Դիրքը

Բնական լանդշաֆտը աշխարհագրական համեմատաբար միասեռ տարածք է, որտեղ բնական միջավայրի հիմնական բաղադրիչները՝ ռելիեֆը, կլիման, ջրերը, հողերը, բուսական ու կենդանական աշխարհները, գտնվում են բարդ փոխազդեցության մեջ և կազմում են մեկ միասնական երկրահամակարգ։

Այդ փոխազդեցության շնորհիվ էլ բնական լանդշաֆտները հեշտությամբ տարբերվում են միմյանցից նունիսկ հեռվից դիտելիս (դժվար թե շփոթեք ճահիճն ու անտառը, կամ անապատն ու մարգագետինը և այլն): Միևնույն ժամանակ լանդշաֆտներն ամբողջացնում են Հայկական լեռնաշխարհի բնության առանձին բաղադրիչների վերաբերյալ մինչ այժմ ձեռք բերած գիտելիքները:

Հայկական լեռնաշխարհում ըստ բարձրության իրար են աջորդում մերձարևադարձային, անապատային, կիսաանապատային, լեռնատափաստանային, լեռնանտառային, մերձալպյան, ալպյան և ձյունամերձ լանդշաֆտային գոտիները։

Միջնաշխարհի ամենացածրադիր շրջաններից մինչև 1000−1500 մ բարձրությունները տարածվում է անապատային-կիսաանապատային գոտին, որտեղ շատ են աղասեր և ավազասեր բույսերը։ Դրանց հիմնական մասն ամռան սկզբին չորանում է։

Հայկական լեռնաշխարհում ամենատարածվածը տափաստանային գոտին է, որը զբաղեցնում է Միջնաշխարհի 1200−2500 մ բարձրությունները։ Այս գոտու կլիման Միջնաշխարհի հարավային և կենտրոնական մասերում չորային է: Այստեղ առավելապես գերիշխող է հացազգի տարախոտային բուսականությունը։ Դա պայմանավորված է չորային կլիմայով և մակերևութային շերտում տարածում ստացած հրաբխային ծակոտկեն ջրաթափանց ապարներով։

Լեռնաշխարհի եզրային լեռնաշղթաների հողմակողմ լանջերում տարածված է լեռնանտառային գոտին։ Արևելապոնտական լեռներում այս գոտու ցածրադիր մասերում գերիշխում են մշտադալար թփուտները, իսկ դրանից վեր ինչպես և լեռնաշխարհի եզրային լեռնաշղթաներում, ըստ բարձրության միմյանց հաջորդում են լայնատերև, խառը և փշատերև անտառները։

Անտառներից վեր գոտում, իսկ չորային հատվածներում՝ տափաստաններից բարձր գոտում տարածվում են մերձալպյան լանդշաֆտները, որոնք առանձնանում են փարթամ և բարձր խոտային բուսականությամբ:

Կլիմա

Անապատային լանդշաֆտներում կլիման չոր է, խիստ ցամաքային, կիսաանապատային գոտում՝ չոր ցամաքային, չոր տափաստանային լանդշաֆտներում՝ չոր մերձարևադարձային, խոնավ տափաստանային լանդշաֆտներում և լեռնաանտառային գոտում՝ բարեխառն, մերձալպյան-ալպյան գոտիներում՝ ցուրտ լեռնային և այլն:

Հողերը

Հայաստանում առանձնացվում են ծագումնաբանական 15 հողատիպ: Դրանք առավելապես տեղաբաշխված են խիստ անհավասարաչափ և միմյանցից տարբերվում են զբաղեցրած մակերեսների մեծությամբ, հումուսատար հորիզոնի (շերտի) հաստությամբ, հումուսի (բուսահողի) պարունակությամբ, տնտեսական յուրացման նպատակահարմարությամբ և պիտանելիությամբ:

1. Լեռնաշխարհի ցածրադիր գոգավորություններում (Արարատյան, Նախիջևանի, Խարբերդի դաշտեր) և դրանց նախալեռներում՝ մինչև 1000−1100 մ բարձրությունների վրա, ձևավորվել են կիսաանապատային գորշ և ոռոգելի մարգագետնային հողերի տիպերը։ Դրանք հումուսից աղքատ են (հումուսայնությունը չի անցնում 1−2 %-ից)։ Բայց մարդիկ հնուց ի վեր ոռոգել են այս անորակ հողերը, ինչի արդյունքում դրանք վերափոխվել են կուլտուր-ոռոգելի կոչվող բերրի հողերի։

