Լույսը շատ կարևոր դեր է կատարում մարդու կյանքում:

Լույսի շնորհիվ մենք կարողանում ենք ճանաչել մեզ շրջապատող աշխարհը:

Լույսն է, որ Արեգակից Երկիր հասնելով մեր մոլորակի վրա կյանքի գոյության համար անհրաժեշտ պայմանններ է ստեղծում:

Իսկ ի՞նչ է լույսը:

Լույսի բնույթի վերաբերյալ առաջին գիտական տեսությունը ստեղծել է Իսահակ Նյուտոնը 17-րդ դարում:

Ըստ Նյուտոնի.

Լույսը կազմված է փոքրիկ մասնիկներից՝ կորպուսկուլներից, որոնք լուսատու մարմինը առաքում է բոլոր ուղղություններով՝ ճառագայթների երկայնքով:

Գրեթե միաժամանակ, հոլանդացի գիտնական Քրիստիան Հյուգենսը առաջարկել է լույսի ալիքային տեսությունը:

Ըստ Հյուգենսի.

Լույսը առաձգական ալիք է՝ լույսի աղբյուրից հեռացող համակենտրոն գնդոլորտների տեսքով:

Վակումում լույսի տարածումը հերքեց լույսի՝ առաձգական ալիք լինելը: Սակայն 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, էլեկտրամագնիսական ալիքների փորձնական ստացումը, լույսի և էլետրամագնիսական ալիքների արագության համընկնելը, թույլ տվեց Մաքսվելին և Հերցին իրենց աշխատություններում հաստատել լույսի ալիքային բնույթը և լույսը նույնացնել էլետրամագնիսական ալիքի հետ:

Լույս կամ տեսանելի ճառագայթում են անվանում 400−800ՏՀց (1ՏՀց=1012 Հց) հաճախության էլեկտրամագնիսական ալիքները, որոնք մարդու մոտ կարող են առաջացնել տեսողական զգայություններ:

Տարբեր հաճախությունների ճառագայթումները մարդու մոտ տարբեր գույների զգայություններ են առաջացնում՝ սկսած կարմիրից՝ 400−480 ՏՀց, մինչև մանուշակագույն՝ 670−800ՏՀց:

Հետագայում Ալբերտ Այնշտայնը՝ ֆոտոէֆեկտի երևույթը բացատրելիս, նորից անդրադարձավ լույսի մասնիկային բնույթին և ցույց տվեց, որ

ճառագայթելիս և կլանվելիս, լույսը իրենից ներկայացնում է լուսային մասնիկների՝ ֆոտոնների հոսք:

Այսպիսով լույսն ունի հատկությունների երկակիություն:

Սակայն անկախ այն բանից, թե ինչ բնույթ ունի լույսը՝ մասնիկների հոսք է, թե էլեկտրամագնիսական ալիք, այն ներկայացվում է որպես ճառագայթներ, որոնք սկսվում են լուսատու մարմնից և տարածվում բոլոր ուղղություններով՝ ցույց տալով լուսային էներգիայի տարածման ուղղությունը:

Տեսանելի տիրույթում ճառագայթող մարմնին անվանում են լույսի աղբյուր:

Եթե լույսի աղբյուրի չափերը շատ փոքր են մինչև լուսավորվող մարմին ընկած հեռավորության համեմատ, ապա այն անվանում են լույսի կետային աղբյուր: 

Լույսի աղբյուրները բաժանվում են նաև բնական և արհեստական աղբյուրների:

Լույսի բնական աղբյուրներն են՝ Արեգակը, աստղերը, կայծակը, լուսատիտիկը և այլն:

Լույսի արհեստական աղբյուրներն են՝ ջերմային աղբյուրները (շիկացման լամպ, գազայրիչի բոց, մոմի լույս և այլն) և ոչ ջերմային աղբյուրները (ցերեկային լույսի լամպ, լուսադիոդ, լազեր, հեռուստացույցի կամ համակարգչի էկրան):

Լույսի աղբյուր կարող են լինել ոչ միայն լուսատու մարմինները, այլև այն մարմինները, որոնք անրադարձնում են իրենց վրա ընկած լույսը բոլոր ուղղություններով, դարռնալով տեսանելի:

Այդպիսի աղբյուրներ են՝ Լուսինը, մոլորակները և մեր շուրջը գտնվող բոլոր տեսանելի առարկաները:

Լույսի տարածումը համասեռ միջավայրում:

