Ընթերցում ենք Եղիշե Չարենցի «Հարդագողի ճամփորդները» բալլադը:

Հարդագողի ճամբորդները

Հարդագողի ճամփորդներ ենք մենք երկու՝
Երկու ճամփորդ՝ պատառոտած շորերով։
Ու սիրել ենք տրտմությունը մեր հոգու՝
Անրջական կարոտներով ու սիրով։
Մենք սիրել ենք տրտմությունը մեր հոգու՝
Անրջական ինչ-որ կարոտ, ինչ-որ սեր։
Ու սիրում ենք առավոտից իրիկուն
Ճամփա երթալ ― ու հավիտյան երազել։
Աչքերիս մեջ մենք պահել ենք երկնային
Ճամփաների հեռուները դյութական ―
Ու անցնում ենք ուղիներով երկրային,
Ուր բյո՜ւր մարդիկ երազեցին ու չկան։
Մշուշի պես մեր մանկությունը անցավ՝
Գորշ, անարև, անմխիթար մանկություն:
Զառանցանքի պես մանկությունը անցավ ―
Ու հեռացանք։ Ու չենք դառնա կրկին տուն։
Լո՜ւռ հեռացանք ու քայլեցինք անդադրում՝
Երազելով հավերժական հեռուներ։
Կյանքը դարձավ հավերժական մի փնտրում ―
Մութ, անհեթեթ, տարօրինակ կյանքը մեր։
Ու օրերում բազմագույն ու բազմազան
Վառվեց, վառվեց ողջակիզվող սիրտը մեր,―
Բայց աչքերը մեր ― արևներ չտեսան,
Եվ մեր սրտերը ― լուսավոր հեռուներ։
Ու մշուշոտ մեր աչքերը հավիտյան
Որոնեցին պատահական աչքերում
Հարդագողի ուղիները ոսկեման,
Նրա անծիր, անծայրածիր այն հեռուն։
Բայց աչքերում նրանք երկինք չգտան,
Ու սրտերում ― արեգակներ ոսկեվառ.
Ու բզկտվեց հայացքներից անկենդան
Որբ սիրտը մեր՝ երազորեն ― հոգեվար:
Ես ուզեցի երգել գովքը Աստծու,
Երգել փառքը պայծառ սիրո ու հացի.
Սիրտս լցվեց․․․ բայց չգիտեմ, թե ինչու ―
Գորշ օրերի տաղտկությունը երգեցի․․․
Թաղված մնաց իմ աչքերում մի անհուն,
Կապուտաչյա երջանկության առասպել.
Մի երկնային առնչության պատմություն ―
Ու կարծրացավ սիրտս՝ անլույս ու անբեր։
Չէ՞ որ կյանքում չհասկացավ ոչ ոք մեզ,―
Ու խնդացին լուսավո՛ր մեր աչքերին,
Բութ հեգնեցին մեր կարոտները հրկեզ ―
Ու հեռացան: Ու ո՛չ մի լույս չբերին։
Քույրը խնդաց, բարեկամը ծիծաղեց,
Օտար մարդիկ հայհոյեցին ու անցան։
Միայն պոռնիկը մշուշում համբուրեց,
Եվ խելագարը բարևեց կիսաձայն։
Հոգ չէ, որ մեր օրերն անցան տենդի պես,
Կյանքը դարձավ անմխիթար զառանցանք.
― Մենք կժպտանք, գո՜հ կժպտանք մեռնելիս,
Որ երազում երազեցինք ու անցանք․․․

• Առանձնացնում ենք անհասկանալի բառերն ու գրում բացատրությունները բառարանների օգնությամբ:

Տրտմություն-տխրություն

Անրջական-երազային

• Գտնում և քննարկում ենք Հարդագողի ճամփա արտահայտությունը:

Ըստ հայկական առասպելի, մի խիստ ձմեռ հայերի նախնի Վահագնը ասորիների նախնի Բարշամինից հարդ է գողացել, և երկնքում մասամբ երևացող Ծիր Կաթինը գողացած հարդի հետքն է։ 

• Ըստ քեզ՝ ի՞նչ է հուշում վերնագիրը:

Հարդագողի ճամփան հայերենում անվանում են նաև Ծիր Կաթին:

• Ինչի՞ մասին է ստեղծագործությունը: Ո՞րն է գլխավոր գաղափարը:

Ուժ թեման անցնելիս ինձ շատ հետաքրքրեց ֆիզիկոս Իսահակ Նյուտոնի կյանքից հետաքրքիր փաստերը:

1. Իսահակ Նյուտոնը անգլիացի տաղանդավոր ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս և աստղագետ է:

2. Նյուտոնը համարվում է հանճար մեխանիկայի ոլորտում:

3. Իսահակ Նյուտոնը պետք է դառնար Լոնդոնի Թագավորական ընկերության նախագահ:

4. Ապագա գիտնականը վաղաժամ երեխա ունեցավ:

5. Նյուտոնի հայրը մահացավ որդու լույս աշխարհ գալուց շուտ, բայց դրանից մի քանի ամիս անց:

6. Երեք տարեկան հասակում հայտնի մաթեմատիկոսը խորթ հայր ուներ, քանի որ նրա մայրը կրկին ամուսնացավ:

7 Երբ մեծահասակ էր, Իսահակ Նյուտոնը ավելի ու ավելի էր նվիրվում իրեն աշխատանքին:

8. Նյուտոնը երկար ժամանակ թաքցնում էր իր մի քանի գիտական ​​հայտնագործությունները:

9. 12 տարեկանում Նյուտոնն ընդունվեց Գրենհեմի դպրոց:

10. 1665 թվականին Քեմբրիջի համալսարանը, որտեղ սովորում էր Նյուտոնը, փակվեց, և այդ պատճառով նա ստիպված էր վերադառնալ տուն:

Թեման.Ուժ:Տիեզերական ձգողության ուժ:Ծանրության ուժ

Կարդալ և ծանոթանալ

Դասարանում  քննարկվող հարցեր.

 1.Ինչ է բնութագրում ուժը:

Ուժը մարմինների փոխազդեցության քանակական չափն է:

2.Որ ուժն է կոչվում 1նյուտոն(1Ն):

1 նյուտոնն այն ուժն է, որի ազդեցությամբ 1 կգ զանգվածով մարմինը 1 վայրկյանում իր արագությունը փոխում է 1մ/վ-ով:

3.Ինչպիսի մեծություն է ուժը:

Ուժը ֆիզիկական մեծություն է:

4.Որ ֆիզիկական մեծություններն են վեկտորական,և որոնք՝սկալյար

Ուժը և արագությունը իմպուլսը և այլն վեկտորական մեծություններ են: Սկալյար մեծություններ են զանգվածը, հոսանքի ուժը, ճնշման ուժը, լարումը, խտությունը, մակերեսը, ժամանակը, ծավալը, ջերմաստիճանը, ջերմաքանակը:

5.Ուժի ազդեցության արդյունքը ինչ մեծություններից է կախված

Ուժի ազդեցությունը կախված է զանգվածից և արագացումից:

6.Որ մարմիններն են փոխազդում տիեզերական փոխազդեցության ուժերով

Տիեզերական փոխազդեցության ուժերով ազդվում են մոլորակները, աստղերը և այլն:

7.Ինչից է կախված տիեզերական  ձգողության ուժը

Տիեզերական ձգողության ուժը կախված է մարմինների զանգվածից:

8.Ինչ բանաձևով է որոշվում ծանրության ուժը

F=mg

Սովորե լԷ.Ղազարյանի դասագրքից էջ55 -ից մինչև էջ 62

Լուծել հետևյալ խնդիրնեը

1.Որքան է 2տ զանգվածով փղի վրա ազդող ծանրության ուժը:

m=2տ=2000կգ

g=9,8Ն/կգ

F=mg=2000*9,8=19,6Ն

2. Հաշվել ջրի զանգվածը, եթե նրա վրա ազդող ծանրության ուժը 90Ն է:

m=F/g=90/9,8=9կգ

• Ուսումնասիրում ենք Չարենցի կյանքը և գործունեությունը: Ընտրում ենք առաջարկված տարբերակներից մեկն ու ընթերցելուց կամ դիտելուց հետո բլոգում գրում ենք նյութի մասին:
  • Այն, ինչ դարձավ ամենասիրելին,
  • Այն, ինչ ամենատպավորիչն էր,
  • Այն, ինչ նոր իմացա,
  • Այն, ինչի մասին ավելին կուզենայի իմանալ:

Հետաքրքիր ընթերցանություն

Մինչև ե՞րբ անորոշության մեջ մնամ…
Ես մարդկայնություն եմ պահանջում, պարզ, հասարակ մարդկայնություն…
Չարենցի կանայք… Չարենցի սերերն ու հրապույրները
Արփենիկ Չարենց «Հուշեր Հայրիկիս մասին»
Չարենցի մեծ սերը
Մարտիրոս Սարյանը Չարենցի մասին
Պարույր Սևակ «Չարենցը և արդիականությունը»
Ռեգինա Ղազարյանի հուշերը Չարենցի մասին
Վիլյամ Սարոյանը Չարենցի մասին
Գուրգեն Մահարու հուշերը՝  «Չարենց—նամե»

