Գեղձեր

Էվոլյուցիայի ընթացքում մարդու օրգանիզմում ձևավորվել են հատուկ օրգաններ՝ գեղձեր, որոնցում առաջանում են կենսաբանական ակտիվ նյութեր և  ազդում օրգանների կենսագործունեության վրա։ Գեղձերը օրգանիզմում կատարում են հյութազատիչ ֆունկցիա: Առաջանում են կենսաբանական նյութեր, որոնք ազդում են օրգանների կենսագործունեության վրա:
Գեղձերը լինում են երեք տեսակի՝ արտազատական, ներզատական և խառը: Ներզատական գեղձերը չունեն ծորաններ և իրենց արտադրած հորմոնը անցնում է արյան մեջ:
Արտազատական գեղձերն ունեն ծորաններ, որոնցով նյութերն արտազատվում են օրգանների խոռոչների միջև կամ մաշկի մակերևույթին։
Խառը գեղձերը դրանք այն գեղձերն են, որոնք ունեն և ներզատիչ և արտազատիչ մասեր։ Այդ գեղձերը ունեն ծորաններ և որանների միջոցով հորմոնները բացվում են կոնկրետ վայրում։
Ես գիտեմ թքագեղձը, մակուղեղը, արցունքագեղձը, վահանագեղձը, ենթաստամոքսային գեղձը, մակերիկամները, ուրցագեղձը, սեռական գեղձը և քրտնագեղձը:

Թքագեղձ

Բերան-կերակրափող-ստամոքս-բարակ աղիք-հաստ աղիք-ելք. ահա այսպես կարելի է պատկերացնել մարդու մարսողական համակարգը։ Այս համակարգը մեզ հարկավոր է արտաքին աշխարհից ստացվող սննդարար նյութերը յուրացնելու համար։ Այտերի ներքին հատվածում՝ վերին ատամնաշարի հակառակ կողմում, լեզվով հնարավոր է շոշափել փոքրիկ ուռածություններ։ Դրանք այտերի թքագեղձերն են, որոնք թուք են արտադրում այն ժամանակ, երբ սնունդը հայտնվում է բերանում։ Իսկ լեզվի տակ տեղակայված են լեզվային թքագեղձերը։ Նրանք ամբողջ օրվա ընթացքում անդադար թուք են արտադրում։ Մեր օրգանիզմը օրական 1-1.5 լիտր թուք է արտադրում։ Ի՞նչ է թուքը։ Այն արյուն է, որը զրկված է կարմիր մարմիններից և հագեցած է անհրաժեշտ այնպիսի նյութերով, ինչպիսիք են կալցիումը, հորմոնները և իմունային հակամարմինները։ Յուրաքանչյուր մարդու թքի բաղադրությունը յուրահատուկ է, ինչպես մատնահետքը։ Թքի գլխավոր նպատակը ատամների առողջության պահպանումն է, այդ պատճառով այն պարունակում է մուցին, որը ցանցի նման գրավում է վտանգավոր մանրէներին և դրանք ուղարկում է ստամոքս, որտեղ էլ դրանք վերանում են։ Բացի այդ՝ թքի մեջ մեծ քանակությամբ կալցիում կա, որը նախատեսված է ատամների էմալը վերականգնելու համար։

Վերհիշում ենք դերանունները:

1. Դերանունները խմբավորել՝ ըստ տեսակի (անձնական, ցուցական, որոշյալ, անորոշ, հարցական, հարաբերական, փոխադարձ, ժխտական):
   • Իրար-փոխադարձ, այս-ցուցական, ոչ ոք-ժխտական, ինքը-անձնական, որքա՞ն-հարցական, բոլորը-որոշյալ, ինչ-որ-անորոշ, մենք-անձնական, այդքան-ցուցական, երբ-հարաբերական, ո՞ր-հարցական, ոչ մեկը-ժխտական, միմյանց-փոխադարձ, այդպես-ցուցական, ինչպիսի-հարաբերական, ով-հարաբերական, ամեն մի-որոշյալ, որևէ-անորոշ, դրանք-ցուցական, սա-ցուցական:
2. Կետերի փոխարեն պահանջված ձևով տեղադրել նա կամ ինքը դերանունները:
   • Ի՞նչ առյուծ, այդ վախկոտը նրա ստվերից էլ է վախենում:
   • Այդ վախկոտն ինքն իր ստվերից էլ է վախենում:
   • Որսորդն իր հրացանն էր թփի տակ թողել:
   • Որսորդը խուսափում էր հարևանին հանդիպելուց, ախր նրա հրացանն էր թփի տակ թողել:
   • Պապն իր երկար կյանքի ընթացքում այդպիսի գեղեցկություն չէր տեսել:
   • Նա հյուրերին ողջունեց իր իմացած բոլոր լեզուներով, բայց նրանք կարծես թե նորից չհասկացան:
   • Գնչուն ասում էր, որ ինքը ամբողջ աշխարհում ման էր եկել:
   • Հայրը որդու մասին ասում էր, որ նա իր տեսած ամենախելացի երիտասարդն է:
   • Որդուն ուղղված նամակում գրում էր, որ նրանով հետաքրքրվողներին թող նա ասի, որ ինքը շուտով գալու է:
   • Երգչի մասին ասում էր, որ նրան շատ վաղուց է ճանաչում, նա իր մանկության ընկերն էր եղել:
3. Ընդգծված դերանունները փոխարինել համապատասխան հոդերով:
   • Քո ընկերը մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով:
     Ընկերդ մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով:
   • Իմ որսն իր ոտքով եկավ:
     Որսս իր ոտքով եկավ:
   • Մենք, այսինքն՝ ծովափի բնակիչները, ծովից ենք հանում մեր սնունդն ու հարստությունը:
     Մենք՝ ծովափի բնակիչներս, ծովից ենք հանում մեր սնունդն ու հարստությունը:
   • Դու՝ մեր ամենաուժեղ մարզիկը, հաղթանակով պիտի գաս:
     Ամենաուժեղ մարզիկդ, հաղթանակով պիտի գաս:
   • Ես ծեր որսորդ եմ ու կյանքում շատ բան եմ տեսել:
     Ես ծեր որսորդս կյանքում շատ բան եմ տեսել:
   • Քո սիրտը քար է:
     Սիրտդ քար է:
   • Ձեր ձեռքն ընկնողին պրծում չկա:
     Ձեռքն ընկնողին պրծում չկա:
4. Դերանունների գործածության հետ կապված սխալները գտնել և ուղղել:
   • Մի վարժեցնող փոկին խոսել է սովորեցրել: Նա նրա սանիկի խոսելու ընդունակությունը զարգացրել է երեք տարում: Այս ժամանակամիջոցում նրա (փոկի) սիրած ծովատառեխը տալու և խրախուսելու միջոցով հասել է նրան, որ փոկն անգլերեն բարևում է: Այլևս ոչ ոք չէր ուզում տեսնել այդ մարդուն:
   • Տասնվեցերորդ դարի բոլոր ազնվական մարդիկ Ամերիկան հայտնագործողներից նոր նվեր ստացան:
   • Ամբողջ աշխարհն է հետևում ռոբոտների արտադրությանը: Ֆիրմայի արտադրած բոլոր նոր մեքենաները շատ արագ սպառվել են:

Դասագրքից՝ 18, 20, 21

<A=40^o

<A=<C=40^o

40+40=80^o

360-80=280^o

280:2=140^o

<B=<D=140^o

<CBD=15^o

<CBD=<BDA

<CBD||<BDA

<BDA=15^o

<BAC=<ACD=50^o

<BCA=<CAD=60^o

<A=<C=50+60=110^o

BC=AD

BC||AD

Ստեփան Զորյանի «Ճաշ» պատմվածքից գտնել և դուրս գրել ածականներ և թվականներ՝ որոշելով տեսակները: Քանակն ինքդ կորոշես:

Ածականներ

հարուստ-որակական, դրական

խաղաղ-որակական, դրական

ծանր-որակական, դրական

դանդաղ-որակական, դրական

յուղոտ-որակական, դրական

լավն էր-որակական, դրական

Թվականներ

չորս-քանակական, բացարձակ

երկրորդ-դասական

քսան-քանակական, բացարձակ

քառասուն-քանակական, բացարձակ

երկու-քանակական, բացարձակ

• Մարդու օրգաններ,բջիջ
• հյուսվածք, օրգան- համակարգեր,
•  հյուսվածքներ, դրանց տեսակները:
• Լրացուցիչ աշխատանք:

Առաջադրանքներ՝

1․Տաթևիկը չափեց զուգահեռագծի երկու անկյունները և ստացավ 61 և 119 աստիճանի մեծություններ: Արդյո՞ք նա ճիշտ էր չափել:

Այո, ճիշտ է

61+61+119+119=360

P=360

2․Զուգահեռագծի C անկյունը 55° է: Գտիր զուգահեռագծի մյուս անկյունները:

<C=<A

<A=55^o

55+55=110

360-110=250

250:2=125

<B=<D=125^o

3․Զուգահեռագծի մի կողմը 29 սմ է, իսկ մյուս կողմը 7 սմ-ով մեծ է նրանից: Հաշվիր զուգահեռագծի պարագիծը:

29+7=36

29+29+36+36=130

P=130սմ

4․Զուգահեռագծի պարագիծը 108 մ է: Հայտնի է, որ նրա մի կողմը 8 անգամ մեծ է մյուսից: Հաշվիր զուգահեռագծի կողմերը:

AB=x

BC=8x

18x=108

x=108/18=6

AB=CD=6

6*8=48

BC=AD=48

5․Զուգահեռագծի մի անկյունը 8 անգամ մեծ է մյուս անկյունից: Հաշվիր զուգահեռագծի անկյունները:

<A=x

<D=8x

<A=<C=x

<B=<D=8x

360:18=20

x=20

20*8=160

8x=160

6․Տրված է՝ ∢BCA=26°∢BAC=18° 

<A=<BAC*2=18*2=36^o

<A=<C

<C=36^o

36+36=72^o

360-72=288^o

288:2=144^o

<B=<D=144^o

 Գտիր՝ ∢BAD=°,      ∢B=°, ∢BCD=°,      ∢D= °

Հետաքրքիր փաատեր մարդու մասին

1. Նորածին երեխան մոտ 300 ոսկոր ունի, իսկ հասուն տարիքում ոսկորների թիվը կազմում է 206:

2. Կանայք օրական միջինը 62 անգամ են ժպտում, իսկ տղամարդիկ՝ 8 անգամ:

3. Ատամը մարդու օրգանիզմի միակ հատվածն է, որն ընդունակ չէ ինքնուրույն վերականգնվել:

4. Աջլիկները միջինում ինն անգամ ավելի երկար են ապրում, քան ձախլիկները:

5. Կանայք թարթում են երկու անգամ ավելի շատ, քան տղամարդիկ: 

6. Ամբողջ կյանքի ընթացքում մարդու սիրտը 182 միլիոն լիտր արյուն է մղում դեպի արյունատար անոթներ:

7. Հասուն մարդու սիրտը կշռում է 220–260 գրամ:

8. Մարդու ամենաուժեղ մկանը լեզուն է:

9. Մարդիկ բնության միակ էակներն են, որոնք կարողանում են քնել մեջքի վրա:

10. Մարդը կարող է ապրել 200 տարուց ավելի…Գիտնականները հաշվարկել են, որ մեր օրգանիզմն իր ամրությունը կարող է պահել մինչեւ 210 տարի: Սակայն աշխարհում 2 միլիարդ մարդուց միայն մեկն է, որ հատում է 116 տարեկանի սահմանը:

11. Հնարավոր չէ փռշտալ բաց աչքերով:

Դասի հղումը

1. Բնութագրել Ֆրանսիայի աշխարհագրական դիրքը: 
   Ֆրանսիան գտնվում է Արևմտյան Եվրոպայում: Ֆրանսիան ձգվում է Միջերկրական ծովից մինչև Անգլիական նեղուց և Հյուսիսային ծով, Հռենոսից մինչև Ատլանտյան օվկիանոս։
2. Որո՞նք են ֆրանսիայի տնտեսության զարգացման նախադրյալները
   Նախադրյալներն էին բարենպաստ կլիմայական պայմանները,  մետաղագործությունը, մարդիկ սկսեցին օգտագործել բրոնզ, պղինձ, ոսկի, հետագայում նաև երկաթ:
3. Ի՞նչ դեր ունի Ֆրանսիան ժամանակակից աշխարհում և տարածաշրջանում:
   Ֆրանսիան շատ կարևոր երկրներից մեկն է, քանի որ շատ զարգացած է տնտեսության բազմազան ոլորտներում՝ գյուղատնտեսություն, արդյունաբերություն, բուսաբուծություն և այլն:
4. Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել, Ֆրանսիայի հարևան պետությունները և ափերը ողողող ջրային ավազանները: 
   

Առաջադրանքներ դասագրքից՝ 5, 10, 13

540։180=3

3+2=5

ա) 90^o=4

բ) 60^o=3

գ) 120^o=6

դ) 108^o=5

360-135=225

225:3=75

A=B=C=75^o

а) Составьте 5 предложений с сочинительными союзами и 5 предложений с подчинительными.

Сочинительные
В новостях говорили, что сегодня должно было быть солнечно, однако они ошиблись.
Я люблю мороженное, а мой брат нет.
Сегодня я пошла в школу, а моя подруга нет.
Мария хотела пойти гулять с друзьями, но она заболела.
Максим должен был пойти на фильм, но его планы внезапно поменялись.

Подчинительные

Все оделись тепло, потому что сегодня холодно.
Последние несколько дней похожи друг на друга, словно я проживаю один и тот же день.
Я была уставшей, так как был тяжёлый день в школе.
Я должна сделать все уроки сегодня, потому что я не буду завтра дома.
Лера едва не уснула, когда была в поезде.

б)  Вставьте пропущенные буквы. В сложносочиненных предложениях выделите грамматические основы и союзы.

Была середина марта. Весна в этом году выдалась ровная, дружная. Изредка выпадали обильные, но короткие дожди. Уже ездили на колесах по дорогам, покрытым густой грязью. Снег еще лежал сугробами в глубоких лесах и в тенистых оврагах, но на полях осел, стал рыхлым и темным, и из-под него кое-где большими плешьнами показалась чёрная, жирная, парившаяся на солнце земля. Березовые почки набухли, а барашки на вербах из белых стали жёлтыми, пушистыми и огромными. Зацвела ива. 
Пчёлы вылетели из ульев за первым взятком, а на лесных полянах робко показались первые подснежники.
Мы с нетерпением ждали прилета старых знакомых скворцов — этих первых перелетных гостей, радостных вестников весны. (По А. Куприну.) 

в)Вставьте пропущенные буквы и запятые .Определите, союзом или союзным словом соединены части в каждом предложении. Выделите их разными цветами

1) Маша так дружелюбно и крепко стиснула его руку что сердце у него забилось от радсти. (И. Тургенев) 2) Что с возу упало то пропало. (Пословица) 3) Не было никакой надежды что небо прояснится. (А. Чехов) 4) Марина полюбила Верочку и умела угадывать по глазам что ей нравилось. (И. Гончаров) 5) В сложной биографии Андерсена нелегко установить то время когда он начал писать свои первые прелестные сказки. (К. Паустовский) 6) Он говорил о временах грядущих когда народы распри позабыв в великую семью соединяться. (А. Пушкин) 7) Путешествие не показалось ему столь ужасно как он того ожидал. (А. Пушкин) 8) Этот слепой не так слеп как кажеться. (М. Лермонтов)