Ֆիզիկայի այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է լույսի հետ կապված երևույթները, կոչվում է օպտիկա:

Օպտիկայի այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է լուսային ճառագայթների տարածման օրինաչափությունները՝ հաշվի չառնելոով նրանց ալիքային հատկությունները, կոչվում է երկրաչափական օպտիկա: 

Երկրաչափական օպտիկայի օրենքներից մի քանիսը հայտնագործվել է լույսի բնույթը պարզելուց շատ առաջ:

Այդպիսի օրենքներից է՝ լույսի ուղղագիծ տարածման օրենքը, որը ձևակերպել է հույն գիտնական Էվկլիդեսը՝ մ. թ. ա. երրորդ դարում:

Համասեռ, թափանցիկ միջավայրում լույսն ուղղագիծ է տարածվում:

Դրանում կարելի է համոզվել փորձերի օգնությամբ, որոնք հարմար է կատարել լազերային ցուցափայտի արձակած ճառագայթով: Այս կերպ կարող ենք տեսնել, որ ապակե անոթի մեջ լցված ջրում՝ համասեռ, թափանցիկ միջավայրում, լազերային ճառագայթը տարածվում է ուղիղ գծով:

Լույսի ուղղագիծ տարածման հետևանք են հստակ ստվերները, որոնք ընկնում են անթափանց մարմիններից, երբ դրանք լուսավորվում են լույսի կետային աղբյուրից:

Օրինակ՝ եթե կետային լույսի աղբյուրի և էկրանի միջև անթափանց գունդ տեղադրենք, ապա էկրանի վրա մուգ շրջանի տեսքով ստվեր կհայտնվի:

Ստվերն այն տեղն է, որտեղ չի ընկնում լույսի աղբյուրի լույսը:

Եթե լույսի կետային աղբյուրի փոխարեն օգտագործվի ավելի մեծ չափեր ունեցող աղբյուր՝ լամպ, ապա հստակ ստվերի փոխարեն լուսավորված ֆոնին կստանանք ստվեր և կիսաստվեր:

Դա ոչ միայն չի հակասում, այլ, ևս մեկ անգամ հաստատում է լույսի ուղղագիծ տարածման օրենքը:

Այն մասում, որտեղ լույս չի ընկնում լամպի և ոչ մի կետից, լիակատար ստվեր է, իսկ այն տիրույթում, որտեղ լույսը միայն որոշ կետերից է ընկնում՝ առաջանում է կիսաստվեր:

Հսկայական չափերի ստվեր և կիսաստվեր գոյանում են Արևի և Լուսնի խավարումների ժամանակ:

Արևի խավարումն առաջանում այն դեպքում, երբ Լուսինը՝ Երկրի շուրջը իր պտույտի ժամանակ, ամբողջովին կամ մասնակիորեն ծածկում է Արեգակը:

Իսկ, երբ Լուսինն է հայտնվում Երկրագնդի առաջացրած ստվերի կոնի մեջ, ապա տեղի ունենում Լուսնի խավարում:

Լուսնի խավարումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տվել Արիստոտելին՝ մ. թ. ա. չորրորդ դարում, եզրակացնել, որ Երկիրը գնդաձև է, ինչի վկայությունը Լուսնի վրա Երկրագնդի ստվերի շրջանաձև լինելն է:

Առաջադրանքներ

1. Արևոտ օրը 4.5 մ բարձրություն ունեցող խնձորենին գցում է 0.75 մ երկարությամբ ստվեր, իսկ լորենին՝ 4 մ երկարությամբ ստվեր:

Ինչի՞ է հավասար լորենու բարձրությունը:

Պատասխանը գրել մետրերով՝ տասնորդական թվի ճշտությամբ:

h₁ / h₂ = l₁/ l₂
h₁ / 4,5 = 4 / 0,75
h₁ = 4 / 0,75 * 4,5 = 24

2. Ուղղաձիգ դրված քառորդ մետրանոց քանոնի ստվերի երկարությունը 0.45 մ է: Դրա օգնությամբ որոշեք հուշարձանի բարձրությունը, եթե վերջինիս ստվերի երկարությունը 4.8 մ է:

Պատասխանը գրել տասնորդականի ճշտությամբ:

h₁ / h₂ = l₁ / l₂
1/4 / h₂ = 0,45 / 4,8

h₂ = 0,45 / 4,8 * 1/4

3.Հոր հասակը 50 սմ-ով ավելի է դստեր հասակից:

Նրանց ստվերների երկարությունների տարբերությունը 65 սմ է:

Որքա՞ն է աղջկա հասակը, եթե նրա ստվերի երկարությունը 150 սմ է:

Պատասխանը ներկայացնել սմ-ով, ամբողջ թվի ճշտությամբ:

Домашнее задание: работа над самопрезентацией

Самопрезентация  ( учащиеся представляют себя и видение своей будущей профессии и себя в ней с помощью презентации или слайд-шоу) будет состоять из нескольких пунктов, по которым ученик тщательно работает, тем самым обеспечивая и реализуя навык самопрезентации, такой важный в современном мире при поступлении на работу.  Учащийся в своей презентации останавливается на следующих пунктах и представляет их:

• выбранная профессия и ее перспективы
• какие качества нужны для данной профессии и обладаю ли я ими, какие у меня есть ограничения ( профессиональные навыки)?
• какими навыками, способностями в целом я обладаю ( личностные навыки)? Какие сильные стороны ты у себя отмечаешь?
• какие факторы повлияли на мой выбор профессии?
• какие книги о профессии, какую специальную литературу  я читал?
• что я делаю сейчас для того, чтобы приблизиться к будущей профессии?
• как твои увлечения, хобби помогают тебе в приближении к  будущей профессии?
• что тебе удалось, какие достижения были у меня в этом году?
• что у тебя не получилось, что ты в следующий раз сделаешь иначе?
• представь в своем блоге  рубрику “ русский язык”
• какие темы, проекты были тебе интересны  на уроке русского языка?
• какие  проекты ( по любому предмету) были  тебе особенно интересны?
• скажи несколько слов о современном состоянии рынка труда и новых профессиях
• какие цели на ближайшее время ты ставишь для себя?

---

Самопрезентация

NEF Student’s Book Reading A Venetian Reckoning slide 107, read the story, write down all the unknown words
In some words write what you have read.

sharply — կտրուկ
elaborate — մշակի
associates — համախոհներ
volition — կամային

This part of book is an interview, where the interviewer is asking the woman about her life, her husband and kids.

NEF Student’s Book Reading slide 105, Murder mysteries, read the story, and answer the question on slide 103 in a written form.
Grammar slide 144 7B a,b

a. 1. You don’t take sugar in your coffee, do you?
2. They’re on holiday this week, aren’t they?
3. He can’t be serious, can he?
4. She eats meat, doesn’t she?
5. You won’t be late, will you?
6. She was married to Tom Cruise, wasn’t he?
7. We’ve seen this film before, haven’t we?
8. You didn’t tell anybody, did you?
9. You would like to come, wouldn’t you?
10. It’s hot today, isn’t it?

b. 1. Do you know where they live?
2. Can you tell me if there is a bank near here?
3. Do you know where I can buy some stamps?
4. Can you tell me if this bus goes to the castle?
5. Do you know what time the shops open?
6. Could you tell me where the toilets are?
7. Do you know if Susan is at work today?
8. Do you know if Milan won last night?
9. Can you remember where we parked the car?
10. Could you tell me what the time is?

Լաբորատոր  փորձեր՝  <<Աղաթթվի  քիմիական  հատկությունները>>

Փորձ  1.   Հայտանյութերի ( մեթիլնարնջագույն, լակմուս, ֆենոլֆտալեին)  գույնի  փոփոխությունը  թթվային  միջավայրում:

Փորձ  2.   Ցինկի  քլորիդի  ստացումը`տեղակալման  ռեակցիայի   օգնությամբ` ցինկի  և  աղաթթվի  փոխազդեցությամբ: Գրեք  Ձեր  կողմից  իրականացրած  ռեակցիայի  հավասարումը  և  որոշեք.

ա) ռեակցիայի  հետևանքով  ստացված  աղի  զանգվածը (գ)
բ) անջատված  ջրածնի  ծավալը ( լ, ն.պ. ),եթե  փորձի  համար  վերցրել  եք   m գ  մետաղ:

2H₂ + O₂ → 2H₂O + Q
Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂ ↑
2Al + 6HCl → 2AlCl₅ + 3H₂ ↑
Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂ ↑

Այրման ռեակցիա. 2H₂ + O₂ → 2H₂O + Q

Փորձ  3.   Իրականացրեք   չեզոքացման  ռեակցիա   նատրիումի  հիդրօքսիդի  և  աղաթթվի    միջև: Գրեք  համապատասխան  ռեակցիայի  հավասարումը և  որոշեք  ռեակցիայի  հետևանքով  ստացված  աղի՝ նատրիումի   քլորիդի  զանգվածը (գ), եթե փորձի  համար  օգտագործել  եք  նատրիումի  հիդրօքսիդի  10 գ  10%-անոց լուծույթ:

Փորձ  4.    Իրականացրեք   փոխանակման   ռեակցիա   նատրիումի  հիդրոկարբոնատի(խմելու սոդա)  և  աղաթթվի  միջև: Գրեք  ընթացող  ռեակցիայի  հավասարումը  և  հաշվեք  ռեակցիան  իրականացնելու  համար անհրաժեշտ  նատրիումի  հիդրոկարբոնատի զանգվածը, որպեսզի  ռեակցիայի  հետևանքով  անջատվի  0,05  մոլ   ածխաթթու  գազ:

Մեսրոպ Մաշտոցը և Հայոց Այբուբենի գյուտը

Մեսրոպ Մաշտոցի պատմական առաքելությունը։ Հայ մշակույթը հայրենիքի և հավատքի պահպանության աղբյուրն է: Հայկական մշակույթը վաղ միջնադարում մեծ վերելք ապրեց՝ գրի և գրականության ստեղծման, գիտության և ազգային-եկեղեցական ճարտարապետության զարգացման պատճառով:
Հայաստանում Աստվածաշունչն ընթերցվում էր ասորերեն և հունարեն, և եկեղեցական արարողությունների ժամանակ ժողովուրդը գրեթե ոչինչ չէր հասկանում:
Մեծ Հայքի պարսկահռոմեական բաժանումը վտանգել էր հայ Արշակունիների թագավորության գոյությունը և անհրաժեշտ էր պաշտպանել ժողովրդի հոգևոր կյանքը: Այդ ժամանակարջանում Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծեց հայ գրերը:

Մեսրոպ Մաշտոցի սկզբնական գործունեությունը։ Մեսրոպ Մաշտոցը ծնվել է 361թ. Տարոն գավառի Հացեկաց գյուղում: Կրթություն ստանալով Տարոնում՝ նա մեկնում է Վաղարշապատ և անցնում զինվորական ծառայություն: Մաշտոցը, փայլուն տիրապետելով հայերենին, հունարենին, ասորերենին, միաժամանակ աշխատում է արքունի դպիրների խմբում: Այնուհետև նա որոշում է նվիրել իրեն հոգևոր կյանքին:
Մաշտոցը Գողթան գավառում զբաղվում է քրիստոնեական քարոզչությամբ: Նա մտածում է Աստվածաշնչի հայերեն գրավոր թարգմանության շուրջ։ Սակայն դրա համար անհրաժեշտ էր հայկական գիր գործածել։ Հնում հայերեն գրեր են գոյություն ունեցել, ինչի մասին վկայում են հայ և օտար հեղինակների մի շարք:

Հայ գրերի գյուտը:

Մեսրոպ Մաշտոցը Գողթան գավառից վերադառնում է Վաղարշապատ։ Հայ գրեր ունենալու իր մտադրության մասին հայտնում է կաթողիկոս Սահակ Պարթևին և Վռամշապուհ արքային և ստանում նրանց հավանությունը։ Վռամշապուհի կարգադրությամբ Մաշտոցը նշանագրեր ստեղծելու նպատակով մի խումբ աշակերտների հետ մեկնում է Ամիդ, Եդեսիա ու Սամոսատ քաղաքներ: Երկար մաքառումներից հետո նրան հաջողվում է Եդեսիայում ավատրտին հասցնել իր գործը և 405թ․ ստեղծել հայոց այբուբենը։
Հայերեն թարգմանված ու գրված առաջին նախադասությունն Աստվածաշնչից էր․ <<Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ>>:

Գրերի գյուտի պատմական նշանակությունը: Հայոց լեզվի համար կատարյալ այբուբենի ստեղծումը Մեսրոպ Մաշտոցի պատմական առաքելությունն էր։
Հազարամյակների պատմություն ունեցող հայոց լեզուն IV-Vդդ. դարձել էր կատարյալ: Ստեղծվեցին հայ մատենագրության ու գիտության բարձրարժեք երկեր:
Մեսրոպ Մաշտոցը նշանագրեր ստեղծեց նաև վրացիների և բուն Աղվանքի ցեղերից գարգարցիների համար։