Կիսաանապատային գորշ հողերում կավի մեծ պարունակության շնորհիվ չոր եղանակային պայմաններում հաճախ առաջանում են նման ճեղքեր

2. Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր գետերի գետահովիտներում, տարբեր բարձրությունների վրա լայն տարածում ունեն գետահովտադարավանդային ազոնալ հողերը, որոնք բնականից բավական բերրի են:

3. Մինչև 1800 մ բարձրության միջլեռնային գոգավորություններում լայն տարածում ունեն շագանակագույն հողերը։ Սրանք նույնպես աչքի չեն ընկնում բարձր բերրիությամբ և հիմնականում կարիք ունեն արհեստական բարելավման:

4. 1800−2500 մ բարձրություններում` հատկապես Միջնաշխարհում և հրաբխային սարահարթերում ու սարավանդներում, ձևավորվել են լեռնային սևահողերը, որոնք ավելի բարձրադիր մասերում վերափոխվում են մարգագետնատափաստանային հողերի։ Սրանք Հայկական լեռնաշխարհի ամենաորակյալ (հումուսով հարուստ) և տարածված հողերն են, սակայն քիչ պիտանի բուսաբուծության համար:

Սևահողն ամբողջ աշխարհում հացահատիկայինների աճեցման գլխավոր հիմքն է:

5. Արևելապոնտական լեռների սևծովյան առափնյա շրջաններում խոնավ մերձարևադարձային կլիմայի պայմաններում առաջացել են կարմրահողեր և դեղնահողեր։ Եզրային մյուս լեռնաշղթաների արտաքին լանջերին, տարբեր բարձրությունների վրա գերակշռում են անտառային դարչնագույն և գորշ հողերը։

6. 2500 մ-ից բարձր՝ ցուրտ լեռնային կլիմայի պայմաններում ձևավորվել են բարձր՝ 11−15 % հումուսայնությամբ լեռնամարգագետնային հողեր։ Հումուսի բարձր պարունակությունն այստեղ պայմանավորված է ոչ այնքան առատ բուսածածկույթով, որքան ցուրտ կլիմայի պայմաններում հողում կուտակված օրգանական նյութերի (հումուսի) դանդաղ քայքայմամբ։ Այս տարածքները ծառայում են որպես ամառային արոտավայրեր:

7. Ավելի բարձր (հիմնականում 3200 մ և ավելի), խիստ ցուրտ լեռնային կլիմայի պայմաններում գրեթե բուսազուրկ գոտում տարածվում են թերզարգացած կմախքային հողերը։

Հայկական լեռնաշխարհի հողն արգավանդ է: Նույնիսկ ցածրադիր` կիսաանապատային և անապատային վայրերում, արհեստական ոռոգման դեպքում կարող են աճել բամբակ, բրինձ, թուզ, նուռ, ձիթենի, սեխ, ձմերուկ, բանջարանոցային բույսեր:

Բուսականություն

Կենդանական աշխարհը

Ընտանի կենդանիներից տարածված են կովը, ոչխարը, այծը, ձին, գոմեշը, որոնք հազարամյակներ առաջ են ընտելացվել և մշտապես եղել են Հայկական լեռնաշխարհի բնիկների տնտեսության կարևոր բաղադրիչ: Վայրի կենդանիներից տարածված են աղվեսը, գայլը, արջը, նապաստակը, վարազը, եղջերուն, այծյամը, վայրի ոչխարը, հովազը: Հնում՝ լեռնաշխարհի հարավային շրջաններում, հանդիպել են նաև առյուծներ: Դա իր արտացոլումն է գտել «Սասնա ծռեր» էպոսում: Հայկական լեռնաշխարհում ամենուրեք ավանդաբար տարածված է մեղվապահությունը։

