Կոնֆլիկտները մարդկային հարաբերությունների մեջ բացասական էմոցիաներ առաջացնող ամենահաճախ հանդիպող երևույթներն են, որովհետև մարդիկ սոցիալական էակներ են և հետաքրքրված են սոցիումում սեփական անձի ընկալման ասպեկտներով: Տարբերում ենք երկու տեսակի կոնֆլիկտներ՝ ներանձնային և միջանձնային: Ներանձնային կոնֆլիկտները ներքին տարբեր մղումների միջև բախումներն են՝ տեսակետների և ցանկությունների, բարոյական ընկալումների և պահանջմունքների, հնարավորությունների և կարողությունների: Ներքին կոնֆլիկտները կարող են գիտակցվել և չգիտակցվել: Միջանձնային կոնֆլիկտներն ավելի հեշտ են լուծելիությանց տեսանկյունից, սակայն ավելի շատ լարվածության առիթներ են ստեղծում: Ներքին կոնֆլիկտները հարթելը ավելի հաճախ մասնագիտական միջամտություն են պահանջում, քանի որ այս կոնֆլիկտները հաճախ գիտակցված չեն:

Կոնֆլիկտների լուծման համար շատ կարևոր է վերլուծել դիմացի մարդու կամ առհասարակ մարդկանց վարքի պատճառները: Սովորաբար կոնֆլիկտի վիճակում գտնվող մարդիկ կարծում են, որ կոնֆլիկտի մյուս կողմում գտնվող մարդը ցանկանում է իրենց վնասել: Սակայն մեծ հաշվով մարդիկ վարվում են այս կամ այն կերպ միայն իրենց ներքին մղումներից և իրենց սեփական խնդիրները լուծելու համար: Այսինքն՝ իրենց վարքը հիմնականում պայմանավորված է իրենց վախերով, անհանգստություններով, անլիարժեքության զգացմամբ և այլն: Կոնֆլիկտային իրավիճակներում շատ օգտակար է ռեալացնել սեփական ակնկալիքները: Երբ մենք զգալիորեն պակասեցնում ենք մեր ակնկալիքները, բնականաբար կոնֆլիկտի առիթը նույնպես նվազում է: Շատ կարևոր է վերլուծել մեր ակնկալիքների իրատեսականությունը: Կոնֆլիկտները լուծելուն շատ է օգնում այն գաղափարը, որ ճշմարտությունը տարբեր է: Այս իրավիճակին համապատասխան մի ասույթ կա. «Այս աշխարհում երեք ճշմարտություն կա՝ իմ ճշմարտությունը, քո ճշմարտությունը և ճշմարտությունը»: Այս գիտակցումն օգնում է կոնֆլիկտային իրավիճակներում լինել ավելի հանդուրժող և ճկուն:

Առաջադրանքներ՝ 135 – 145

ա) 2⁵:2⁴=2¹

բ) 3⁷:3⁸=3^-1

գ) 5⁹:5=5⁸

դ) 10³/10=10²

ե) 5⁷/5¹³=5^-6

զ) 8¹²/8¹⁰=8²

ա) a⁷:a³=a⁴

բ) a⁸:a¹²=a^-4

գ) a⁶:a=a⁵

դ) a¹²/a⁴=a⁸

ե) a²⁰/a²²=a^-2

զ) a²⁰/a=a¹⁹

ա) 10²/12²=(10/12)²

բ) 4³/5⁶=4³/(5²)³=(4/25)³

գ) 25⁴/7⁸=25⁴/(7²)⁴=(25/49)⁴

դ)

ե)

զ)