2․Ֆիլմադարան

Բացահայտում
Չարենցի տունը Կարսում
Եղիշե Չարենց
«Մահվան տեսիլ» ֆիլմը

Այն, ինչի մասին ավելին կուզենայի իմանալ

Շատ կուզենայի իմանալ ավելի շատ Արփենիկի մանկության մասին և թե ինչեր է արել նա հայրիկի՝ Չարենցի հետ: Թե ինչեր են խաղացել և թե ինչ տպավորիչ պահեր է հիշում Արփենիկը:

Մարտի 1-7

Բազմաբջիջ կենդանիներ, հիդրա, հիդրայի կառուցվածքը, բազմացումը:

Քաղցրահամ լճակները և առվակները հարազատ տուն են հիդրայի համար: Հիդրան 1,5-2սմ երկարություն ունի: Իրենց կառուցվածքով հիդրաները շատ պարզ են: Իրենց մարմինը խողովակ է, որը կազմված է բջիջների երկու շերտերից՝ ներքին և արտաքին: Մարմնի ներքև մասը փակ է, այնտեղ տեղակայված է ներբան, որը արտազատում է կպչուն նյութ, որը և օգնում է հիդրային կպնել ինչ-որ պինդ բանին ջրամբարի հատակին: Հիդրայի մարմնի վերևի մասում կա անցք, որով նա կլանում է սնունդը և նույն անցքով դուրս թափում արգասիքները: Սնվելուց հետո անցքը ձիգ փակվում է, իսկ նորից սնվելու համար հիդրան պետք է ճեղքի և բացի անցքը: Նաև մարմնի վերևի մասում կան մի-քանի հատ ոտնուկ: Իր պարզ կառուցվածքով հիդրան գիշատիչ է: Հիդրան բացում է իր ոտնուկները, ինչպես ցանց և սպասում է մինչև զոհը մոտենա ոտնուկներին: Այն պահին, երբ զոհը կպնում է իր ոտնուկներին հիդրան կրակում է թույնով և պառալիզացնում է զոհին: Դրանից հետո ոտնուկները սկսում են փաթատվել և մոտեցնում են զոհին անցքի մոտ: Եթե սնունդը շատ փոքր է հիդրան նրան ուղակի ուտում է, իսկ եթե սնունդը շատ մեծ է, օրինակ՝ մոծակի թրթուրը, հիդրան լայնացնում է անցքը և ամբողջ մարմինը: Դա օգնում է նրան ուտել իրենից մեծ կենդանիներին: Հիդրան բազմանում է երկու տարբերակով՝ եղանակից: Ամռանը հասուն հիդրայի մարմնի վրա առաջանում է կույտ: Այն աճում է՝ այդ կույտից առաջանում են ոտնուկներ և մարմինը: Ինչ-որ ժամանակ հետո երիտասարդ հիդրան պոկվում է հասուն հիդրայից և գտնում է կպնելու տեղ: Երկրորդ բազմացման եղանակը լինում է աշնանը: Աշնանը բոլոր հիդրաները մահանում են, բայց մահանալուց առաջ իգական սեռի տեսակները հասցնում են դուրս գցել ձվերը, որոնք ընկնում են հատակին և այդտեղ ձմեռում են: Գարնանը ձվի կեղևը փափկանում է և նրա միջից առաջանում է նոր հիդրա:

English in Mind, pages 51,52,53
Write exercises

• Տիարի բազմամյա օրագրության օրինակի ուսումնասիրում,
• Գրերից մեկի ձայնագրում կամ տեսագրում (ամբողջական կամ որևէ հատված)

Հիշեցնում եմ հայտնի Կառլսոնի՝ տանիքում ապրող մեր ընկերոջ պահանջն անդադար՝ հանգիստ, միայն հանգիստ․․․ Երբ աջից-ձախից, մի ականջից մտնում, մյուսից դուրս են գալիս հայտարարություններ, սպասված-չսպասված, հուսադրող-անհանգստացնող, ազդեցիկ ու ոչ այնքան, իշխանական, քաղաքացիական-քաղաքական բոլոր մակարդակներում՝ անհատական-խմբային-հավաքական, կառավարման մարմինների․․․ Ու բոլորն անձնուրաց, անկեղծ, ժողովրդի համար, ժողովրդի անունից, հանուն արդարության ու վասն հայրենյաց․․․

Հանգի՜ստ, միայն հանգիստ․․․

Գործնական աշխատանք`Օդի բաղադրության որոշումը
Ջրում դնում ենք թեթև խցանի վրա ամրացրած մոմը:Մոմը այրում ենք և փակում ապակյա խողովակով:Ինչ նկատեցինք,ինչու մոմը հանվավ և ինչու ջուրը բարձրացավ խողովակի մեջ:
Օդի  բաղադրությունը`    1/5 –ը կամ  21%  Թթվածին (O₂)  4/5-ը  կամ  78%  Ազոտ (N₂)
Ինչու մոմը հանգավ,ինչու ջուրը