Դպրոցը և թարգմանչական գործը: Մաշտոցը և Սահակ Պարթև մայրենի լեզվով դպրոցներ հիմնեցին Մեծ Հայքում, Արցախում, Սյունիքում և այլ վայրերում: Պարթևի նամակով Մաշտոցը, Վարդան Մամիկոնյանի հետ ներկալանալով բյուզանդական կայսրին, ստանում է համաձայնություն՝ Արևմտյան Հայաստանում ևս դպրոցներ բացելու վերաբերյալ։
Մաշտոցը հոգևոր իմաստով վերամիավորում է Հայաստանը:

Ոսկեդարյան Գրականությունը

Պատմագրություն: V դարում ստեղծվեց և մեծ վերելք ապրեց հայ պատմագրությունը:
Մովսես Խորենացու <<Հայոց պատմություն>>-ը հայ դասական պատմագրության հիմնասյունն է: Այն ընդգրկում է հայ ժողովրդի պատմությունը հնագույն ժամանակներից մինչև 440թ.: Մովսես Խորենացին իր դարաշրջանի հայ պատմիչներից առաջինն էր, ով ամբողջական շարադրեց հայոց պատմությունը, ինչի պատճառով էլ պատմության մեջ ունի Մեծն Քերթող, Պատմահայր անունները:
Խորենացու երկը բաղկացած է երեք գրքից: Առաջին գրքում շարադրված է մինչև Ք.ա. VIդ. հայոց լեծերի հերոսությունների պատմությունը: Երկրորդ գրքում մեր նախնիների միջին պատմության շարադրանքն՝ Ք.ա. VIդ. վերջին քառորդից մինչև IVդ. առաջին քառորդն ընդգրկող պատմությունը: Երրորդ գիրքը կոչվում է <<Մեր հայրենի պատմության ավարտը>>:
Նա նաև գրել է <<Աշխարհալույս>> երկը, որը հետո շարունակել է Անանիա Շիրակացին: Կորյուն վարդապետը նվիրել է <<Վարք Մաշտոցի>> երկը իր ուսուցչի, իսկ Ագաթանգեղոսը <<Հայոց պատմությունը>> Ս. Գրիգորի և Տրդատ Մեծի կյանքին և գործունեությանը: Փավստոս Բուզանդի <<Հայոց պատմությունը>> ընդգրկում է IV դարի սկզբից մինչև 385-387թթ. ընդգրկող հայոց պատմությունը:

S = 1/2ab * simc
S = 1/2ah
S = 1/2bcsimA
sinc = h/b
1/2absimc = 1/2bcsinA
a/simA = b/simB = c/simC = 2R
S = absimc
h = b * simc
S = 1/2absimc
a/sinA = c/sinC

ա) Ab = 6√8սմ
AC = 4սմ
∡A = 60^o
S = 1/2absinc
S = 1/2 * 6√8 * 4 * √3/2 = 6√24 = 12√6սմ²

բ) BC = 3սմ
AB = 18√2սմ
∡B = 45^o
S = 1/2absinc
S = 1/2 * 18√2 * 3 * √2/2 = 27սմ²

NEF Student’s Book Reading slide 105, Murder mysteries, read the story, write down all the unknown words, and learn.

brutal — դաժան

foggy — մառախլապատ

inhabitants — բնակիչներ

remained — մնաց

suspect — կասկածելի

considerable — զգալի

This question is a bit difficult, but I think that yes, we can make our own luck. Everything in our lives depends only on us. Everyone and everything will disappear someday, so we should try to only believe and trust ourselves. There are many people that think that luck will come someday even though they do nothing about it. Or they think that just some people are born lucky. That’s not right, we should focus on ourselves and on what we do in life, our activities, we should try not to rely on others every time to achieve our goal. Despite all this, I think luck is like random, you don’t know what will happen, will you be lucky this time or not and so on. We can only cause luck by something.

ա) 1/2a — 3 + 1/a — 1 = 2

a — 1 + 2a — 3 = 2(2a — 3)(a — 1)

a — 1 + 2a — 3 = 2(2a² — 2a — 3a + 3)

a — 1 + 2a — 3 = a2 — 42a² — 3a² + 6

4a² — 13a + 10 = 0

D = 169 — 160 = 9 > 0

a = 13 +- 3/3

a1 = 2

a2 = 18/8 = 5/4 = 1 1/4

բ) x/x — 3x + x — 8/x = 3

x/-2x + x — 8/x = 3

-1/2 + x — 8/x = 3

-x + 2x — 16 = 6x

-5x + 16 = 0

5x = 16

x = -16/5