Լաբորատորիայում կատարվող փորձեր և  քննարկվող հարցեր.

1. Շրջապատից մեկուսացված մարմինը կփոխի՞ իր արագությունը, թե ոչ:

Ոչ

2.Բերել մարմինների փոխազդեցության օրինակներ

Եթե օրինակ մարդը վազում է և հետևից եկողը իրեն բրդում է, մարդու արագությունը այդ պահին մեծանում է։

3.Մարմնի որ հատկությունն է կոչվում իներտություն

Իներտությունը դա այն երևույթն է, երբ մամնի արագությունը աստիճանաբար է փոխվում։ Այսինքն դրա համար անհրաժեշտ է ժամանակ։

4.Որ մեծությունն են անվանում մարմնի զանգված

Մարմնի իներտությունը քանակապես բնութագրում է զանգված կոչվող մեծությունը։

5.Ինչպե՞ս կարելի է չափել մարմնի զանգվածը

Զանգվածի միավորով։

6.Ի՞նչ միավորներով է արտահայտվում զանգվածը

Տոննա, ցենտներ, կիլոգրամ, գրամ, միլիգրամ։

7.Ի՞նչն է զանգվածի չափանմուշը միավորների ՄՀ-ում

Զանգվածի չափանմուշը ՄՀ-ում՝ իրիդումի և պլատինի համաձուլվածքից պատրաստված գլանաձև զանգվածն է։

Սովորել Է.Ղազարյանի դասագրքից էջ 43-ից էջ 48

Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I>>-ից էջ 25-ից մինչև էջ 29-ը:

600:1,5

Պատ.` գնդակի զանգվածը 400 անգամ։

2.5*1000=2500կգ

Պատ.` 2500կգ:

0,025*1000=25,000գ

Պատ․՝ 25գ։

250:1000=0,25

Պատ․՝ 0,25կգ։

40:0,4=400:4=100

Պատ․՝ 100 անգամ։

0,75*1000=750,00

Պատ․՝ 750կգ։

7,5*1000=7500,0

Պատ․՝ 7500գ։

750:1000=0,75

Պատ․՝ 0,75կգ։

5:2=2,5

Պատ․՝ Բ սայլակի զանգվածը մեծ է 2,5 անգամ։

4*1000=4000

Պատ․՝ 4000կգ։

0,4*1000=400

Պատ․՝ 400գ։

400:1000=0,4

Պատ․՝ 0,4կգ։

12:4=3

Պատ․՝ երկրորդ բեկորի զանգվածը մեծ է 3 անգամ:

0,035*1000=35

Պատ․՝ 35կգ։

0,35*1000=350,00

Պատ․՝ 350գ։

350:1000

Ընդհանուր արտադրիչի դուրս բերում փակագծից

Դասարանում՝ 114-ի, 115-ի առաջին սյուներ

Տանը՝ 114-ի, 115-իմ մնացածը

ա) 3a+3b=3(a+b)

բ) 2x-2y=2(x-y)

գ) 5a+10=5(a+2)

դ) 14-7y=7(2-y)

ե) 12x+6y=6(2x+y)

զ) 3a-9b=3(a-3b)

է) 5x+5=5(x+1)

ը) 4-4a=4(1-a)

թ) 12a-3=4(3a-1)

ժ) 18+36x=18(1+2x)

ի) ab+bc=b(a+c)

լ) ax-ay=a(x-y)

խ) 2ab-6a=2a(b-3)

ծ) 6x+8xy=2x(3+4y)

կ) 12abx+15a=3a(4bx+5)

ա) a²+ab=a(a+b)

բ) x²-x=x(x-x)

գ) a+a²=a(a+a)

դ) 2xy-x³=x(2y-x²)

ե) b³-b²=b(b²-b)

զ) a⁴+a³b=a(a³+a²b)

է) x²y²+y⁴=y(x²y+y³)

ը) 4a⁶-2a³b=2a(2a⁵-a²b)

թ) 9x⁴-12x²y⁴=3x(3x³-4xy⁴)

Սովորողները ներկայացնում  են իրենց ընտանիքի սեբաստացիներին` սովորող, աշխատող` հին և նոր, հարցազրույցներ վերցնում, ֆիլմեր պատրաստում:

I have a brother. He is 9 years old. He studies in Northern school in forth class. He is a Sebastian. He came from 51 school. I came from there too. We don’t like to study there. It is so boring, but in this school it is so interesting to study and work by computers make it easier. We like this school from all heart. We are proud to be Sebastian.