Հայաստանում առանձնացնում են 17749 կենդանատեսակ, որոնցից մոտ 17200 տեսակ հանդիսանում են անողնաշարավորները, իսկ 549 տեսակ՝ ողնաշարավորները: Ողնաշարավոր կենդանատեսակները ներկայացված են հետևյակ տեսքով. կաթնասուններ՝ 93, թռչուններ՝ 357, սողուն­ներ՝ 53, ձկներ՝ 39, երկկենցաղներ՝ 7։

1.5. Հաստատուն հոսանքի ուժ: Ամպերաչափ

1. Հոսանքի ուժի թվարկված արժեքներից ո՞րն է համապատասխանում 0,001 Ա-ին:

Պատ.՝ 4) 1մԱ:

2. Ի՞նչ միավորով է չափվում հոսանքի ուժը:

Պատ.՝ 4) Ամպեր:

3. Ի՞նչ է բնութագրում հաստատուն հոսանքի ուժը:

Պատ.՝ 2) տվյալ ժամանակում անցնող լիցքերի քանակը

1.6. Էլեկտրական լարում: Վոլտաչափ

1. Ո՞րը հոսանքի աղբյուր չէ:

Պատ.՝ 3) վարդակ

2. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպում է տեղի ունենում արեգակնային մարկոցում:

Պատ.՝ 4) ջերմայինը և լուսայինը՝ էլեկտրականի

3. Հարաբերություններից ո՞րն են անվանում լարում:

Պատ.՝ 3) A/q

4. Ի՞նչ միավորով են չափում էլեկտրական լարումը:

Պատ.՝ 1) 1 Կլ

5. Ի՞նչ է կոչվում լարումը չափող սարքը:

Պատ.՝ 3) Վոլտաչափ

Էլեկտրական դիմադրություն: Օհմի օրենք

1. Բանաձևերից ո՞րն է արտահայտում հաստատուն հոսանքի ուժի սահմանումը:

Պատ.՝ 4) U = A/q

2. Հաղորդչի ծայրերում լարումը փոփոխելիս ինչպե՞ս է փոփոխվում հոսանքի ուժը նրանում:

Պատ.՝

Կյանքի ոչ բջջային ձևեր՝վիրուսներ, կառուցվածքը, կենսագործնեությունը։Ընտրել որևէ վիրուսային հիվանդություն նկարագրել ախտանիշները, վարակման աղբյուրները, բուժման մեթոդները։

Վիրուսը  ոչ բջջային կառուցվածք ունեցող հարուցիչ է, որը բազմանում է միայն կենդանի բջիջներ ներսում։ Վիրուսները վարակում են կյանքի բոլոր բջջային ձևերը՝ կենդանիներից ու բույսերից մինչև բակտերիաներ և արքեաներ։

Վիրուսները բաղկացած են երկու կամ երեք Վիրիոններից։ Բոլոր վիրուսներն ունեն գենետիկական նյութ՝ Դնթ կամ ՌՆԹ։ Սրանք երկար մոլեկուլներ են, որոնք կրում են գենետիկական տեղեկատվությունը, բոլոր վիրուսներն ունեն Սպիտակուցե կապսիդ, որը պաշտպանում է գեները, որոշ վիրուսներ ունեն նաև լիպիդային պատյան, որը շրջապատում է կապսիդը բջջից դուրս գտնվելու ժամանակ։

Վիրուսների ձևերը տարբեր են՝ հասարակ պարուրաձևից և իկոսաեդրից մինչև ավելի բարդ կառույցներ։ Վիրուսի միջին մեծությունը կազմում է բակտերիայի մեծության մոտ 1/100-րդը։ Վիրուսների մեծ մասը շատ փոքր են լուսային մանրադիտակով հայտնաբերվելու համար։

Վիրուսները տարածվում են բազմաթիվ ճանապարհներով. բույսերի վիրուսները փոխանցվում են բույսից բույս բուսահյութով սնվող միջատների միջոցով, կենդանական վիրուսները փոխանցվում են արնախում միջատների միջոցով կամ օդակաթիլային եղանակով։

Վիրուսային վարակը կենդանիների մոտ առաջացնում է իմունային պատասխան, որը սովորաբար ոչնչացնում է վարակող վիրուսին։ 