1. Փորձի՛ր տրված նախադասությունները լրացնել:
   • Սիրուն երազ, երեխայի ձայն, աշնան քամի բառակապակցությունները, ըստ գերադաս անդամի խոսքիմասային պատկանելության, գոյականական են, ըստ կազմության՝ պարզ, ըստ բաղադրիչների կապակցելիության սերտության աստիճանի՝ ազատ: Ահա նմանատիպ ևս մի քանի բառակապակցություն՝ ոսկե ականջօղ, հայրիկի աշխատանք, ձմեռային արձակուրդ:
   • Նախադասությունները, ըստ հաղորդակցման նպատակի, լինում են պատմողական, բացականչական, հրամայական, հարցական: Հիմա կներկայացնեմ երկուական օրինակ յուրաքանչյուր տեսակից.
     • 1) Աննան գնում էր տուն: Նա հոգնած եկավ տուն:
     • 2) Հե՜յ, մի գնա: Վա՜խ, ինչ գեղեցիկ վայ է:
     • 3) Արագացրու՛, ջուր բեր: Բարձրացի՛ր վերև:
     • 4) Ինչու՞ ես դու այստեղ: Ինչպե՞ս ես քեզ զգում:
   • Նախադասությունները, ըստ կազմության, լինում են պարզ և բարդ: Այս երկու տեսակների տարբերությունն այն է, որ պարզ նախադասությունը ունի մեկ ստորոգյալ, իսկ բարդը մեկից ավել: Տեսակներից յուրաքանչյուրն ունի իր ենթատեսակները:
     • 1) Պարզ նախադասությունները լինում են ընդարձակ և համառոտ: Ահա մի քանի օրինակ յուրաքանչյուր տեսակից.
       Ընդարձակ-Հեռուստացույցը քամուց անջատվեց: Ծաղիկը արևից չորացավ:
       Համառոտ-Քույրս գնաց: Նա սովորեց:
     • 2) Բարդ նախադասությունները լինում են ստորադասական և համադասական: Ահա մի քանի օրինակ յուրաքանչյուր տեսակից.
       Ստորադասական-Նա չգնաց աշխատելու, որովհետև ուժեղ հիվանդ էր: Ես իջա դուրս, քանի որ տանը ձանձրացա:
       Համադասական-Ես իջա բակ և ընկերոջս տեսա: Նա գնաց դպրոց և հետո տուն:
   • Համադաս նախադասություններն ու նախադասության համադաս անդամները կարող են կապակցվել համադասական շաղկապներով: Օրինակ՝ և, ու, բայց, կամ, իսկ:
   • Երկրորդական նախադասությունները գլխավորի հետ կապվում են ստորադասական շաղկապներով կամ հարաբերական դերանուններով: Օրինակ՝ Ես զարմացա, երբ տեսա նրան:
2. Կետադրի՛ր տեքստը՝ ուղղելով նաև ուղղագրական սխալները:
   • Հովհաննեսի սիրելի առարկաններից են. մաթեմատիկան, անգլերենը, ֆիզիկան: Քույրն էլ է սիրում սովորել՝ ակնհայտորեն հետաքրքրված է օտար լեզուներով: Նրանք անընդհատ մրցում են ամեն արքայի մասին իրենց սովորածով, որպեսզի ցույց տան իրենց գիտելիքները ծնողներին: Հովհաննեսի՝ գայլերի մասին կարդացած գրքերը տատիկն էր գնել, և հասել էին դրանք թոռնիկին՝ հարևանուհու միջոցով: Տատիկի համար սիրելի էր փաստը, որ թոռնիկները ոչ թէ զբաղվում են անօգուտ խաղերով, այլ լուրջ ուսումնասիրություններ են անում տարբեր բնագավառներից: Հետաքրքիր է այն, որ ծնողների համար արդեն անհանգստության լուրջ առիթ է դա: Հայրիկի՝ ուսուցիչներին ուղղված նամակներում կարևոր էր այդ հարցը: Երբ այլ ծնողների երազանքը զավակների սերն էր կրթության հանդեպ, Հովհաննեսի ու քրոջ դեպքում ամեն ինչ հակառակն էր՝ անհանգստացնում էր նրանց սովորելը:
3. Մգեցնում ենք տեքստի բոլոր ենթակաները, շեղատառ ենք դարձնում բաղադրյալ ստորոգյալների ստորոգելիները:
   