19-ից 24-ը

19) (4b³-3b²+7b-10)(-2b⁵)=-8b⁸+6b⁷-14b⁶+20b⁵

20) (3c⁸+5c⁵-2c³-8c+3)*3c⁴=9c¹²+15c⁹-6c⁷-24c⁵+9c⁴

21) 5xy(2x²-3xy²+y³-4x)=10x³y-15x²y³+5xy⁴-20x²y

22) (-2a³b²)*(-6a²-7ab+b³-3a³b⁴+2b²)=12a⁵b²+14a⁴b³-2a³b⁵+6a⁶b⁶-4a³b⁴

23) (8a³-4a²b⁴-3ab²+5b³)*(-2a⁵b³)=-16a⁸b³+8a⁷b⁷+6a⁶b⁵-10a⁵b⁶

24) (-2xyz)*(4xy⁵z-5x³yz²+3xy²-2y³z²)=-8x²y⁶z²+10x⁴y²z³-6x²y³z+4xy⁴z³

Ու՞մ որդին էի Պապ թագավորը, երբ՞ է նա կառավարել։

Պապը Արշակ II-ի և Փառանձեմի որդին էր։ Նա կառավարել է 370-374թ-ները։

Ի՞նչ նորամուծություններ արեց նա։ Այդ նորամուծությունների ազդեցությունը Հայաստանի ներքին կյանքի վրա։

Պապը սկսում է վերականգնել այն հասարակական կառույցները, որոնք գոյություն ունեին մինչև պարսիկների կատարած ավերածությունները։ Պապը վերականգնում է երկրի բոլոր սահմանները։

Ձիրավի ճակատամարտ, ընթացք և հետևանքներ։

Ձիրավի ճակատամարտը տեղի է ունեցել 301թ-ին։ Ճակատամարտը տեղի է ունենում Այրարատ նահանգի Բագրևանդ գավառի Ձիրավի դաշտում։ Պարսիկներին օժանդակում էին աղվանները և լեզգիները, որոնց թագավորներն էին Ուռնայրը և Շերգիրը։ Պարսիկներին օգնում էր նաև Մերուժան Արծրունին։ Պապը և Ներսես մեծը հետևում էին ճակատամարտին Նպատ լեռան վերևից։ Ճակատամարտի ժամանակ Սպանդարատ Կամսարականի գլխավորած զորաթևը, գրոհելով հակառակորդի կենտրոնի վրա, ջախջախում և փախուստի է մատնում նրան։ Լեզգիների արքա Շերգիր թագավորը մարտում զոհվում է, իսկ արքա Ուռնայրը՝ վիրավորվում։ Ի վերջո պարսիկները չեն դիմանում հայ-հռոմեական զորքի գրոհներին և փախուստի են դիմում։ Հաղթությունը հայոց կողմն էր։ Ձիրավի ճակատամարտից հետո Շապուհ Բ Երկարակյացը ստիպված է լինում հաշտության պայմանագիր կնքել Վաղես կայսեր հետ, ճանաչել Մեծ Հայքի անկախությունն և Պապի գահը։

• Պտերներ, դրանց կառուցվածքը, բազմացումը-ռուսերեն լեզվով
• Բազմացումը -անգլերեն լեզվով
• Տրված նյութերից մեկը թարգմանել, պատրաստել տեսադաս կամ ռադիոնյութ։

Պտերները բազմանում են սպորներով։ Ամռանը հասուն տերևի ստորին մասում առաջանում են փոքր շագանակագույն թմբիկներ։ Թմբիկի մեջ գտնվում է սպորանգիումներ, որոնք հասունանալով դառնում են սպորներ։ Հասուն սպորները դուրս են թափվում սպորանգիումից և տարածվում են քամու միջոցով։ Սպորը ընկնելով բարենպաստ պայմանների մեջ սկսում է աճել և առաջանում է մի քանի միլիմետրանոց փոքրիկ թիթեղ։ Դա ծիլն է։ Այն սրտաձև է, կպչում է հողին ռիզոիդներով, ապրում է ինքնուրույն և ունակ է ֆոտոսինթեզ իրականացնելու։ Պտերի ծիլը դա գամետաֆիտ է։ Նրա ստորին մասում առաջանում են իգական և արական սեռի գամետներ՝ ձվաբջիջի և սպեռմատոզոյիդների։ Ջրի միջոցով սպեռմատոզոյիդը լողում է դեպի ձվաբջիջը և տեղի է ունենում բեղմնավորում։ Արդյունքում առաջանում է զիգոտա։ Զիգոտից առաջանում է սաղմ։ Նա ստանում է սննդանյութեր ծիլից, աճում է և աստիճանաբար առաջանում է հավելյալ արմատներ և ծիլեր։ Զարգացումը ընթանում է դանդաղ։ Անցնում են շատ տարիներ մինչև Պտերի մոտ կձևավորվեն մեծ տերևներ, որոնք կձևավորեն սպորներ։

•  բազմացումը
• բազմաբջիջ ջրիմուռի բազմացումը , ջրիմուռների բազմազանությունը
• Լրացուցիչ առաջադրանք սովորել դասագրքից էջ 42-45
• Գտնել հետաքրքիր տեղեկություններ ջրիմւռների վերաբերյալ, որտեղ և ինչպես են օգտագործվում ջրիմուռները, պատրաստել ուսումնական նյութ։
• տրված հղումների նյութերը թարգմանել և պատրաստել ուսումնական նյութ։