Դենգե վիրուս

Դենգե հիվանդությունն իր անունը ստացել է այն առաջացնող վիրուսից (դենգե): Դա աշխարհում ամենատարածված վիրուսային հիվանդություններից մեկն է, տարեկան վարակվում է ավելի քան 100 միլիոն մարդ:

Ինչպես դեղին տենդը, այն փոխանցվում է Aedes Aegypti ճանճի կծումից: Այն կերակրում է վարակված մարդու արյան միջոցով, իսկ ավելի ուշ վիրուսը փոխանցում է առողջ մարդուն իր կծվածքի միջոցով:

Aedes Aegypti ճանճը բազմանում է այն վայրերում, որտեղ լճացած ջրեր կան ՝ ձվերը տեղավորելով նշված ջրհորների պատերին կամ ափերին: Վիրուսը կարող է փոխանցվել նաև ճանճի ձվերով աղտոտված խմելու ջրի միջոցով:

Դենգեի ամենատարածված ախտանշաններն են ՝ ընդլայնված ավշային հանգույցները, մկանների ուժեղ ցավը, տենդը, հոդացավը և մաշկի ցանիների երբեմն հայտնվելը:

Մյուս վիրուսային հիվանդությունների նման, դենգեյը կարող է կանխվել `0-ից 12 ամսական հիվանդների վրա մեկ դեղաչափ պատվաստանյութ կիրառելով:

NEF Student’s Book Grammar / Modals of deduction/ must, can’t, may. might / slide 135 3B/grammar theory/ 136 B /a,b
NEF Student’s Book Reading Never give up slide 48/ read the text, learn all the unknown words and be ready to discuss in class.

1 — I, 2 — G, 3 — A, 4 — D, 5 — J, 6 — C, 7 — F, 8 — E, 9 — B, 10 — H

1 — might, 2 — must, 3 — might not, 4 — must, 5 — can’t, 6 — can’t, 7 — must

1. It would be better for me if we met tomorrow.
2. She would not treat him like that if she really loved him.
3. If I could live anywhere in the world, I would live in New Zealand.
4. The kitchen would look bigger if we painted it white.
5. I wouldn’t buy that house if I was you.
6. He would be more attractive if he wore nice clothes.
7. If we didn’t have children, we would travel more.
8. What would you do in this situation if you were me?

1. It’ll be quicker if we get a taxi to the airport.
2. If you stopped smoking, you would feel better.
3. What would you do if you lost your job?
4. If you buy the food, I will cook tonight.
5. I think he’d be happier if he didn’t live.
6. I’ll be very surprised if Marina doesn’t get lost coming here.
7. Where will he live if he gets the job in Moscow?
8. If she didn’t have to look after her mother, she would enjoy life more.

Урок 2.  Беседы о красоте

Домашнее задание: Прочитать » Миф о Нарциссе», подготовься к пересказу в классе. Какие мысли миф вызвал у тебя, чему научил?

Но кто не чтит златую Афродиту, кто отвергает дары ее, кто противится ее власти, того немилосердно карает богиня любви. Так покарала она сына речного бога Кефиса и нимфы Лаврионы, прекрасного, но холодного, гордого Нарцисса. Никого не любил он, кроме одного себя, лишь себя считал достойным любви.

Однажды, когда он заблудился в густом лесу во время охоты, увидала его нимфа Эхо. Нимфа не могла сама заговорить с Нарциссом. На ней тяготело наказание богини Геры: молчать должна была нимфа Эхо, а отвечать на вопросы она могла лишь тем, что повторяла их последние слова. С восторгом смотрела Эхо на стройного красавца-юношу, скрытая от него лесной чащей. Нарцисс огляделся кругом, не зная, куда ему идти, и громко крикнул:

— Эй, кто здесь?

— Здесь! — раздался громкий ответ Эхо.

— Иди сюда! — крикнул Нарцисс.

— Сюда! — ответила Эхо.

С изумлением смотрит прекрасный Нарцисс по сторонам. Никого нет. Удивленный этим, он громко воскликнул:

— Сюда, скорей ко мне!

И радостно откликнулась Эхо.

— Ко мне!

Протягивая руки, спешит к Нарциссу нимфа из леса, но гневно оттолкнул ее прекрасный юноша. Ушел он поспешно от нимфы и скрылся в темном лесу.