    Հովհաննեսի սիրելի առարկաններից են. մաթեմատիկան, անգլերենը, ֆիզիկան: Քույրն էլ է սիրում սովորել` ակնհայտորեն հետաքրքրված է օտար լեզուներով: Նրանք անընդատ մրցում են ամեն արքայի մասին իրենց սովորածով, որպեսզի ցույց տան իրենց գիտելիքները ծնողներին: Հովհաննեսի գայլերի մասին կարդացած գրքերը տատիկն էր գնել, և հասել էին դրանք թոռնիկին հարևանուհու միջոցով: Տատիկի համար սիրելի էր փաստը, որ թոռնիկները ոչ թե անօգուտ խաղերով, այլ լուրջ ուսումնասիրություններ են անում տարբեր բնագավառներից: Հետաքրքիր է այն, որ ծնողների համար արդեն անհանգստության լուրջ առիթ է դա: Հայրիկի` ուսուցիչներին ուղղված նամակներում կարևոր էր այդ հարցը: Երբ այլ ծնողնների երազանքը զավակների սերն էր կրթության հանդեպ, Հովհաննեսի ու քրոջ դեպքում ամեն ինչ հակառակն էր` անհանգստացնում էր նրանց սովորելը:
   
4. Կազմում ենք բառակապակցություններ, որոնք կլինեն.
   • պարզ, կայուն՝ վերաիմաստավորված, բայական,
     Քիթը կախ
   • բարդ, կայուն՝ ոչ վերաիմաստավորված, գոյականական,
     Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
   • պարզ, ազատ, թվականական,
     Մինչև տասներեքը
   • բարդ, ազատ, ածականական:
     Ալ կարմիր զգեստ:
5. Կազմում ենք նախադասություններ, որոնք կլինեն.
   • Պատմողական, պարզ, ընդարձակ, գոյական ստորոգելիով,
     Ծովում լողացողը մայրիկն էր:
   • Հարցական, պարզ, համառոտ, դերանուն ստորոգելիով,
     Նկարում հաստա՞տ ես եմ:
   • Հրամայական, պարզ, ընդարձակ, սահմանական եղանակի պարզ ստորոգյալով,
     Իջի՛ր ներքև, նվերդ այստեղ է:
   • Պատմողական, բարդ, ստորադասական, առնվազն մեկ դերանուն-ենթակայով,
     Մենք գնացինք խանութ, որպեսզի Նոր Տարվան պատրաստվենք:
   • Պատմողական բարդ, համադասական, առնվազն մեկ գոյական-ենթակայով,
     Նրա պատճառով սեղանը ջարդվեց և ստիպված նորը գնվեց:
   • Պատմողական, պարզ, ընդարձակ, դերբայ-ենթակայով և դերբայ-ստորոգելիով:
     Պետք է մաքուր օդ շնչել և կառողջանաք:

Ընտրում ենք թեմաներից մեկը, ստեղծագործում.

• Այս աշնանից մնացածը
• Ձմեռ կգա…
• Թե ձյունը մաքրեր աշնան հետքերը…
• Հրաժեշտ աշնանը
• այլ

Ձմեռ կգա

Շատ էի սպասել ձմռանը և ահա մի քանի օրից այն գալու է: Ես շատ եմ սիրում ձմեռը, քանի որ այդ ժամանակ ամենագլխավոր տոներից մեկն ենք նշում՝ Նոր Տարին: Շատ եմ սիրում, երբ մենք՝ բակի երեխաներս իջնում ենք և խաղում ենք, ձնեմարդ ենք սարքում: Նաև շատ եմ սիրում այն զգացմունքը, երբ դուք արդեն պատրաստվում եք Նոր Տարվան՝ գնում եք շատ խանութներ, համեղ ուտեստներ եք պատրաստում և ամենավերջում նստում ամբողջ ընտանիքով մեծ սեղանի շուրջ, միացնում եք հեռուստացույցը և սպասում, մինչև դառնա ժամը տասներկուսը…

English in Mind, pages 23, 24, 25,
Grammar adverbs/comparative adverbs, page 23 ex. c, e, f
Page 24 “A marathon”, read the dialogue and correct the sentences
Page 25, Everyday English

