• Կատարում ենք առաջադրանքները:
  1. Վերաբերականները խմբավորե՛լ ըստ տեսակների։
     • Բարեբախտաբար (զգացողական), արդարև (հաստատական), անշուշտ (հաստատական), միայն (սահմանափակման), ահավասիկ (ցուցական), ի դեպ (զիջական), անպատճառ (հաստատական), ահա (ցուցական), անպայման (հաստատական), իսկապես (հաստատական), իրոք (հաստատական), հիրավի (հաստատական), ո՛չ (ժխտական), չէ՛ (ժխտական), գուցե (երկբայական), երևի (երկբայական), իմիջիայլոց (զիջական), թերևս (երկբայական), կարծեմ (երկբայական), կարծես (երկբայական), միգուցե (երկբայական), այնուամենայնիվ (զիջական), մի՞թե (երկբայական), արդյոք (երկբայական), երանի զգացական), ցավոք (զգացական), նույնիսկ (սաստկական), մանավանդ (սաստկական), մինչև իսկ (սաստկական), գեթ (սահմանափակման), լոկ (սահմանափակման), գոնե (սահմանափակման), կարծես թե (երկբայական), սոսկ (սահմանափակման), միայն թե (սահմանափակման), անկասկած (հաստատական), հապա (կամային), մի (կամային), համենայն դեպս (զիջական), այսուհանդերձ (զիջական)։
       
  2. Տրված մակբայները բաժանի՛ր իմաստային չորս խմբերի:
     • Դեմ առ դեմ, կամաց-կամաց, առավոտյան, շատ-շատ, քիչ, երեկ, արագ, բարեկամաբար, օրեցօր, հեռու, կիսով չափ, նախօրոք, լրջորեն, ամենուր, տեղ-տեղ:
       
       Դեմ առ դեմ-տեղի
       կամաց-կամաց-ձևի
       առավոտյան-ժամանակի
       շատ-շատ-չափ ու քանակ
       քիչ-չափ ու քանակ
       երեկ-ժամանակի
       արագ-ձևի
       բարեկամաբար-ձևի
       օրեցօր-ժամանակի
       հեռու-տեղի
       կիսով չափ-չափ ու քանակի
       նախօրոք-ժամանակի
       լրջորեն-ձևի
       ամենուր-տեղի
       տեղ-տեղ-տեղի
       
  3. Ընթերցում ենք տեքստն ու քննարկում մեզ ծանոթ խոսքի մասերի առանձնահատկությունները:
     • Ուզո՞ւմ եք տեսնել, թե մարդկանց ստեղծած սարքավորումներն ու մեքենաներն ինչպե՛ս են փոխվելու: Նստենք ժամանակի մեր մեքենան, երկու կամ երեք դար առաջ գնանք: Ահա մեր առջև գեղեցիկ ու լայն մի փողոց է: Փողոցի կողքի թմբերը ծածկված են գույնզգույն ծաղիկներով կամ գորգով: Երկնքում պայծառ ու լուսավոր մի ամպ է թրթռում: Պարզում ենք, որ դա արհեստկան արև է: Մարդիկ դրանով կարգավորում են Երկրի կլիման, որպեսզի իրենց կյանքը կախված չլինի բնության քմահաճությունից:

1. Տրված բառերով բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր:
   • Կեր, գնաց, ասաց, անվան, մարդիկ:
     
     Կեր-կերակուր
     Գնաց-արագագնաց
     Ասաց-հեքիաթասաց
     Անվան-անվանափոխություն
     Մարդիկ-տղամարդիկ
     
2. Տրված բառերը բաժանի՛ր բաղադրիչների (օրինակ ՝ հրաշամանուկ- հրաշ-ա-մանուկ) և պարզի՛ր, թե բառաշարքերից յուրաքանչյուրն ի՞նչ ընդհանրությամբ է կազմված:

ա) Սահմանադիր, զմրուխտափայլ, կանխավճար, սնափառ, բաղաձայն, պարտատեր,
կենսախինդ, ջրամուկ,արևամանուկ, ձեռագործ, նորամուտ:

Սահմանադիր-սահման-ա-դիր
Զմրուխտափայլ-զմրուխտ-ա-փայլ
Կանխավճար-կանխ-ա-վճար
Սնափառ-սն-ա-փառ
Բաղաձայն-բաղ-ա-ձայն
Պարտատեր-պարտ-ա-տեր
Կենսախինդ-կենս-ա-խինդ
Ջրամուկ-ջր-ա-մուկ
Արևամանուկ-արև-ա-մանուկ
Ձեռագործ-ձեռ-ա-գործ
Նորամուտ-նոր-ա-մուտ

“ա” բառերի շարքում բառերը բարդ էին և իրար հետ կապված էին ա հոդակապով

բ) Կենարար, կենսուրախ, զուգընթաց, ջրկիր, ջրհեղեղ, բանբեր, քարտաշ, տնպահ,
լուսնկա, մթնկա, ձնծաղիկ, ռնգեղջյուր, քարափ, մոլեռանդ, հրձիգ, քարտաշ, ակնհայտ:

Կենսարար-կենս-արար
կենսուրախ-կենս-ուրախ
զուգընթաց-զուգ-ընթաց
ջրկիր-ջր-կիր
ջրհեղեղ-ջր-հեղեղ
բանբեր-բան-բեր
քարտաշ-քար-տաշ
տնպահ-տն-պահ
լուսնկա-լուսն-կա
մթնկա-մթն-կա
ձնծաղիկ-ձն-ծաղիկ
ռնգեղջյուր-ռնգ-եղջյուր
քարափ-քար-ափ
մոլեռանդ-մոլ-եռանդ
հրձիգ-հր-ձիգ
քարտաշ-քար-տաշ
ակնհայտ-ակն-հայտ

“բ” բառերի շարքում բառերը բարդ էին և հոդակապով կապված չէին

• Կատարում ենք առաջադրանքները:
  1. Գտնում ենք մեզ ծանոթ խոսքի մասերը, բնութագրում, բացատրում կետադրությունը:

Մի անգամ Սահարայի բեդվին ցեղերի մի քանի առաջնորդներ Փարիզի մոտ մեծ ջրվեժ
տեսան: Սովորական ջրվեժ էր, որ բյուրեղապակե կոթողի նման ընկնում էր ցած:
Բայց բեդվինները հիացել էին: Անապատում մարդիկ քանի՜ օր են թափառում ջրհորին հասնելու համար: Քանի՜ ժամ են փորում նորից ու նորից փլչող ավազը, մինչև որ փոսի հատակին ջրիկ ցեխ երևա: Ջրի ամենափոքրիկ շիթերից անգամ հողի վրա բոցկլտում են խոտի վառ կանաչ կայծերը: Երբ մի տեղ անձրև է գալիս, ամբողջ Սահարայից մարդիկ շտապում են տեսնելու այդ տեղը: Բեդվինները պատրաստ են հարյուրավոր կիլոմետրեր կտրել, որպեսզի տեսնեն, թե խոտն ինչպե՞ս է աճում:
Բեդվինները ուղղակի չէին կարողանում այդտեղից հեռանալ: Նրանք խնդրեցին շտապեցնող հյուրընկալին.
-Սպասենք, մինչև ջուրը վերջանա:

2. Ըստ տրված կաղապարների՝ կազմում ենք բարդ նախադասություններ:

• Թեկուզ……….., այնուամենայնիվ…………..:
• Թեպետ……….., սակայն…………..:
• Չնայած որ……….., բայց…………..:
• Թեև…………., բայց և այնպես …………….:
• Եթե…………., ապա …………….:
• Քանի որ…………., հետևաբար …………….:
• Որովհետև……., ուստի …………….:
• Քանզի…………., ուրեմն …………….:
• Ոչ թե …………., այլ …………….:

3. Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտում ենք մեկական բառերով:

Ինքն իրենից գոհ, իրեն հավանող, իր կյանքի պատմությունը, ինքն իրեն կրթել, իրեն
ժխտել, իրեն սիրելը, իրեն կառավարելը:

4. Կետադրում ենք բարդ նախադասությունները:

• Երբ քարը կայծ տվեց և կայծից վառոդը բռնկվեց ձորերը դղրդացին ահավոր արձագանքից:
• Երբ ծանոթ արտին հասավ հենվեց հրացանին ու միտք արավ:
• Քաղցած աղվեսը փչակում հաց ու միս գտավ որ հովիվներն էին թողել:
• Ալքիոնեն մի թռչնակ է որ մենակություն է սիրում և ապրում է ծովափին:
• Մի շուն որ ձու կուլ տալու սովորություն ուներ մի անգամ ձվի փոխարեն խխունջ կուլ տվեց:
• Արծիվը ցած սուրաց ու բռնեց այն աքաղաղին որն ընկերոջը հաղթել ու պարծենում էր:
• Գայլը մի անգամ որոշեց փոխել իր տեսքը որովհետև այդպես ավելի շատ որս անելու հույս ուներ:
• Պատմության մեջ հայտնի են դեպքեր երբ դատարանը հեղինակին ստիպել է ուտել իր գրած գիրքը:
• Քանի որ գրքի բովանդակությունը թունավոր է թող հեղինակն ինքը թունավորվի դրանով:
• Երեկոյան երբ մի քանի ժամ շարունակ երկնքում փայլեց թռչող մի առարկա Տոկիոյում մեծ իրարանցում սկսվեց:
• Նյու Յորքում պատրաստել են մի սարք որը քննելով և ձայնի դողը որսալով բռնում է սուտը:
• Մոլորված մարդը հանկարծ լսեց հեռվում մի կկու է կանչում ու գլխի ընկավ ուր պիտի գնա:

Բրունո Ֆերեոյի «Սև ոչխարը» պատմվածքից հանել կապերն ու շաղկապները և նշել դրանց տեսակները:

Կար- չկար մի սև ոչխար։ Հոտում մյուս բոլոր ոչխարները սպիտակ էին։ Նրանք ատում էին սև ոչխարին և (համադասական շաղկապ) նրա հետ շատ վատ էին վարվում։ Հենց որ տեսնում էին նրան, սկսում էին փնթփնթալ. «Հեռացի՛ր, դու այլանդակ ես, դու բնության սխալն ես»։ Նրանք երջանիկ էին միայն այն ժամանակ, երբ տեսնում էին, թե ինչպես է սև ոչխարը լաց լինում։

Բելինդան՝ գեր, սպիտակ ոչխարը, առանձնապես դաժան էր վարվում սև ոչխարի հետ (կապ՝ իսկական, ետադրություն)։ Նա հոտի առաջնորդն էր։ Մյուս բոլոր ոչխարները միշտ հետևում էին նրան, կրկնում էին այն, ինչ նա էր ասում։

Սև ոչխարը տխուր էր։ Նա շատ էր ուզում մյուսների նման լինել, սակայն (համադասական շաղկապ) ոչ մի կերպ չէր կա­րող փոխել իր գույնը։ Երբեմն ցանկանում էր փախչել այդտեղից ու (համադասական շաղկապ) կորչել։ Սակայն ամեն անգամ ետ էր վերադառնում, քանի որ (համադասական շաղկապ) չգիտեր, թե ինչպես կարող էր ապրել մեն-մենակ։

Բելինդան խիստ ու հպարտ էր։ Նա որոշեց ճանապարհ ընկնել և ուսումնասիրել կյանքն ու (համադասական շաղկապ) աշխարհը։
Նա անցնում էր նոր արոտավայրերով։ Երբ հանդիպում էր նոր հոտերի, կանգ էր առնում նրանց մոտ և հպարտորեն ասում. «Ես հոտի առաջնորդ եմ։ Բոլորը լսում են ինձ։ Ես մեկն եմ նրանցից, ովքեր որոշում են, թե ինչ պետք է անել։»

Մի օր Բելինդան հանդիպեց շատ մեծ ու (համադասական շաղկապ) անսովոր հոտի։ Հոտի բոլոր ոչխարները սև էին։ Սկզբում նա զարմացավ, հետո սկսեց քրքջալ։ Նա այնքան համոզված էր, որ (ստորադասական շաղկապ) իր սպիտակ մորթին գերազանցություն ունի, որ (ստորադասական շաղկապ) ետ ընկրկեց ու շարունակեց ծիծաղել նրանց վրա։ Հետո մոտեցավ հոտին։

Սակայն ամբողջ հոտը սկսեց ծաղրանքով նրա վրա ծիծաղել։

Բելինդան առաջ երբեք հնարավորություն չէր ունեցել տեսնելու, թե (ստորադասական շաղկապ) ինչպես է մի սեփ-սև ոչխար նայում ուղիղ իրեն և (համադասական շաղկապ) ասում. «Որևէ մեկդ երբևէ տեսե՞լ եք ավելի ծիծաղելի բան, քան սա։ Պետք է պոկել սրա վրայից այս մորթին ու տեսնել, թե (ստորադասական շաղկապ) ինչ կա տակը։» Ամբողջ հոտը սկսեց ծիծաղել։ Բելինդան շրջվեց և (համադասական շաղկապ) որքան կարող էր արագ վազեց։ Սև հոտը նայեց նրա հետևից և (համադասական շաղկապ) շարունակեց ծիծաղել։ Նա վազեց դեպի (կապ՝ իսկական, ետադրություն) մեկ այլ արոտավայր, որտեղ տեսավ մեկ այլ մեծ հոտ։

Նա երբեք չէր տեսել նման հոտ. այնտեղ կային սև ոչխարներ, սպիտակ ոչխարներ, մոխ­րագույն ոչխարներ, պուտավոր ոչխարներ, բոլորը խառն ապրում էին նույն հոտում։ Հիմա, երբ նա կորցրել էր իր ինքնավստահությունը, կանգ առավ ու (համադասական շաղկապ) կասկածով մտածեց. «Տեսնես այս հոտն ինչպե՞ս կվարվի ինձ հետ»։

Մի ոչխար տեսավ նրան և (համադասական շաղկապ) սիրալիր հարցրեց. «Որտեղի՞ց ես գալիս»։ Բելինդան պատասխանեց. «Ես եկել եմ սարի այն կողմից»։ Մի սև ոչխար մոտեցավ նրան, և (համադասարակն շաղկապ) Բելինդան պատրաստվեց փախչել։ Սև ոչխարն ասաց. «Մի՛ վախեցիր։ Մնա այստեղ մեզ հետ որքան ցանկանում ես։ Խոտն այստեղ շատ թարմ է։ Մենք ողջունում ենք քեզ»։

Բելինդան մնաց այդ հոտի հետ երկու օր։ Հետո որոշեց վերադառնալ տուն։ Հոտին հրաժեշտ տալուց առաջ նա ասաց. «Դուք աշխարհի լավագույն հոտն եք։ Դուք ընդունում ու (համադասական շաղկապ) հարգում եք բոլոր գույների ոչխարներին։ Իսկ մեր հոտում միայն մեկ սև ոչխար կա։»