են 400 000-ից ավել զբոսաշրջիկ, ինչը շատ լավ է ազդում տնտեսության, ենթակառուցվածքի վրա և զարգացնում Ավստրալիան: Նաև այստեղ ապրում են բնիկ մարդիկ, ում մշակույթը և ապրելաձևը շատերին է հետաքրքրում այստեղ գալիս:

2. Մեծ Արգելախութ

Մեծ արգելախութը հետաքրքիր ու գեղեցիկ տեղ է Ավստրալիայի հյուսիս-արևելյան ափին: Այն ունի կորալային խութերի մեծ բազմազանություն՝ 400 տեսակի կորալ, 1500 տեսակի ձուկ և 4000 տեսակի փափկամարմին: Արգելախուտը կարևոր է նաև գիտական տեսակետից, քանի որ այնտեղ ապրում են ոչնչանալուն ենթակա տեսակներ, ինչպիսիք են դուգոնգը («ծովային կով») և խոշոր կանաչ կրիան:

Այն ավելի մեծ է, քան Չինական Մեծ պատը, համարվում է կենդանի ամենամեծ համակարգը և տիեզերքից տեսանելի միակ կենդանի արարածը երկրի վրա:

Մեծ Արգելախութի շրջայցի ընթացքում կարող եք ուսումնասիրել երկու արտաքին խութերի տարածքներ և վայելել սնորկլինգ և սուզում:

Այստեղ տարեկան գալիս են 2մլն-ից ավել զբոսաշրջիկ, ինչը շատ լավ է ազդում տնտեսության, ենթակառուցվածքի վրա և զարգացնում Ավստրալիան:

3. Կակադու ազգային պարկ

Կակադու ազգային պարկը մեծ բնական և մշակութային արժեքներ ունի։ Կակադուն ավելի քան 50,000 տարի եղել է աբորիգենների տուն, և հիմա լայնածավալ ժայռային արվեստի վայրերի աշխարհի ամենամեծ կենտրոններից մեկն է: Որոշ նկարներ ունեն մինչև 20,000 տարվա հնություն: Կակադուի ժայռային արվեստը պատկերում է մարդկային քաղաքակրթությունը սառցե դարաշրջանից առաջ, ցույց տալով բնիկ ժողովրդի որսի, հավաքման և ծեսերի մանրամասները: Սա շատ զբոսաշրջիկ է բերում այս պարկ:

Կակադուն՝ Ավստրալիայի ամենամեծ ազգային պարկը, ունի շատ էկոհամակարգեր, ներառյալ սավաննա անտառները, ջրհեղեղները, մանգրերը և մուսոնային անտառները:

Այստեղ զբոսաշրջիկները կարող են ուղղակի ուսումնասիրել, նաև նավարկել գետով և ուղղաթիռով թռիչք կատարել՝ տեսնելու պարկը ամբողջությամբ:

Այս այգին տարեկան այցելում են 200,000 մարդուց ավել: Զբոսաշրջիկների մեծ ծավալը բարելավել է և դեռ շարունակում է Ավստրալիայի տնտեսական, սոցիալական և մշակութային լանդշաֆտը:

Ավստալիայում տարեկան 7 միլիոնից ավել տուրիստ է գալիս, ինչը միայն լավն է բերում Ավստրալիային՝ մեծացնում է տնտեսական ակտիվությունը, բարձրացնում է տեղական բիզնեսի պահանջարկը` ստեղծելով աշխատատեղեր, ավելացնելով եկամուտը: Վերջին տարիներին զբոսաշրջությունը զգալիորեն խթանել է Ավստրալիայի տնտեսությունը: Զբոսաշրջությունից տարեկան եկամուտը բերում է շուրջ 40-50 միլիարդ դոլարի եկամուտ, որը հիմնականում պայմանավորված է ներքին զբոսաշրջությամբ: Այս եկամուտը ուղղակիորեն աջակցում է տարբեր ոլորտներին, ներառյալ հյուրընկալությունը, տրանսպորտը և տեղական բիզնեսը: Չնայած էկոտուրիզմի բերած եկամուտը հայտնի չէ, այն արագ զարգանում է և ավելի մեծ տեղ է գրավելու տուրիզմում, քանի հիմա:

Վերջին 10 տարում ավստրալացիների մոտ բնության վրա հիմնված գործունեությունը ունեցել է պահանջարկի ընդհանուր աճ 47%-ով: Որոշ զբաղմունքներ աճել են գրեթե 70-80%-ով, օրինակ՝ անձրևային անտառներով քայլելը և ազգային պարկեր այցելելը, և մոտ 50%-ով ավելի շատ մարդիկ վայելում են Ավստրալիայի ցնցող հիանալի դրսում:

Ուսումնական աշունը ուսումնական տարվա նոր սկիզբն է՝ բերելով աճի նոր հնարավորություններ: Երբ աշակերտները վերադառնում են ամառային արձակուրդից հետո, նրանք հաճախ զգում են հուզմունքի և անհանգստության խառնուրդ նոր դասերի, ուսուցիչների և առարկաների նկատմամբ:

Այս սեզոնից առավելագույն օգուտ ստանալու համար կարևոր է հստակ ուսումնական նպատակներ դնել, օրինակ՝ գնահատականների բարելավումը կամ արտադպրոցական գործունեության մեջ մասնակցելը:

Հավասարակշռությունը պահպանելը շատ կարևոր է աշնանը: Քանի որ ուսման պահանջները մեծանում են, աշակերտները պետք է կարևորեն կարգապահությունը՝ արդյունավետ կառավարելով իրենց ժամանակը:

Այսպիսով, ակադեմիական աշունը նորացման և հնարավորությունների ժամանակ է: Փոփոխություններ անցկացնելով, աշակերտները կարող են հաջողությամբ հիմք դնել արդյունավետ ուսումնական տարվա համար:

18-րդ դարի ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պատերազմները դիտարկե՛ք Հայաստանի ազատագրական հետանկարի տեսակետից։ Հիմնավորե՛ք ձեր տեսակետները։

Հայերը, ովքեր հալածվում էին մահմեդականների կողմից, հույս ունեին, որ Ռուսաստանում ավելի շատ ազատություններ կունենան և, ամենակարևորը, անկախություն կստանան: Նրանք ցանկանում էին Ռուսաստանի օգնությամբ ազատագրել Հայաստանը: Ռուսաստանի տիրապետության տակ անցնելով, Արևելյան Հայաստանի ժողովուրդը պաշտպանվեց ձուլման և բնաջնջման վտանգներից, ստացավ կյանքի և գույքի անվտանգություն: Արևելյան Հայաստանը դարձավ հայերի համար ապահով կենտրոն, բայց նրանք ազատություն չստացան, չնայած մեծ զոհաբերություններին՝ Ռուսաստանի համար: Հայ ժողովուրդը և նրա պատմական հողերը Ռուսաստանը դիտում էր, որպես Օսմանյան կայսրության հետ փոխանակման կամ զիջման միջոց:

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

1. Ներկայացրեք Արևելյան Հայաստանի վարչաքաղաքական իրավիճակը XIX դարի սկզբին։
   
   XIXդ. սկզբի դրությամբ Հայաստանը բաժանված էր Օսմանյան կայսրության և Իրանի (Պարսկաստան) միջև: Արևելյան Հայաստանի մեծագույն մասը ենթակա էր Իրանին և կազմված էր Երևանի, Նախիջևանի, Ղարաբաղի, Գանձակի ու Մակուի խանություններից: Արևելյան Վրաստանում էին ներառված հյուսիսային Հայաստանի մի քանի գավառներ՝ Լոռին, Փամբակը, Շամշադինը, Ղազախի հարավային մասը:
   Հայ բնակչությունը ենթարկվում էր ազգային, կրոնական ու սոցիալական հալածանքների:
   
2. Անդրկովկասի նկատմամբ ինչ նպատակներ ուներ Ռուսաստանը։ ինչպե՞ս և հայկական ի՞նչ գավառներ անցան Ռուսաստանին։ Երբ և ինչ պայմաններով կնքվեց Գյուլիստանի հաշտության պայմանգիրը։
   
   XIXդ. սկզբին Ռուսական կայսրությունը, օգտագործելով անդրկովկասի քրիստոնյա ժողովուրդների, առաջին հերթին հայերի ազատագրական ձգտումները, սկսեց իրականացնել երկրամասը գրավելու իր վաղեմի ծրագիրը: 1801թ. ռուսական արքունիքը Արևելյան Վրաստանը բռնակցեց Ռուսաստանին: Վրաց թագավորության հետ Ռուսաստանի տիրապետության տակ անցան նաև հայկական գավառներ Լոռին, Փամբակը, Շամշադինը: 1804թ. ռուսական զորքերը նաև գրավում են Գանձակը:
   