Спряталась в лесной непроходимой чаще и отвергнутая нимфа. Она страдает от любви к Нарциссу, никому не показывается и только печально отзывается на всякий возглас несчастная Эхо.

А Нарцисс остался по-прежнему гордым, самовлюбленным. Он отвергал любовь всех. Многих нимф сделала несчастными его гордость. И раз одна из отвергнутых им нимф воскликнула:

— Полюби же и ты, Нарцисс! И пусть не отвечает тебе взаимностью человек, которого ты полюбишь!

Исполнилось пожелание нимфы. Разгневалась богиня любви Афродита на то, что Нарцисс отвергает ее дары, и наказала его. Однажды весной во время охоты Нарцисс подошел к ручью и захотел напиться студеной воды. Еще ни разу не касались вод этого ручья ни пастух, ни горные козы, ни разу не падала в ручей сломанная ветка, даже ветер не заносил в ручей лепестков пышных цветов. Вода его была чиста и прозрачна. Как в зеркале, отражалось в ней все вокруг: и кусты, разросшиеся по берегу, и стройные кипарисы, и голубое небо. Нагнулся Нарцисс к ручью, опершись руками на камень, выступавший из воды, и отразился в ручье весь, во всей своей красе. Тут-то постигла его кара Афродиты. В изумлении смотрит он на свое отражение в воде, и сильная любовь овладевает им. Полными любви глазами он смотрит на свое изображение в воде, оно манит его, зовет, простирает к нему руки. Наклоняется Нарцисс к зеркалу вод, чтобы поцеловать свое отражение, но целует только студеную, прозрачную воду ручья. Все забыл Нарцисс: он не уходит от ручья; не отрываясь любуется самим собой. Он не ест, не пьет, не спит. Наконец, полный отчаяния, восклицает Нарцисс, простирая руки к своему отражению:

— 0, кто страдал так жестоко! Нас разделяют не горы, не моря, а только полоска воды, и все же не можем быть с тобой вместе. Выйди же из ручья!

Задумался Нарцисс, глядя на свое отражение в воде. Вдруг страшная мысль пришла в голову, и тихо шепчет он своему отражению, наклоняясь к самой воде:

— О, горе! Я боюсь, не полюбил ли я самого себя! Ведь ты -я сам! Я люблю самого себя. Я чувствую, что немного осталось мне жить. Едва расцветши, увяну я и сойду в мрачное царство теней. Смерть не страшит меня; смерть принесет конец мукам любви.

Покидают силы Нарцисса, бледнеет он и чувствует уже приближение смерти, но все-таки не может оторваться от своего отражения. Плачет Нарцисс. Падают его слезы в прозрачные воды ручья. По зеркальной поверхности воды пошли круги и пропало прекрасное изображение. Со страхом воскликнул Нарцисс:

— О, где ты! Вернись! Останься! Не покидай меня. Ведь это жестоко. О, дай хоть смотреть на тебя!

Но вот опять спокойна вода, опять появилось отражение, опять не отрываясь смотрит на него Нарцисс. Тает он, как роса на цветах в лучах горячею солнца. Видит и несчастная нимфа Эхо, как страдает Нарцисс. Она по-прежнему любит его; страдания Нарцисса болью сжимают ей сердце.

— О, горе! -восклицает Нарцисс.

— О, горе! -отвечает Эхо.

Наконец, измученный слабеющим голосом воскликнул Нарцисс, глядя на свое отражение:

— Прощай!

И еще тише чуть слышно прозвучал отклик нимфы Эхо:

— Прощай!

Склонилась голова Нарцисса на зеленую прибрежную траву, и мрак смерти покрыл его очи. Умер Нарцисс. Плакали в лесу младые нимфы, и плакала Эхо. Приготовили нимфы юному Нарциссу могилу, но когда пришли за его телом, то не нашли его. На том месте, где склонилась на траву голова Нарцисса, вырос белый душистый цветок -цветок смерти; Нарцисс зовут его.

149․ AB/EF = CD/MN

AB = 5սմ

CD = 80մմ = 8սմ

MN = 1դմ = 10սմ

——————————————

EF — ?

