Հայոց լեզվի պատմությունը

Հայերենը աշխարհի հնագույն լեզուներից է։ Նրա ձևավորումը համընկնում է հայ ժողովրդի կազմավորմանը և գալիս է վաղնջական ժամանակներից: Խեթական և ասուրաբաբելական արձանագրությունները վկայում են, որ հայերը Հայկական բարձրավանդակում երևացել են Ք.ա. 3֊րդ հազարամյակում, բայց իբրև էթնիկ ամբողջականություն նրանք հայտնի են դառնում Ք.ա. 8–7-րդ դարերից։ Այդ շրջանում ստեղծված նպաստավոր պայմանների շնորհիվ նախահայկական պարզ ցեղային միությունները և առանձին ցեղերը միավորվելով ստեղծում են իրենց պետականությունը և կազմավորում հայ ժողովրդին։ Հայերին ժամանակի մի շարք ժողովուրդներ անվանել են արմեններ, իսկ երկիրը՝ Արմենիա, ինչը մինչև հիմա օգտագործվում է: Իսկ մեր ժողովրդի հայ ինքնանվանումը ավանդությունը կապում է Հայկ Նահապետի անվան հետ: Անցնելով պատմական զարգացման երկարատև ընթացք՝ հայերենը միշտ էլ եղել է աշխարհի առաջավոր լեզուների շարքում և համընթաց է քայլել ժամանակին։

Լեզուների ցեղակցությունը

Տարբեր լեզուներով խոսող մարդիկ հաճախ պայքարում են միմյանց հասկանալու համար, նույնիսկ եթե նրանց լեզուները հարազատ են: 19-րդ դարի սկզբին ի հայտ եկած պատմական համեմատական լեզվաբանությունը նպատակ ուներ բացահայտելու ծագումնաբանական կապերը և ուսումնասիրել լեզուների պատմական զարգացումը։ Այս մեթոդը լեզուները խմբավորում է ընտանիքների՝ ելնելով ծագումից, օրինակ՝ հնդեվրոպական, ֆիննա-ուգրերեն, թյուրքական և չին-տիբեթերեն։ Հնդեվրոպականը ամենամեծ ընտանիքն է, որը ձգվում է Հնդկաստանից մինչև հյուսիս-արևմտյան Եվրոպա:

Լեզվական ընտանիքները ներառում են ավելի սերտ ազգակցական կապեր ունեցող խմբեր։ Օրինակ, հնդեվրոպական ընտանիքը ներառում է սլավոնական, ռոմանական, գերմանական, հնդկական և իրանական խմբեր: Պատմականորեն քննարկված հայերենը սկզբում համարվում էր, որ պատկանում է հնդկա-արիական խմբին՝ պարսկերենի հետ բառապաշարային նմանության պատճառով։ Այնուամենայնիվ, 19-րդ դարում լեզվական առաջընթացը, հատկապես հնչյունական օրենքների վերաբերյալ, բացահայտեց հայերենը որպես անկախ ճյուղ հնդեվրոպականի ներսում՝ պարսկական փոխառություններով։

Հայերենը, հունարենի և ալբաներենի նման, հանդես է գալիս որպես առանձին ճյուղ հնդեվրոպական ընտանիքում:

Հայերենի զարգացման փուլերը

Հայերենն անցել է զարգացման երկարատև ուղի, սակայն մեր բուն գիտելիքները նրա մասին սկսվում են 5-րդ դարից, երբ հայերենը դարձավ գրային լեզու, և այն հնարավոր դարձավ ամրագրել գրավոր հուշարձաններում ու այդպես ավանդել հետագա սերունդներին: Մինչև դա հայերենը գոյություն ուներ, սակայն այդ ժամանակաշրջանից փաստական-նյութական գիտելիք շատ չկա:

Գրերի գյուտից (405թ.) մինչև մեր օրերն ընկած ժամանակաշրջանի մեջ ընդունված է առանձնացնել հայոց լեզվի զարգացման երեք շրջան
ա) հին հայերեն,
բ) միջին հայերեն,
գ) աշխարհաբար կամ նոր հայերեն:

Գրաբարը հայերենի հին շրջանի գրական մշակված տարբերակի անվանումն է, թեև հաճախ գործածվում է ընդհանրապես հին հայերեն իմաստով։ Հին հայերենը հայ ժողովրդի համընդհանուր հաղորդակցման միջոցն է եղել 5–11-րդ դարերում:
Միջին հայերենը հաջորդել է գրաբարին և գործել է մինչև 16-րդ դարը։ Այն կոչվել է նաև կիլիկյան հայերեն, քանի որ այնտեղ է տարածված եղել:
Աշխարհաբարը կամ նոր հայերենը, սկիզբ առնելով 17-րդ դարում, զարգացել ու վերջնականապես ձևավորվել է 19-րդ դարի առաջին կեսում և այսօր էլ հայ ժողովրդի հաղորդակցման միջոցն է: Աշխարհաբարը այսօր աշխարհին ներկայանում է երկու ճյուղով՝ արևելահայերեն և արևմտահայերեն:

504 Essential Words slides 32-33 words to learn, slide 34 Fill in the Blanks , Synonym Search
Navigate Reading slide 67, Young Europeans flock to Argentina for job opportunities

Fill in the Blanks
Place one of the new words in each of the blanks below.

1. Ernesto would constantly ignore his father’s questions.
2. Historical documents are kept in a special section of the library.
3. Great scientific progress has been made in this century.
4. The massive* wrestler accepted the challenge of the newcomer.
5. Not wearing warm clothing was the source of his illness.
6. “When do you expect to conclude your investigation of the case?”
7. It is undeniable that this restaurant’s food is delicious.
8. Lena showed a lack of good judgment.
9. Everyone who lived in the vicinity of the bomb test was in peril.*
10. Anita’s habit of interrupting him sent her husband into a rage.
11. My nephew was given a set of miniature soldiers for Christmas.
12. When you are tired it is hard to resist staying in bed all day.

Synonym Search
Circle the word that most nearly expresses the meaning of the word printed in blue type.

1. century
   (a) countless years (b) three score years (c) one hundred years (d) generation
2. document
   (a) official paper (b) critical review (c) decree (d) composition
3. undeniable
   (a) essential* (b) unforeseen* (c) comprehensive (d) unquestionable
4. vicinity
   (a) region near a place (b) division of a city or town (c) residential district
   (d) metropolitan area
5. challenge
   (a) banish permanently (b) verify easily (c) call to a fight (d) join together
6. lack
   (a) take responsibility (b) correct (c) be without (d) give freely
7. miniature
   (a) balanced (b) tiny (c) eager (d) forbidden
8. rage
   (a) extreme anger (b) foolish explanation (c) rapid movement (d) bad habit
9. conclude
   (a) show (b) reorganize (c) examine (d) decide
10. source
    (a) origin (b) task (c) onlooker (d) chart
11. resist
    (a) discuss honestly (b) change completely (c) strive against (d) pay attention
12. ignore
    (a) disregard (b) complete (c) exaggerate* (d) offer

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին

• Ինչի՞ մասին է հասարակագիտություն առարկան։ Ինչպիսի՞ հասարակական ոլորտներ է ընդգրկվում նրա մեջ։ Ի՞նչ ոլորտներ կավելացնեիք դուք

Հասարակագիտություն առարկան մեզ սովորեցնում է մարդկանց, իրենց մտածելակերպի և ապրելակերպի, կրոնի, անհավասարության և շատ այլնի մասին։ Այն իր մեջ ներառում է փիլիսոփայություն, սոցիոլոգիա, էկոնոմիկա, հոգեբանություն։

• Ի՞նչ է գեղագիտությունը։ Ինչքանո՞վ է կարևոր գեղագիտությունը մեր կյանքում

Գեղագիտությունը փիլիսոփայության գիծ է, այն պատմում է գեղեցկության, արվեստի մասին և’ բնության, և’ մեր կյանքում։ Մենք անցնում ենք ճաշակի, ազգային շորերի, գեղեցկության ստանդարտների և այլնի մասին։ Այս առարկան մեզ սովորեցնում է տեսնել գեղեցիկը տարբեր բաների մեջ։

Գեղեցկություն արդեն երկար ժամանակ շատ կարևորվում է մեր հասարակության մեջ։ Ստեղծվել են շատ ստանդարտներ մարդու մարմնի, դեմքի համար, որոնք փոխվում են: Մենք ուսումնասիրում ենք տարբեր ժամանակաշրջանների գեղեցկության ստանդարտները, համեմատում մեր օրերի հետ:

• Ի՞նչ է բարոյագիտությունը։ Ինչպե՞ս եք կարողանում բարոյագիտությունից ստացած գիտելիքները կիրառել կյանքում

Բարոյագիտությունը կամ էթիկան կարևոր նշանակություն ունի մեր կյանքում, քանի որ նրանով մենք կերտում ենք մեր հասարակությունը: Էթիկան կարգավորում է մարդկանց վարքը հասարակական բոլոր բնագավառներում: Այն սովորեցում է տարբերել ճիշտն ու սխալը, բարին և չարը, հասկանալ, թե որն է կյանքի իմաստը, ինչ է արդարությունը և այլն:

• Ի՞նչ է հոգեբանությունը և ի՞նչ է ուսումնասիրում այն։ Կյանքի որ ոլորտներին է հատկապես վերաբերում այս գիտությունը։ Հոգեբանությունը ձեզ առավել շատ հետաքրքրում է որպես գիտություն, թե՞ հմտությունը․ հիմնավորե՛ք ձեր պատասխանը

Հոգեբանությունը մտքի և վարքի գիտական ուսումնասիրություն է: Այն բաղկացած է բազմաթիվ ճյուղերից: Հոգեբաններն ուսումնասիրում և հասկանում են մտավոր գործընթացները, ուղեղի գործառույթները և վարքը: Հոգեբանության ոլորտը ուսումնասիրում է այնպիսի հարցեր, ինչպիսինն են՝ ի՞նչ է ստեղծագործությունը, ինչո՞ւ են որոշ մարդիկ դառնում անտուն, ի՞նչ են նախապաշարմունքները և խտրականությունը, ի՞նչ է գիտակցությունը և այլն:
Հոգեբանությունը մեզ սովորեցնում է մեզ շրջապատող մարդկանց մտածելակերպը, նաև որոշ բաներ է սովորեցնում հենց մեր մասին:

• Ի՞նչ է տնտեսագիտությունը։ Ի՞նչ գիտեք փողի, շուկայի և շուկայական հարաբերությունների մասին։

Տնտեսագիտությունն այն մասին է, թե ինչպես են մարդիկ ազդում գաղափարների վրա և օգտագործում ռեսուրսները: Նրա մեջ կարևոր են փողը, շուկաները և հարաբերությունները, որոնք օգնում են մեզ հասկանալ, թե ինչպես են աշխատում տնտեսությունները և որոշում կայացնել քաղաքականության վերաբերյալ: Տնտեսագիտությունն օգնում է մեզ հասկանալ մարդկանց և հասարակությանը, ինչը կարևոր է այսօրվա մեր աշխարհում ռեսուրսների կառավարման համար:

• Որպես հինգերորդ բաժին, ի՞նչ կավելացնեիք դուք 10-րդ դասարանի համար։

Եղիշե Սողոմոնյանը, որը հետագայում հայտնի է որպես Չարենց, ծնվել է Կարսում 1897 թվականի մարտի 13-ին։ Նա վաղ է սկսել իր գրական ճանապարհը՝ 1912 թվականին տպագրելով իր առաջին բանաստեղծությունը, իսկ 1914 թվականին՝ «Երեք երգ տխուր աղջկան» գիրքը՝ Չարենց կեղծանունով։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին զինվորագրվելով հայ կամավորական կորպուսին՝ Չարենցը անմիջականորեն զգաց պատերազմի սարսափները՝ ձևավորելով իր վաղ շրջանի բանաստեղծական ստեղծագործությունները, ինչպես «Դանթեական լեգենդը»: Չնայած Կարսի թագավորական դպրոցում կիսատ ուսմանը, նա խորասուզվեց գրականության մեջ՝ հատկապես ազդվելով Հայաստանի առաջին Հանրապետության կրթության նախարար Նիկոլ Աղբալյանից։

Սակայն 1926 թվականին Չարենցը հանցագործ միջադեպի մեջ մտավ՝ կրակելով և վիրավորելով մի երիտասարդ աղջկա, ում սիրահարվել էր, և որը նրան մերժել էր։ Նա դատապարտվել է ազատազրկման՝ հանգեցնելով կնոջ՝ Արփենիկի մահի, ինչից հետո նա սկսեց մորֆին օգտագործել։ Այդ տարեթիվը և Արփենիկի սկզբնատառերը Չարենցը դաջեց իր կրծքին, իսկ հետագայում ուրիշ կնոջից՝ Իզաբելլայից ունեցած աղջկան անվանեց նրա անունով, որպես հիշատակ:

Չնայած նրան, որ ազատ է արձակվել մարդասիրական նկատառումներով, քաղաքական ճնշումները մեծացել են, որոնք ավարտվել են նրա բանտարկմամբ և վերջնական մահով 1937 թվականին ստալինյան զտումների ֆոնին:

Չարենցի կյանքը, որը նշանավորվել է ինչպես գրական փայլով, այնպես էլ անձնական ցնցումներով, շարունակում է մնալ տաղանդի, ողբերգության և տոկունության գրավիչ հեքիաթ:

Watch the video and do ex. 4a slide 45 Navigate
Navigate Review slide 46 , ex-es 1a, 2a, 3a, 4a

4. Watch again. Complete the summary with the words in the box.

City developers are building Songdo on land which was underwater until some years ago. There are plenty of green spaces in the city, and there is a large park in the centre with skyscrapers all around it. Property developers have built 80,000 new homes as well as schools and a university. The city aims to watch pollution levels carefully by using technology to measure energy use and car use. Designers are also planning a system which will soon use the population’s waste and rubbish to generate renewable energy. Families like living here because there is so much space. Planners also hope that they will soon see more businesses in Songdo when transport links with Seoul are even faster.
Songdo is a city of the future, and it could become a model for many other cities around the world.

1a. Complete the replies with the correct form of will or going to and the verbs in brackets.

1. A I just can’t do this maths problem.
   B Don’t worry, I will help you.
2. A Can you lend me £20?
   B I suppose so.
   A Thanks, I promise I will give it back next week.
3. A I’m starting college next week.
   B Really? What are you going to study?
4. A Have you got any plans for your birthday?
   B Yes, I am going to have a big party.
5. A Why have you got your coat on?
   B I am going to get a few groceries we need from the supermarket.
6. A You look tired.
   B Yes, you’re right. I think I will go to bed now.

2a. Choose the correct options to complete the sentences.

1. I might get a new car soon. My old one is 10 years old now.
2. I’ll probably go out tonight, but I haven’t quite decided yet.
3. I’m definitely going to live abroad one day.
4. I won’t move house soon. It’s too expensive at the moment.
5. I will definitely visit Bolivia one day.
6. I probably won’t move to another city. I like living here.

3a. Choose the best words to complete the text.

1 — sand, 2 — beaches, 3 — pools, 4 — coast, 5 — waves, 6 — floating, 7 — lakes

4a. Read the conversation between a receptionist (R) and a guest (G) and complete each sentence with up to four words.

R Hello, Grand Hotel. How can I help you?
G Hello, I think I may have left my briefcase at reception this morning. I wonder if you could check if it has been handed in?
R Certainly. Could I just take some details? What colour was it?
G It’s black, and it has my initials on it, MHG, Miguel Hernandez Garcia.
R Thank you .. one moment .. Yes, we have it.
G That’s great. I wonder if I could come and pick it up this evening?
R Yes, any time. Can I help you with anything else?
G No, that’s all. Thank you for your help, though. I really appreciate it.

283. ա) {x² = y  = > x² = 4 = > x = 2
     {y — 2 = 2 = > y = 2  = > x = -2

բ) {y² — 1 = x  = >  y² — 1 = 24 = > y² = 25 = > y = 5
 {x — 13 = 11  = > x = 24   = > x = 24 = > y = -5

գ) {x — 3 = 2 = > x = 5   = > x = 5 = > y = 3
 {y² — x = 4 = > y² — 5 = 4 = > y² = 9 = > y = -3

դ) {x² — y — 4 = 0 = > x² — 5 — 4 = 0 = > x² = 3 = > x = 3
  {y — 4 = 1   = > y = 5    = > y = 5 = > x = -3

ե) {x = 2 + y = > x = 2 + y    = > x = 2 + (-4) = > x = -2
  {x² — y = 8 = > (2 + y)² — y = 8 = > x = 2 + 1   = > x = 3

զ) {x² = y  = > x2 = y    = > x2 = y        = > x2 = y        = >
 {5x — y = 6 = > x² — 5x + 6 = 0 = > x * (x — 2) — 3x + 6 = 0  = > x * (x — 2) — 3(x — 2) = 0 = >

= > x2 = y      = > x — 2 = 0 = > x = 2
= > (x — 2) * (x — 3) = 0 = > x — 3 = 0 = > x = 3

Not everyone knows what they want to do in their life from young age, including me. Since being little people always asked me what I wanted to become, and everytime my answer would be different. I couldn’t understand what was the best for me. So I was going to different lessons, like dancing, macrame, swimming, drawing to find a hobby. Also later on I went to English, Armenian, maths and biology lessons, and that’s when I understood that I show passion towards biology. Passion is when a person shows love and interest towards a specific activity. Ambition is the determination to achieve a specific goal, and they both are interconnected.

I think going to different lessons in different fields since young age is really good for developing yourself, knowing your interests better and finding your hobby. But even at older age you can still change your path and do whatever interests you. By going to different lessons, you get to experience each of them on yourself, understand the pros and cons of it and choose the hobby your are mostly interested in, and show passion and ambition towards it.