   Ռուսներն Անդրկովկասում անցնում են պարսիկների դեմ հարձակման և մի շարք հաղթանակներ տանում: 1813թ. հոկտեմբերի 12-ին Արցախի Գյուլիստան գյուղում կնքվում է հաշտության պայմանագիր: Ի թիվս այլ տարածքների՝ Ռուսաստանին է անցնում Արևելյան Հայաստանի զգալի հատվածը՝ Լոռին, Փամբակը, Շամշադինը, Գանձակը, Ղարաբաղը, Շիրակը:
   
3. Ներկայացրեք հայերի մասնակցությունը 1804-1813թթ․ ռուս-պարսկական պատերազմին։
   
   XIXդ. սկզբին Անդրկովկասի համար մղված պատերազմներում Ռուսաստանի հաջողությունների մեջ հայերն ունեցան ծանրակշիռ ներդրում: Նրանց ստեղծած աշխարհազորային ջոկատներն ինքնապաշտպանական մարտեր էին մղում իրենց բնակավայրերիհամար և մասնակցում էին ռազմական գործողություններին:
   Ռուսներին մեծ օգնություն է ցույց տալիս Ռոստամ բեկի գլխավորած հայկական հեծյալ ջոկատը:
   Պարսկաստանի դեմ հայկական որոշ գավառներում մարտնչում էր Գրիգոր վարդապետի 500-հոգանոց հեծյալ ջոկատը:
   
4. Ներկայացրեք 1826-1828թթ․ ռուս-պարսկական պատերազմի ընթացքը։ Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Երևանի գրավումը։
   
   Պարսկական արքունիքն ամեն կերպ ձգտում էր վերադարձնելու Գյուլիստանի պայմանագրով կորցրած տարածքները: 1826թ. Աբաս-Միրզան 60-հազարանոց բանակով ներխուժում է Արցախ և պաշարում Շուշիի բերդը: Միաժամանակ Երևանի խանի զինված ուժերը ներխուժում են Շիրակի և Փամբակի գավառներ: Այսպես սկսվում է ռուս-պարսկական նոր պատերազմ (1826-1828թթ.):
   
   Գանձակի մոտ սեպտեմբերին գեներալ Ի. Պասկևիչի գլխավորած 8-հազարանոց զորքը հարված է հասցնում Աբաս-Միրզայի զորքին և դուրս շպրտում գրավված շրջաններից:
   1827թ. գարնանը ռուսական զորքերն անցնում են հարձակման, որը ծավալվում էր Երևանի և Նախիջևանի խանությունների սահմաններում:
   1827թ. աշնանը ռուսական զորքերը գրավում են Սարդարապատը, նորից պաշարում Երևանի բերդը: Ռուսական զորքերը և հայ կամավորները մտնում են Երևանի բերդ: Երևանի գրավումը ռուսական զորքերի ամենամեծ հաղթանակն էր 1826-1828թթ. ռուս-պարսկական պատերազմում:
   
5. Ներկայացրեք Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագիրը։
   
   1828 թվականին ստորագրվեց Թուրքմենչայի պայմանագիրը, որով Պարսկաստանը ճանաչեց Հայաստանի ու Վրաստանի Ռուսաստանին պատկանելությունը և համաձայնեց վճարել փոխհատուցում։ Այս պատերազմը ամրապնդեց Ռուսաստանի ազդեցությունը Կովկասում։
   
6. Ի՞նչ սպասելիքներ ունեին հայերը 1826-1828 թթ․ պատերազմից։ Ներկայացրե՛ք կամավորական շարժման ընթացքը։
   
   Որոշ հայեր մտածում էին, որ մոտենում էր հայ ազատագրության ժամը:
   1827թ. սկզբներին, երբ ռուսական զորքերը պատրաստվում էին գրավելու Երևանը, հայերը հայրենասիրական կոչեր արեցին: Հայրենիքի ազատության գաղափարով ոգևորված՝ բազմաթիվ երիտասարդներ ցանկություն հայտնեցին ռուսական զորքի հետ մասնակցելու հարձակմանը: Շատ վայրերում կազմակերպվում էին կամավորական գումարտակներ և այդ համընդհանուր ոգևորության հետ աճում էր հայ կամավորականների թիվը:

Իրավունքի զարգացման պատմությունը Հայաստանում։ Հին և վաղմիջնադարյան իրավունք;

Հնագույն ժամանակներում հասարակական կյանքը կարգավորում էին տոհմացեղային սովորույթները, որոնք բանավոր էին և չգրված և իրականացվում էին ներքին համոզման ուժով և հասարակական կարծիքով:
Նոր պայմաններում սոցիալական նոր կարգավորիչն իրավունքն էր: Իրավունքի ամենահին ձևը սովորութային իրավունքն է, այն սովորույթը, որ երաշխավորված էր պետական հարկադրանքով:

Հայաստանում սովորութային իրավունքը զանազան պատճառների ուժով գոյատևեց շատ երկար: Հայաստանի բնակչությունն ընդհուպ մինչև արաբական ներխուժումը գերազանցապես միաէթնիկ էր: Այդ պայմաններում չգրված սովորութային իրավունքն արդյունավետ կատարում էր իր կարգավորիչ դերը:

Քրիստոնեության ընդունմամբ հայ եկեղեցին ձեռք բերեց լայն իրավասություն եկեղեցական-կրոնական և աշխարհիկ հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ: Դրան նպաստում էր պետության թուլությունը: Հայ եկեղեցին, ի տարբերություն հայկական պետության, միշտ եղել է խիստ կենտրոնացված: Այս պայմաններում Հայաստանում սկսեց ձևավորվել և զարգանալ կանոնական իրավունքը:

Եկեղեցական ժողովներում սահմանվում էին հատուկ խրատներ, կարգեր, որոնք պարտադիր էին քրիստոնեական համայնքների համար: Դրանք կոչվում էին կանոններ: Քրիստոնեության ընդունմամբ սովորութային իրավունքի դերը սկսեց նվազել:

Հայ միջնադարյան կանոնական իրավունքն ամփոփված է <<Կանոնագիրք հայոց>> ժողովածուի մեջ: Կանոնագիրքն առաջին անգամ կազմվել է VIII դարում: Հետագայում այն հարստացել է նոր կանոններով:

Navigate Upper-Intermediate Grammar slide 142 / 3.2 ex-es 1,2,3/ slide 143 / 4.1 ex-es 1,2
Navigate Reading Can companies make people more creative slide 39
Inventive ideas

1. Choose the correct alternative.

1. Don’t call me at 7 p.m. as we’ll be having dinner then. But we’ll have finished by about 8 p.m., so call sometime after that.
2. This time next week, I’ll be driving to Scotland from London. Maybe I’ll be halfway there. But I’ll have arrived by the evening as long as there are no major delays.
3. Experts agree that not too far in the future, physical media such as Blu-ray or DVDs will have become a thing of the past. Instead, we will be streaming on-demand music, film, news and games directly into our homes.
4. By 2050, the world’s population will have risen from seven billion to over nine billion. And it is forecast that, by 2030, India will have overtaken CHina as the world’s most populous country.

2. Put the verbs in brackets into the correct future continuous or future perfect form.

The new Pangaea
The Earth’s continents are all on the move, as they have been since the supercontinent Pangaea broke up about 200 million years ago. Fifty million years from now, Africa already have started to collide with southern Europe. Within 100 million years, the Mediterranean Sea will disappear completely and thousands of miles of new mountain ranges will be formed. Around the same time, Australia and Antarctica will have steadily continue on their paths northwards and the Americas will have proceeded on their westward course away from Europe and Africa, also towards Asia. 250 million years from now, all the continents will merge, resulting in the formation of a new supercontinent called Pangaea Ultima. However, this newly formed land mass will split once more and start a new 500-million-year cycle of drifting and merging.

3. Write what will be happening or what will have happened at the following times. Use the verbs in the box.

1. Come round at 6.30 p.m. We’ll be finishing eating by then.
2. I’ll be doing my biology exam this time tomorrow.
3. I imagine I have gotten married by the time I’m 30.
4. According to the weather forecast, it’ll be snowing when we arrive.
5. If we don’t hurry up, the bus will leave.

1. Complete the extracts about some great inventors and pioneers by putting the verbs in brackets into the correct passive tense.

James Dyson is a British industrial designer, inventor and businessman and is best known as the inventor of the Dyson vacuum cleaner, He initiated the James Dyson Award, which is given each year to an upcoming young design engineer.
An astronomical telescope for observing the planets first used by the astronomer, mathematician and physicist Galileo Galilei. Later in life, Galileo was criticized by the church in Italy for supporting the theory that the Earth revolved around the sun.
Pablo Picasso was considered by many to be the most influential painter of the twentieth century. A number of his paintings were recently sold for over $100 million.
Football legend Pele played 1362 professional matches and had been selected to play for his country in four World Cups. He was considered by many to be the greatest foorballer of all time and, in 1999, he was named athlete of the century by the IOC.
J.K. Rowling is a British novelist, best known as the author of the Harry Potter series. The first Harry Potter book had been published in 1997 and since then around half a billion book were sold worldwide. They had been translated into over thirty languages. It is thought that J.K. ROwling has done more to encourage children to read than any other author.