5/x = 8/10

8 * x = 10 * 5

x = 50/8 = 25/4 = 6,25սմ

Պատ․՝ EF = 6,25սմ

150․ KP/OD = MN/AL

KP = 8դմ = 80սմ

MN = 40սմ

OD = 1մ = 100սմ

—————————————

AL — ?

80/100 = 40/x

80 — 100 = 40 * x

x = 50սմ

Պատ․՝ AL = 50սմ

1. Օդ, օրինակ, օգուտ, օղ, օր բառերից կազմիր ուրիշ բառեր` դրանք գործածելով բառի տարբեր դիրքերում:

Օրինակ` օրոր— օրորոց, մեղմօրոր

օդ — օդափոխել, անօդ
օրինակ — օրինակելի, տարօրինակ
օգուտ — օգտագործել, անօգուտ
օղ — օղակ, ականջօղ
օր — օրացույց, կեսօր

2. Բաց թողնված տեղերում լրացրու ո կամ վո:

որբ, երկվորյակ, արջաորս, հոգեորդի, զինվոր. բարձրավոլտ, բանվոր, անորակ, բարձրորակ, վոլեյբոլ:

3. Բաց թողնված տեղերում լրացրու օ կամ ո:

ամենօրյա, ամանօրյա, անօրինական, հանրօգուտ, օրըստօրե, մեղմորեն, մեղմորոր, հօգուտ, տնօրեն, նախորոք, շաբաթօրյակ, բացօթյա, պարզորոշ, արծաթազօծ:

4. Օրինակին հետևելով` որակ, որս, որդի, որջ արմատներից 2-ական բառ կազմիր:

որոշ— որոշակի, պարզորոշ

որակ — որակական, անորակ
որս — որսորդ, արջաորս
որդի — որդեսեր, աներորդի
որջ — որջանոց, գայլաորջ

5. Շարքերից ընտրիր և դեմ դիմաց գրիր հոմանիշ բառերը:

ա) ոսոխ — թշնամի, որջ — բույն, որձ — արու, ողորկ — ուղիղ, որթ — վազ, որմ — պատ

բ)  հարթ, պատ, թշնամի, արու, վազ, բույն

6. Լրացրու օ. ո, վո

Թռչնորս, ով, օդանավակայան, բարձրորակ, վոլեյբոլ, կրկնօրինակ, հայորդի,  մեղմօրոր, չօգնել, գիշերօթիկ, կիրակնօրյա, անորակ, ոսկեզօծել, ջրօրհնեք, այսօրինակ,  հանրօգուտ, ովքեր, Ոդիսևս, միջօրե, տափօղակ,  անօգնական, կիրակնօրյա, շտապօգնություն, բնօրրան, օրեցօր, հանապազօրյա, ցածրորակ,
ոհմակ, վոլտ, արծաթազօծ, փոխօգնություն, հակաօդային, օազիս, որսորդ, չարորակ, օբյեկտ, ոսկեզօծել, օդերևութաբանական, օրըստօրե, օրացույց, որթ, որձ, օձ, օձագալար, օձիք, ամենաորակյալ, Որմիզդուխտ, հայորդի, արջորս, ջրօրհնեք, Վոլգոգրադ:

7. Առաջադրանք 6-ից ընտրիր 5 բառ և կազմիր բառակապակցություններ:

Թռչնորս, օդանավակայան, անօգնական, որթ, օձիք

Հոգնած թռչնորս:
Զարգացած օդանավակայան:
Անօգնական շուն:
Նորածին որթ:
Ձիգ օձիգ:

8. Առաջադրանք 6-ից ընտրիր 5 բառ և կազմիր նախադասություններ:

Ոսկեզօծել, ցածրորակ, որսորդ, ոհմակ, օձ

Նրա հայրը ոսկեզոծում է թանկարժեք իրերը:
Անին չգիտեր, որ գնել է ցածրորակ սնունդ:
Որսորդը այս անգամ շատ կենդանի սպանեց:
Ոհմակը սպանեց գառներին:
Այստեղ շատ օձեր կան:

V Միացման

Միացման  քիմիական ռեակցիայի ժամանակ երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում է մեկ բարդ նյութ:

օրինակ` երկու պարզ նյութերի՝ ալյումինի և յոդի փոխազդեցությունից առաջանում է մեկ բարդ նյութ՝ ալյումինի յոդիդ:

V Քայքայման

Քայքայման ռեակցիայի ժամանակ մեկ բարդ նյութի քայքայումից ստացվում են երկու կամ ավելի նյութեր:

օրինակ` երկաթի հիդրօքսիդը քայքայման ռեակցիայի հետևանքով բաժանվում է երկաթի օքսիդի և ջրածնի:

V Տեղակալման

Տեղակալման է պարզ և բարդ նյութերի միջև ընթացող այն քիմիական ռեակցիան, որի ժամանակ պարզ նյութը կազմող ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի բաղադրությունում առկա տարրերից որևէ մեկի ատոմները:

օրինակ` պարզ նյութ՝ ցինկի և բարդ նյութ աղաթթվի փոխազդեցությունից առաջանում են նոր պարզ նյութ՝ ջրածին և բարդ նյութ՝ ցինկի քլորիդ:

V Փոխանակման

Փոխանակման են կոչվում այն ռեակցիաները,որոնք կատարվում են բարդ նյութերի միջև,որտեղ նրանք  փոպանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով:

օրինակ` տեղումների արձագանքը կալցիումի քլորիդի և կալիումի հիդրօքսիդի միջև

V Ջերմանջատիչ

Քիմիական այն ռեակցիաները, որոնց ընթանալն ուղեկցվում է ջերմության անջատումով, կոչվում են ջերմանջատիչ ռեակցիաներ:

օրինակ՝ կալիումը այրումը

V Ջերմակլանիչ

Քիմիական այն ռեակցիաները, որոնց ընթանալն ուղեկցվում է ջերմության կլանումով, կոչվում են ջերմակլանիչ ռեակցիաներ:

օրինակ՝ կալիումի պերմանգանատի քայքայումը

V Օքսիդավերականգման

Օքսիդավերականգնման ռեակցիան քիմիական ռեակցիայի տեսակ է, որի ընթացքում տեղի է ունենում էլեկտրոնների անցում երկու կառուցվածքային միավորների միջև։ 

օրինակ՝

V Կատալիտիկ

օրինակ՝

Այսօր մենք այցելեցինք Պրոֆեսոր Հ. Կարապետյանի անվան Երկրաբանական թանգարան, որտեղ մեզ շատ նոր բաներ պատմեցին: Օրինակ՝ պատմեցին թանկարժեք քարերի, բյուրեղների, միներալների մասին և ցույց տվեցին իրենց ցուցասրահը՝ բազմազան այդ քարերով: Այնտեղ ինչ ասես չկար, բոլոր քարերը շատ գեղեցիկ էին և հետաքրքիր էր լսել դրանց մասին, թե քանի տարեկան են և այլն: Թանգարանում նույնիսկ երկնաքար կար:

Այդ ամեն ինչը նայելով մենք շարժվեցինք առաջ դեպի թանգարանի ամենակարևոր և հայտնի մասը, որտեղ իսկական նախապատմական տրոգոնթերյան փղի կմախքը կար: Մեզ պատմեցին այդ փղի մասին և մենք իմացանք, որ այն գտնվել էր Գյումրու ավազահանքում: Այն ապրել էր մոտ 1.000.000 տարի առաջ Շիրակի հարթավայրում։ Սա իմ կյանքում առաջին անգամն է, որ ես այսպիսի փղի կմախք եմ տեսնում, շատ հետաքրքիր էր լսել դրա մասին:

Հետո մեզ ուղևորեցին դեպի ուրիշ քարերը, այնտեղ կային օրինակ՝ օբսիդիաններ, տարբեր շինանյութեր: Նաև քարացած կենդանիներ, բույսեր կային և շատ-շատ այլ բաներ:

Ինձ ամեն ինչ շատ դուր եկավ, իրոք հետաքրքիր էր լսել այս ամենի մասին և նոր բաներ իմանալ:

108. ա) 3a — xb = ya + b

y = 3

x = -1

բ) 4a — xa + 5b + yb = 0

y = -5

x = 4

գ) xa + 3b — yb = 0

y = 3

x = 0

դ) a + b — 3ya + xb = 0

y = 1/3

x = -1

109.