Ջրիմուռները հնագույն բուսական օրգանիզմներ են, որոնք դեռևս միլիոնավոր տարիներ առաջ բնակեցրել են երկիր մոլորակը: Ջրիմուռների մեծ մասը ապրել և դեռևս շարունակում է կենսագործել հիմնականում ջրային միջավայրում: Ջրային միջավայրում բնակության նախասիրությունից էլ նրանք ստացել են իրենց անվանումը:

Ջրիմուռները համեմատաբար պարզ բուսական օրգանիզմներ են և ընդգրկվում են ստորակարգ բույսերի ենթաթագավորության մեջ:

Ընդհանուր առմամբ հայտնի են մոտ 30.000 տեսակ ջրիմուռներ:

Ջրիմուռները օգտագործվում են որպես պարարտանյութ։ Օգտագործվում են որպես սննդանյութ, կանգնած ջրերի կենսաբանական մաքրման, ինչպես նաև փակ էկո-համակարգերում (օրինակ, տիեզերանավում, սուզանավում) օդը վերականգնելու համար։

Ջուր, լույս, ջերմություն։ Խլոմենամոնադան բազմանում է ոչ սեռական ճանապարհով։ Դա տեղի է ունենում այսպես․ այն սկզբից բաժանվում է բժիժների, նրանցից առաջանում են զոոսպորներ։ Նրանք մայրական թաղանթը պատռում են և նրանք անցնում են ջրի մեջ։

Զոոսպորը դա ջրիմուռի հատուկ բջիջ է։ Այն ոչ սեռական բազմացման համար է։ Ջրի մեջ այն տեղաշարժվում է մտրակների շնորհիվ։ Զոոսպորները արագ աճում են և վերածվում են խլոմենամոնադայի, որը նորից սկսում է բազմանալ։

Շատ ջրիմուռներ բազմանում են զոոսպորների միջոցով, իսկ եթե պայմանները վատանում են չորանում են ջրամբարները, ցրտերն են մոտենում և տեղի է ունենում խլոմենամոնադայի սեռական բազմացում։

Մայրական մջջի մեջ առաջանում են գամետներ։ Այդպես կոչվում են սեռական բջիջները։ Նրանք նման են զոոսպորներին, բայց չափերով ավելի փոքր են։ Տարբեր տեսակների երկու գամետները ձուլվում են և առաջանում է նոր բջիջ՝ զիգոտա։ Զիգոտան պատվում է ամուր թաղանթով՝ լավ պահպանվելու համար։ Երբ պայմանները բարենպաստ են զիգոտի պարունակությունը սկսում է կիսվել և ամեն մի բաժնից առաջանում է նոր խլոմենամոնադայի բջիջ։

Այս արագահոս, քարքարոտ գետակում կա ջրիմուռ՝ լոտրիկս։ Այն թելանման է՝ բազմաբջիջ, թելանման ջրիմուռ։ Թելը կազմված է բազմաթիվ բջիջներից, որոնք մեկ շարքով են դասավորված։ Թելի ամենաներքևի մասում երկարավուն, անգույն բջիջ է՝ դրանով լոտրիկսը ամրանում է քարին կամ հատակին, որպեսզի տեղում ամրանա։ Մյուս բոլոր բջիջները բաղկացած են թաղանթից, ցիտոպլազմից և կորիզից և քրոմատոֆորներից։ Քրոմատոֆորը նման է չփակված օղակի։ Լոտրիկսի մոտ կան զոոսպորներ, ոնց որ ուրիշ ջրիմուռներում։ Բարենպաստ պայմաններում բջջի պարունակությունը սկսվում է կիսվել։ Նրանց մեջ ևս առաջանում են զոոսպորներ, բայց նրանք ունեն չորսական մտրակներ։ Հայտնվելով ջրի մեջ նրանք նստում են որևէ մակերևույթի վրա և սկսում է աճել նոր թել։ Սա ոչ սեռական բազմացում է։ Ոչ բարենպաստ պայմաններում տեղի է ունենում սեռական բազմացում։ Բջջում առաջանում են գամետներ։ Ի տարբերություն զոոսպորների նրանք ունենք ոչ թե չորս այլ երկու մտրակ և չափերով փոքր են։ Հայտնվելով ջրի մեջ գամետները ձուլվում են ուրիշ գամետների հետ և առաջանում է զիգոտա։ Զիգոտան պատվում է ամուր թաղանթով և նրրան չի սպառնում ոչ ցուրտը ոչ շոգը։ Զիգոտան կարող է պահպանվել շատ երկար։ Երբ վրա է հասնում բարենպաստ պայմաններ նրա պարունակությունը բաժանվում է բջիջների, որոնցից առաջանում են զոոսպորներ։ Երբ զոոսպորները նստում են որևէ անշարժ մակերեսի վրա, նրանք իսկույն աճում են և դառնում լոտրիկսի թել։