Page 23

Page 24

1 Joel thinks his dad isn’t enthusiastic about sports.

2 Joel’s dad finished the marathon, and Joel wasn’t impressed with his time.

3 He was slower than everyone in the race.

4 Pete doesn’t think he is a better runner than Joel’s dad.

5 Debbie and Pete doesn’t think it’s ridiculous to run a marathon in seven hours.

Page 25

1 Joel

2 Joel

3 Pete

4 Pete

5 Joel

6 Jess

Տանը՝ 127, 133, 134

ա) a³ * a⁴ = a⁷

բ) a⁴ * a = a⁵

գ) a¹³ : a⁶ = a⁷

դ) a¹² : a = a¹¹

ե) (a⁴)⁶ = a²⁴

զ) (a²)⁵ = a¹⁰

է) a⁷ * b⁷ = ab¹⁴

ա) 2³*2⁴=2⁷

բ) 5*5⁶=5⁷

գ) 4³*4²*4=4⁶

դ) 7²*7*7⁵=7⁸

ե) 3⁶*3⁷*3*3=3¹⁵

զ) 6⁴*6⁴*6³*6²=6¹³

է) 11²*11²*11²=11⁶

ը) 9³*9⁶*9²*9⁴*9=9¹⁵

ա) a⁵*a⁴=a⁹

բ) a³*a⁸=a¹¹

գ) a¹⁰*a=a¹¹

դ) a*a⁷=a⁸

ե) a*a=a²

զ) a¹⁰*a=a¹¹

Կետադրում ենք նախադասությունները, որոշում տեսակները, գլխավոր անդամները։

• Նրա սիրելի գույներն են կարմիր, դեղին, կանաչ։
  Նրա սիրելի գույներն են` կարմիր, դեղին, կանաչ։
• Լևոնի լավ մասնագետ լինելը բոլորը գիտեին։
  Լևոնի լավ մասնագետ լինելը բոլորը գիտեին։
• Գրողի հայրենի տուն վերադառնալը փոխեց ամեն ինչ
  Գրողի՝ հայրենի տուն վերադառնալը փոխեց ամեն ինչ
• Բարեկամիս Լևոնի ճամփորդության գնալն անսպասելի էր։
• Փոքրիկի հավաքած ցախն այրելը փրկեց բոլորին։
  Փոքրիկի հավաքած ցախն այրելը փրկեց բոլորին։
• Սուրհանդակի գլուխ տալը տպավորեց իշխանին։
• Հավաքեցինք իրերն ու գնացինք հայրիկի փայտից շինած տնակը վերջին անգամ տեսնելու։
• Քո ասած Ինձ համար միևնույն է խոսքն ինձ հիասթափեցրեց որոշեցի հեռանալ։
• Նախագծին մասնակցել են
  Դ. Սարգսյանը
  Վ. Սերոբյանը
  Ն. Խաչատրյանը
  Նախագծին մասնակցել են.
  Դ. Սարգսյանը,
  Վ. Սերոբյանը,
  Ն. Խաչատրյանը:

Առաջադրանքը կատարելուց հետո ամփոփում ենք սովորածը նախադասության ենթակայի կետադրության մասին։

Հենաշարժիչ համակարգ, բաժինները կառուցվածքը, ոսկրերի աճը։

Լրացուցիչ աշխատանք

Պատրաստել ուսումնական նյութ։

Մեր մարմնի հենարանը ողնաշարն է: Հիմնական մասը ողն է: Մարդկանց մոտ դրանք 32-34 են: Ողնաշարը բաժանվում է մասերի, որոնք ունեն ողերի որոշակի քանակ: Պարանոցային հատվածում կա 7 ող, կրծքայինում՝ 12, գոտկայիում՝ 5, սրբանայինում` 4, պոչուկայինում` 4-5:

Կրծքային և գոտկային ողերը ունեն ելուստներ՝ երկու լայնակի և մեկ փուշելուն: Մկանա-կապանային համակարգով ողերին են միացվում անրակները, թիակները, բազկոսկրերը, նախադաստակի և դաստակի ոսկորները և մատների ֆալանգները: Գոտկային ողերը իրենց վրա են վերցնում մարմնի ամբողջ ծանրությունը և ամբողջ ողնաշարի գլխավոր հենարանն են:

Ողնաշարի ձևը հիշացնում է լատինական “S” տառը, քանի որ ունի բնական, ֆիզիոլոգիական թեքություններ: Դրանք չորսն են: Դրանք ձևավորվում են երեխայի ծննդյան պահից սկսած: Երեք կամ չորս շաբաթվանից, երբ երեխան սկսում է ինքնուրույն պահել գլուխը, ձևավորվում է պարանոցային լորդոզ: Կես տարվանը երեխան կարողանում է հստակ նստել և ձևավորվում է կրծքային կիֆոզ: Երբ երեխան սկսում է կանգնել և սովորել քայլել, իսկ դա մոտավորապես տաս կամ տասնմեկ ամիս է, ձևավորվում է գոտկային լորդոզ: Մինչև յոթ տարեկանը, վերջնական ձևավորվում են ողնաշարի բոլոր ֆիզիոլոգիական թեքությունները:

Հենց թեքություններն են սահմանում մարդու կեցվածքը: Գոյություն ունեն դրա տարբեր տեսակներ՝ նորմալ կեցվածք, որի ժամանակ կրծքավանդակի մակերևույթը դուրս է ցցվում որովայնի մակերեսից: Կա նաև բավարար կեցվածք կամ կլորացված մեջք, երբ կրծքավանդակը ավելի տափակ է, իսկ որովայնը զգալիորեն ցցված է կրծքավանդակի վրա: Կա վատ, ծուռ կեցվածքը կամ կլոր մեջք: Այս դեպքում գլուխը առաջ է եկած, կուրծքը ներս է ընկած, կեցվածքը ծուռ է: Բացի դրանից լինում են ուրիշ ախտաբանական կեցվածքներ: Սակայն սխալ կեցվածքի ձևավորումից կարելի է խուսափել:

Սիրակուսեի Հիերոն 2-րդ արքան իր հզորությունը ցուցադրելու նպատակով պատվիրում է, որ արքայական թագը պատրաստեն մաքուր ոսկուց: Քաջ գիտենալով, որ ոսկերիչներըը սովորաբար կեղծում են, նա դիմում է Արքիմեդին՝ խնդրելով ստուգել ոսկերիչների աշխատանքը, հետևաբար՝ նաև նրանց ազնվությունը: Արքիմեդը, չկարողանալով մերժել արքայի խնդրանքը, ընկնում է դժվար կացության մեջ: Ինչպե՞ս պարզել ժշմարտությւոնը, այս հարցը նրան հանգիստ չէր տալիս: Այ, եթե կարողանար որոշել թագի ծավալը, ապա ամեն ինչ պարզ կլիներ. կվերցներ նույն ծավալով մաքուր ոսկուց մի կտոր, թագը և այդ ոսկու կտորը կդներ կշեռքի տարբեր նժարներին, և Հիերոն արքայի հանձնարարությունը կատարած կլիներ:
Արքիմեդն արդեն սկսել էր գլուխը կորցնել, մտորելով արքայի հանձնարարած հարցի շուրջ: Մտածմունքների մեջ խորասուզված՝ նա մի օր մտնում է բաղնիք: Եվ երբ ընկղմվում է բերնեբերան ջրով լցված լոգարանի մեջ, ջուրը լոգարանի եզրից թափվում է մարմարե հատակին: Նա մի պահ ցնցվում է՝ գլխում առկայծած մտքից: Ինչքա՞ն ջուր թափվեց: Այո, իհարկե, այնքան, որքան արտամղեց իր մարմինը, պարզորեն ասած՝ որքան իր մարմնի՝ ջրի մեջ ընկղմված մասի ծավալն է:

Իսկ եթե ջրի մեջ խորասուզենք արքայական թա՞գը… Արքիմեդի սիրտը թպրտում է. ուսերից, կարծես: մի ծանր բեռ ընկավ: Ահ ևՀիերոն արքայի խնդիրը լուծվեց. ինքն արդեն կկարողանա ճշգրտորեն որոշել թագի ծավալը: Դրանից ուրաժացած՝ նա դուրս է ցատկում ջրից, և սլանալով Սիրակուսեի փողոցներով, խենթի նման սկսում է գոչել՝ “Էվրիկա, Էվրիկա”, մոռանալով, որ մերկ է…

Գրել պարզ նախադասություն,

• որտեղ ենթական ու ստորոգյալը կունենան շրջուն շարադասություն։
  Գիտակցվեց արվածը:
• որի ստորոգյալը կլինի բաղադրյալ ու կունենա ածականական ստորոգելի։
  Նրա տետրը կանաչ էր:
• որի ենթական կլինի փոխանուն թվական։
  Վեցերորդը աշխատանքը լավ կատարեց:
• որը կունենա բազմակի ենթականեր։
  Աննան, Ինեսան և Մարին գնացին թատրոն:
• որի ենթական ու ստորգելին կլինեն դերբայներ։
  Կարդալը զարգացնում է: