Прочитать рассказ » Старый повар»(пособие “ Непропавшие сюжеты” ( сл.17), написать рассуждение на тему » Искусство и ремесло»
Искусство и ремесло
Искусство бывает разным и в разных облостях, работах, это способ показать себя, свои мысли и свой внутренний мир. Музыка, театр, архитектура, литература и многое другое – это его виды. Каждое произведение это как частичка автора, неповторимое и в каких-то случаях совершенное. Ремесло это умение очень хорошо что-то делать, быть мастером в своей профессии, получать за это деньги. Ремесло не является противоположным термином для искусства, но оно уничижительно по отношению к нему. Думаю, каждый должен делать то, что ему нравится, а не то, что приносит больше денег. Каждый человек в чем-то гениален по своему.
1. Բագրատունիները տոհմն էր գլխավորում Հայաստանի անկախության համար մղվող պայքարը: Փաստացի դեռևս 855թ.-ին Հայաստանը անկախ էր համարվում, սակայն որոշ պետություններ չէին ուզում ընդունել այդ փաստը: Բայց 885թ.-ին, փաստացի անկախությունից 30 տարի անց այն վերջապես ճանաչվեց:
2. Աշոտ Բագրատունին հայկական բանակը 40 հազար դարձրեց, նոր սպարապետ նշանակեց իր եղբորը: Նա կապ ամրապնդեց աղվանների և վրացիների հետ, միավորեց իր երկրին որոշ մասեր և այն փորձում էր ապահով և անվտանգ պահել:
3. Զաքարիա Ձագեցու գլխավորությամբ ժողովը տեղի ունեցավ 869թ.-ին: Ժողովի ժամանակ կայացվեց որոշում, որ Աշոտ Բագրատունուն արքա հռրակելու և Հայաստանը թագավորություն ճանաչելու համար պետք է դիմել խալիֆայությանը:
4. Երբ Արաբները ստիպված էին լավ հարաբերություններ ունենալ Հայաստանի հետ, նրանց խալիֆը թագ է ուղարկում Աշոտ Բագրատունուն և նրան ճանաչում է հայոց թագավոր։
5. Պաշտոնապես Հայոց թագավորությունը վերականգնվել է 885թ.-ին, օգոստոսի 26-ին, Շիրակ գավառում: Աշոտ Բագրատունին օծվում է Հայոց թագավոր կաթողիկոս Գևորգ Գառնեցու կողմից:
6. Աշոտ I-ը մեծ աշխատանք կատարեց երկիրը միավորելու և նրա անվտանգությունն ապահովելու համար։ Մի քանի արշավաքներից հետո նրան հաջողվեց սանձահարել Վրաստանը և Աղվանքը ասպատակող հյուսիսկովկասյան լեռնականներին։ Շնորհիվ այդ հանգամանքի՝ ամրապնդվեցին Աշոտ Բագրատունու բարեկամական կապերը վրացիների ու աղվանների հետ։ Նա նաև Կարսը վերակառուցեց և դարձավ հայոց սպարապետների նստավայր։
Նա հրամայեց մի խումբ նավաստիների բարձրանալ «Մերի Սելեսթի» վրա: Նավաստիները պիտի իմանային պատահածի մասին և տեղեկացնեին: Նրանք պարզեցին նավի դատարկ լինելը: Չկային կապիտան Բրիգսը, նրա կինն ու աղջիկը, ութ մարդուց բաղկացած անձնակազմը: Նավի վրա ամեն ինչի կարգին լինելը և նավի` եղանակից տուժած չլինելը «Մերի Սիլեսթի» մասին բոլոր պատմողներն էլ վկայում են: Անձնակազմի ճակատագրի մասին վարկածներից ոչ մեկը փաստերով չի հաստատվել: Եվ այսօր Էլ այդ առեղծվածի մասին գիտենք օվկիանոսում հայտնաբերվելու օրվա չափ:
Ընդգծել դերբայական դարձվածները:
Աշխարհի քաղաքական քարտեզը թերթելով` մարդ հաճախ զարմանում է:
Իրադարձություններին ուշադիր հետևելու դեպքում բոլորովին անհայտ երկրներ կգտնի` իրենց սահմաններով ու քաղաքներով:
Առաջին քարտեզը գծելու օրվանից քանի՜ անգամ է փոխվել աշխարհի քարտեզը:
Վարդագույն, կանաչ, մոխրակապտավուն, դեղին բծերը մերթ սեղմվում են, մերթ լայնանում, մերթ էլ բոլորովին անհետանում գուցե և ավելի ուշ հանդես գալու համար:
У меня были и есть много мечт. И какая-то часть из них воплотилась в жизнь. Я с детства очень любила путешествовать и очень хотела полететь в другие страны, изучить их культуру и достопремечательности, узнать их историю лучше. И позже моя мечта сбылась. Я уже побывала в Египте, Грузии, Италии, Греции и на Кипре. Я очень рада этому. Благодоря этому я смогла лучше понять историю древнего мира после посещения этих стран. Также я мечтала побывать на концерте своей любимой музыкальной группы. И 12 марта 2022 года моя мечта частично сбылась. Это был их онлайн концерт, который показывали в кинотеатрах. Этот день был очень запоминающимся для меня и я никогда не забуду это чувство, как мы там все веселились. Также 4 февраля этого года показывали их новый концерт, но в этот раз он не был в прямом эфире, а какое-то время спустя. Но от этого ничего не изменилось, было все еще очень весело и атмосферно. Эти два дня я никогда не забуду, ведь моя еще одна мечта в это время сбылась. Есть еще немало воплощенных мечт, но эти самые важные для меня.
How are my elective subjects related to my future career?
My elective subject is biology. I am not sure yet but I want my future profession to be related to this subject, because I find it very interesting. I have a list of professions related to it like a doctor, bioengineer, biologist and so on. The most interesting topics in biology for me are about the evolution, how life came to earth, the genetics, natural selection of species and etc. I think that geneticist is also a very interesting profession. If I decide to choose one of this professions, I will continue to study biology in depth and will focus also on other favourite subjects that I will need to be more educated.
Do my abilities, character traits, and hobbies match my future career?
For hobby I can say that it is reading. I love to read, and I think that it will help my future profession, because it develops my imagination, logic, vocabulary replenishes, broadens my horizons. With reading, people begin to write without mistakes and become more literate. It also develops speech. And all this will be useful to me for my future profession. I have the following personal qualities — diligence, accuracy, I always try to do my best for my work to be ideal, a serious attitude to work, composure. I remember quite well the given materials and lessons. I think that these are quite strong points that will help me in life, including achieving success.
What educational projects and research activities have I carried out that may be related to my future profession?
I carried out two projects from biology. The first one is on heredity. In this project I did a research about main hereditary traits, mutations and so on. The second one is dedicated to a surgical treatment for Parkinson’s disease, that is called Deep Brain Stimulation. If I become a doctor or anything related to it, I think this project will be useful.
What books and articles have I read that really meet my interests?
I usually don’t read books that are related to biology or maths, I’m mainly interested in detectives, romances, adventure, fiction and other genres. But I have read a book, it’s called “Flowers for Algernon” by Daniel Keyes. It’s about a mentally disabled man, that was given a chance to become very intelligent, but the treatment failed and he gradually lost his abilities again. I liked the psychological aspect of this book, which meets my interests in biology.
Have the meetings with the invited specialists at the educational complex played any role in my professional orientation?
Where will I continue my education after leaving the 9th grade?
After leaving the 9th grade I will stay in the Mkhitar Sebastatsi Educomplex’s high school. I will do it because I hadn’t decided my future career yet so I will continue studying like usual, without focusing on individual subjects. I hope that during the time before my graduation I will finally have a decision about my profession and will focus on necessary subjects.
Make up 5 questions for each type /20 questions Types of questions Explanation General Do you like English Special Why do you learn English Tag Question You like English, don’t you Indirect questions Could you tell me where you learned to speak English? , Do you know where the nearest bank is?
General questions
Do you like drawing? Is physics too hard? Are you going to be late? Was Michael on that concert too? Are your parents working as doctors?
Special questions
What have you been studying in America? When are you coming home? Where is your working office? What time did you arrive that day? Why haven’t you done your homework?
Tag questions
That shop is going to open, isn’t it? You passed your exams, didn’t you? He is a dentist, isn’t he? You were traveling by bus, weren’t you? The car is being repaired, isn’t it?
Indirect questions
Could you tell me if that shop is still working? Could you tell me the answers for the test? Could you pick me up from there? Could you keep it a secret? Could you tell me where were you all this time?
Ք.ա. 860–843 թթ. Արամե Նա հետ է մղել Սալմանասար Գ-ի հարձակումները, պահպանել երկրի ռազմաքաղաքական հզորությունը, ընդարձակել թագավորության սահմանները։
Ք.ա. 843–835 թթ. Լուտիպրի Լուտիպրին թագավորել է մ.թ.ա. 844-834 թվականներին։ Լուտիպրին է կառուցել Տուշպա քաղաքիպարիսպը, և հավանական է, որ իրականում նա է քաղաքի հիմնադիրը։
Ք.ա. 835–825 թթ. Սարդուրի I Սարդուրի Ա-ն մ․թ․ա․ 830-ական հզորացրել է երկիրը և Վանա լճի ափին հիմնել Վան (Տուշպա, Տոսպ) մայրաքաղաքը, որի անունից էլ առաջացել է թագավորության անունը՝ Վանի թագավորություն։
Ք.ա. 825–810 թթ. Իշպուինի Իշպուինին իր որդի Մենուայի հետ իրականացնում է մի շարք բարեփոխումներ և շարունակում հզորացնել երկիրը։
Ք.ա. 810–786 թթ. Մենուա Մենուան թագավորել է մ.թ.ա. 810-786 թթ.։ Նա շատ ակտիվ արտաքին քաղաքականություն է վարում: Նա ստեղծեց հզոր բանակ, կարողացավ պաշտպանել երկրի սահմանները, շարունակեց հայաբնակ մարզերի միավորումը: Նա Վանի թագավորությունը միացրեց Արածանի գետի հովիտը, Արարատյան դաշտի մի մասը, Ալզի (Աղձնիք) երկիրը, Սասունը, Մշո դաշտը և այլն:
Ք.ա. 786–764 թթ. Արգիշտի I Արգիշտի I֊ը գահակալել է մ.թ.ա. 786-764 թթ.։ Արգիշտի Ա-ն հաջողությամբ հետ մղեց Ասորեստանի գրոհները, ընդլայնեց Ուրարտուի սահմանները Անդրկովկասում, հիմնեց Էրեբունի քաղաքը ժամանակակից Երևանի ծայրամասում։
Ք.ա. 764–735 թթ. Սարդուրի II Սարդուրի II-ի օրոք տերությունն ունեցել է առավելագույն տարածքը. հյուսիսում հասել է Սև ծով, հյուսիս-արևելքում` Կուր գետ, արևելքում` Կասպից ծով, արևմուտքում` Փոքր Ասիայի կենտրոնական շրջան, հարավում` Բաբելոնով` Պարսից ծոց, և Դամասկոսի թագավորությունով` Միջերկրական ծով:
Ք.ա. 735–713 թթ. Ռուսա I Ռուսա I-ը կատարել է պետական համակարգի և բանակի բարեփոխումներ: Ռուսա I-ն արշավանքներ է ձեռնարկել դեպի Սևանա լճի ու մերձուրմյան ավազաններ և Արդինի-Մուսասիր:
Ք.ա. 713–685 թթ. Արգիշտի II Արգիշտի II արքան արշավում է հարավ՝ Արաքսի հովտով հասնելով Կասպից ծով։ Այս տարածքում նա հիմնադրում է Խալդի աստծո և սեփական անուններով տաճարներ։
Ք.ա. 685–645 թթ. Ռուսա II Ռուսա II-ը շարունակել է անցումը գերկենտրոնացված պետական կառավարման ձևին։ Զարկ է տվել քաղաքաշինությանը: Արշավանքներ է կատարել և Եփրատից արևմուտք գրավել 5 երկիր: Բարեկամական և դաշնակցային հարաբերություններ է հաստատել հյուսիսից արշավող կիմերների հետ և նպաստել նրանց` Փոքր Ասիայի արևելք տեղափոխվելուն:
Ք.ա. 645–635 թթ. Սարդուրի III Ենթադրվում է, որ Սարդուրի Գ-ի օրոք թուլացել է Ուրարտուի հզորությունը, և նա բարիդրացիական հարաբերություններ էպահպանել Ասորեստանի թագավորի հետ։
Ք.ա. 635–625 թթ. Սարդուրի IV Վանի արքան կորցնում էր իր վերահսկողությունը երկրիծայրամասերի նկատմամբ, և մայրաքաղաքը Վանից տեղափոխվեց Թեյշեբաինի, որըգտնվում էր Արարատյան դաշտում։
Ք.ա. 625–617 թթ. Էրիմենա Էրիմենայի գահակալության մասին տեղեկությունները բացակայում են, և այլ ուսումնասիրողներ ենթադրում են, որ նա չի թագավորել։
Ք.ա. 617–609 թթ. Ռուսա III Ռուսա Գ-ն շինարարական աշխատանքներ է ծավալել Էրեբունիում և Արգիշտիխինիլիում, որտեղ գտնվել են նրա արձանագրությունները՝ շտեմարաններ կառուցելու վերաբերյալ։
Ք.ա. 609–590 թթ. Ռուսա IV Հիշատակվում է Կարմիր բլուրի որոշ պեղածոների, այդթվում՝ իր արքայադրոշմ կավե սալիկների արձանագրություններում։
Երվանդունյաց թագավորություն (Ք. ա. 580–201 թթ.)
Ք.ա. 580–560 թթ. Երվանդ Սակավակյաց Երվանդ 1-ին Սակավակյացը կառավարել է մ.թ.ա. 580-570 թթ.։ Նրա օրոք պետության սահմանները հյուսիսում հասնում էին Կուր գետ և Սև ծով, արևելքում Մատարան, հարավում Հյուսիսային միջագետք, արևմուտքում Կապադովկիա։ Նրա կառավարման օրոք զորքի թիվը շատ մեծացել էր:
Ք.ա. 560–535 թթ. Տիգրան Երվանդյան Տիգրան Երվանդյանը Հայոց թագավորության սահմանները հարավ-արևելքում հասցրեց մինչև Մարաստան, իսկ հյուսիս-արևմուտքում՝ մինչև Սև ծովի ափերը։ Նշանակալից էին թագավորության ռազմական ուժերը։ Վարել է Հայաստանը Մարաստանի գերիշխանությունից ազատագրելու քաղաքականություն:
Ք.ա. VI դարի վերջ Հյուդարնես I Հիդարնես Ա արքան հայոց երկրում վերականգնեց Նավասարդյան խաղերը: Այս խաղերն անց էին կացվում օգոստոս ամսին, երբ հայությունը նշում էր Ամանորը:
Ք.ա. V դարի սկիզբ Հյուդարնես II
Ք.ա. V դարի կեսեր Հյուդարնես III Նա կազմակերպել էր 1000 շագանակագույն ձիերից բաղկացած հեծելազոր, որն ահ ու սարսափ էր ներշնչում թշնամիների մեջ։
Ք. ա. V դարի II կես Արտաշիր (Արտաշես) Ըստ ավանդության մահից առաջ նա իր մոտ է կանչում իր որդիներին և հայտնում, որ յուրաքանչյուր Երվանդունու պարտքն է երկրում գոնե մեկ ջրանցք կառուցել, որը սակայն նա չհասցրեց կառուցել։ Այդ պատճառով նա թողնում է ամբողջ հարստությունը նրանց, որպեսզի նրանք իր փոխարեն կառուցեն:
Ք.ա.404–360 թթ. Երվանդ II (Օրոնտաս)
Նրա թագավորության տարիներին Հայաստանն ընդգրկում էր գրեթե ողջ Հայկական լեռնաշխարհը , որը հավասար էր մոտ 400 հազար քառակուսի կմ-ի: Երվանդ Բ-ն ըմբոստացել և կռվել էր Արտաքսերքսեսի հետ , ապա հպատակվել նրան ու նշանակվել Հունաստանի Տրոյայի երկրամասի սատրապ:
Ք.ա. 331–300 թթ. Երվանդ III (Օրոնտաս) Երվանդ սատրապը (Երվանդ Գ) Հայաստանը հռչակել է անկախ և վերականգնել Երվանդունիների թագավորական իշխանությունը: Մ. թ. ա. մոտ III դարի կեսին սկզբնավորվել է Երվանդունիների թագավորության Ծոփք-Կոմմագենեի ճյուղը:
Ք.ա. 299–270 թթ. Վանանես
Ք.ա. 220–201 թթ. Երվանդ IV Վերջին Հայաստանի կենտրոնական և արևելյան մասերում իշխել է Երվանդ Դ Վերջինը:
Ք. ա. III դարի I կես Սամոս Շամը կառուցել է Կոմմագենեի Սամոսատ (Շամշատ) մայրաքաղաքը և հատել դրամներ, որոնք մեզ հասած հայկական առաջին արքայական դրամներն են:
Ք. ա. 240–220 թթ. Արշամ Արշամը կառուցել է քաղաքներ, խրախուսել առևտուրը, հատել դրամ։ Մեզ է հասել նրա դրամը՝ «Թագավորի Արշամայ» մակագրությամբ։
Արտաշեսյան հարստություն (Ք.ա. 189–1 թթ.)
Ք.ա. 189–160 թթ. Արտաշես I Բարի Արտաշես Ա-ն մ. թ. ա. II դարի սկզբին Հայաստանից անջատված ծայրամասային երկրամասերը վերամիավորել է և ստեղծել միասնական, համազգային պետություն, իրականացրել է մի շարք բարենորոգումներ, հիմնադրել նոր մայրաքաղաք՝ Արտաշատը, կառուցել է նաև այլ քաղաքներ:
Ք.ա. 160–115 թթ. Արտավազդ I Արտավազդի գահակալման տարիների և գործունեության մասին տեղեկությունները կցկտուր են։ Այդ ժամանակահատվածը բավականին խաղաղ է եղել:
Ք.ա. 115–95 թթ. Տիգրան I Հայտնի է, որ Արտաշես Ա–ի օրոք վարել է Հայաստանի արևմտյան զորավարությունը։ Դա նույնպես խաղաղ ժամանակաշրջան էր:
Ք.ա. 95–55 թթ. Տիգրան II Մեծ Տիգրան Մեծի օրոք Մեծ Հայքի թագավորությունը հասավ իր հզորության գագաթնակետին։ Տիգրան Մեծի տերությունը տարածվում էր Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով, Կովկասյան լեռներից մինչև Միջագետքի անապատները։ Տիգրանը, սակայն, կորցրեց իր նվաճումների մեծագույն մասը Պարթևական թագավորության և ուժեղացող Հռոմեական հանրապետության դեմ պայքարում։
Ք.ա. 55–34 թթ. Արտավազդ II Նա ժառանգել է կայացած պետություն, զարգացած ենթակառուցվածքներ և մարտունակ բանակ։
Ք.ա. 30–20 թթ. Արտաշես II Նա պարտության է մատնել հռոմեական զորավար Անտոնիոսի դաշնակից Ատրպատականի թագավոր Արտավազդին, ապա ազատագրել Մեծ Հայքը և հաստատվել հայրենի գահին: Հայաստանին է միացրել Ատրպատականը և բնաջնջել է երկրում գտնվող հռոմեացիներին:
Ք.ա. 20–8 թթ. Տիգրան III Իր կառավարման սկզբում նա հռոմեացիների կոզմից էր, սակայն ժամանակ հետո՝ մ.թ.ա. 10 թվականին հրաժարվել է հռոմեական կողմնորոշումից և վարել անկախ քաղաքականություն։
Ք.ա. 2 թ. –1 թ. Տիգրան IV և Էրատո Տիգրան Դ-ն գահակալել է քրոջ՝ Էրատոյի հետ։ Տիգրան Դ–ի գործունեության մասին տեղեկությունները կցկտուր են. հայտնի է, որ վարել է Հռոմից անկախ քաղաքականություն, հակադրվել նրա զավթողական մկրտումներին։ Որոշ ժամանակ նրանց տեղը կառավարում էր Արտավազդ Գ-ն:
Արշակունյաց դինաստիա (66–428 թթ.)
66–88 թթ. Տրդատ I Տրդատ Ա-ն վերականգնել է ավերված Արտաշատը, կառուցել Գառնիի ամրոցը և հեթանոսական տաճարը:
88–110 թթ. Սանատրուկ Նա գրավել ու Մեծ Հայքին է միավորել Օսրոյենե–Եդեսիայի թագավորությունը։ Ըստ հունա-հռոմեական պատմիչների Սանատրուկը տիրել է նաև Ասորիքի մի մասին։ Սանատրուկը բարյացակամ հարաբերություններ է հաստատել տարբեր թագավորությունների հետ, զբաղվել շինարարական աշխատանքներով։ Հիմնել է նոր արքայանիստ Մծուրք քաղաքը, նպաստել երկրում առևտրի, արհեստների զարգացմանը։
110–117 թթ. Աշխադար և Պարթամասիր (Հայաստանը հռոմեական պրովինցիա) Սանատրուկից հետո Մեծ Հայքում հաջորդաբար թագավորել են Պարթևաց Բակուր II արքայի որդիներ Աշխադարն ու Պարթամասիրը: Հռոմեական կայսր Տրայանոսը 114 թ-ին գահընկեց է արել Պարթամասիրին և Հայաստանը հայտարարել Հռոմեական պրովինցիա:
117–144 թթ. Վաղարշ I 116 թ֊ին գլխավորել է հռոմեական նվաճողների դեմ հայերի ազատագրական պայքարը, վերականգնել է երկրի անկախությունը։ Նրա գահակալման տարիներն ընթացել են խաղաղությամբ և շինարարական աշխատանքներով։ Ըստ Մովսես Խորենացու, Վաղարշը վերակառուցել է հին Վարդգեսավանը և իր անունով կոչել Վաղարշապատ քաղաքը (այժմ՝ Էջմիածին)։
144–161 թթ., 164–186 թթ. Սոհեմոս–Տիգրան Սոհեմոսի գահակալումը դիտելով Հռանդեայի պայմանագրի խախտում, 161 թվականին պարթևական զորքերը մտել են Մեծ Հայք, տապալել Սոհեմոսին և գահ բարձրացրել Բակուր Ա Արշակունուն։ 164 թվականին Հայոց գահը հանձնվել է Սոհեմոսին, որն ավերված Արտաշատի փոխարեն մայրաքաղաք է հռչակել Վաղարշապատը։ Սոհեմոսը հովանավորել է հելլենիստական մշակույթը, իր արքունիքում ապաստան տվել բանաստեղծ և պատմագիր Յամբլիքոսին:
161–163 թթ. Բակուր I Բակուրի մասին տեղեկությունները կցկտուր են։ Հռոմեական զորավար Ստատիոս Պրիսկոսը համառ կռիվներով գրավել է Արտաշատը և ձերբակալել Բակուրին։
186–198 թթ. Վաղարշ II Վաղարշ Բ երկրից դուրս է քշել հռոմեական կայազորը և հռչակվել Մեծ Հայքի թագավոր։ Վաղարշ Բ–ի խոհեմ արտաքին քաղաքականության շնորհիվ պահպանվել է Մեծ Հայքի անկախությանը, ի դեմս նրա, հիմնվել է հայ Արշակունիների ինքնուրույն և ժառանդական արքայատունը։
198–216 թթ. Խոսրով I Գահակալման սկզբին Խոսրովն անցել է Կովկասյան լեռները, պատժել խազրաց և բասլաց ցեղերին, ապահովել պետության հյուսիսային սահմանները։
217–252 թթ. Տրդատ II Նրա գլխավորությամբ հայերը ջախջախում և Հայաստանից դուրս են վտարում Կարակալլայի ուղարկած զորքը:
252–262 թթ. Արտավազդ V Արտավազդի մասին տեղեկությունները շատ կցկտուր են։ Արտավազդի զորքերը մասնակցել են Եդեսիայում Վալերիանոս կայսեր զորքերի դեմ Շապուհ I–ի շահած ճակատամարտին։
279–287 թթ. Խոսրով II Մեծ Մասնավորապես հայտնի է, որ հոր հետ մանսակցել է Արտաշիր Սասանյանի դեմ արշավանքներին։
287–330 թթ. Տրդատ III Մեծ Տրդատ Գ-ն վերականգնել է պարսկական տիրապետության ժամանակ խախտված «Արտաշիսական սահմանները»: Գահակալման առաջին տարիներին հալածել է քրիստոնեության հետևորդներին: Սակայն, հետագայում քրիստոնեության մեջ տեսնելով Հայաստանը պարսկական ոտնձգություններից զերծ պահելու հզոր միջոց և քաղաքական ու հոգևոր միասնության ամուր հիմք, 301-ին, աշխարհում առաջինը, այն հռչակել է պետական կրոն: Հրավիրելով հայ ավագանու ժողով՝Գրիգոր Ա Լուսավորչին (302-325/326) կարգել է Հայոց եպիսկոպոսապետ՝ սահմանելով եկեղեցու և հովվապետի թագավոր:
331–338 թթ. Խոսրով III Կոտակ Նրա օրոք որոշվում է վերահսկողության տակ վերցնել մայրաքաղաքից դեպի սահմանները ձգվող ճանապարհները: Նա Դվին քաղաքի հիմնադիրն է: Տնկել է Դվինի շուրջ երկու անտառ (Խոսրովի անտառ):
338–350 թթ. Տիրան Տիրանի գահակալման առաջին տարիներն անցել են համեմատաբար խաղաղ։ Վարել է պետական իշխանության կենտրոնացման քաղաքականություն։
350–368 թթ. Արշակ II Կառուցել է Արշակավան քաղաքը: Պայքար է մղել նախարարների (Մամիկոնյանների) հետ: Դաշնակցել է Հռոմի հետ և մասնակցել է Պարսկաստանի վրա Արշավանքներին:
368–369 թթ. Փառանձեմ թագուհի Երբ իր ամուսնուն՝ Արշակ Բ-ին ձերբակալում են, նա ձեռնմուխ է լինում երկրի պաշտպանության գործին: Իր շուրջը համախմբելով 11000 զինվոր, նա ամրանում է Արտագերս ամրոցում և դիմագրավում ավելի ուժեղ թշնամուն:
370–374 թթ. Պապ Արշակունի Վերականգնել է Հայաստանի ամբողջական տարածքը, նվազեցրել է եկեղեցու ազդեցությունը: Փորձել է անկախանալ Հռոմեական կայսրությունից: Անչափահաս տարիքում է ստացել գահը, քանի որ հայրը գերության մեջ էր:
374–378 թթ. Վարազդատ Վարազդատի օրոք սպարապետությունը շարունակում է վարել Մուշեղ Մամիկոնյանը, ով պարսկական տիրապետության սպառնալիքից փրկվելու ելքը որոնում է Հռոմեական կայսրության օգնությամբ և Հայաստանում նրա զորքերի ավելացման մեջ։
378–387 թթ. Արշակ III Գահ է բարձրացել նույնպես մանուկ հասակում, իսկ նրա նախնակալը եղել է Մանվել Մամիկոնյանը և իրականում նա է ղեկավարել երկիրը:
387–389 թթ. Խոսրով IV Պարսից Շապուհ III արքան Հայոց գահին դրեց պատանի Խոսրովին։ Արշակ Գ դիմեց կայսր Թեոդոսիոս I Մեծի օգնությանը՝ իր գահակալական իրավունքը վերականգնելու համար։ Սակայն Թեոդոսիոսը և Շապուհը Հայաստանը բաժանեցին միմյանց միջև. պարսկական մասում (80%-ը) իշխեց Խոսրովը, հռոմեականում (20%-ը)՝ Արշակ Գ-ն։
389–400 թթ. Առավան պարսիկ
400–415 թթ. Վռամշապուհ Գահակալել է համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջանում, հաշտ ու բարեկամական հարաբերություններ պահպանել ինչպես Սասանյան Պարսկաստանի, այնպես էլ Հռոմեական կայսրության հետ։ Վռամշապուհը մեծապես աջակցել է Հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևին և Մեսրոպ Մաշտոցին՝ հայ նոր գրերի ստեղծման և լուսավորական ձեռնարկումներին։ Վռամշապուհին նաև հաջողվել է միավորել Մեծ Հայքի երկու մասերը:
415–419 թթ. Շապուհ պարսիկ Մեծ Հայքի պարսկական հատվածի դրածո արքա Սասանյան արքայատոհմից:
422–428 թթ. Արտաշիր (Զենոն-Արտաշես) Զենոնը վարել խաղաղ և, համեմատաբար, ինքնուրույն քաղաքականություն։ Արտաշեսյան արքայատան անկումից հետո Զենոնը միակ դրածո թագավորն էր, որին հայերը հանդուրժեցին Հայոց գահին։
Լույսի շնորհիվ մենք կարողանում ենք ճանաչել մեզ շրջապատող աշխարհը:
Լույսն է, որ Արեգակից Երկիր հասնելով մեր մոլորակի վրա կյանքի գոյության համար անհրաժեշտ պայմանններ է ստեղծում:
Իսկ ի՞նչ է լույսը:
Լույսի բնույթի վերաբերյալ առաջին գիտական տեսությունը ստեղծել է Իսահակ Նյուտոնը 17-րդ դարում:
Ըստ Նյուտոնի.
Լույսը կազմված է փոքրիկ մասնիկներից՝ կորպուսկուլներից, որոնք լուսատու մարմինը առաքում է բոլոր ուղղություններով՝ ճառագայթների երկայնքով:
Գրեթե միաժամանակ, հոլանդացի գիտնական Քրիստիան Հյուգենսը առաջարկել է լույսի ալիքային տեսությունը:
Ըստ Հյուգենսի.
Լույսը առաձգական ալիք է՝ լույսի աղբյուրից հեռացող համակենտրոն գնդոլորտների տեսքով:
Վակումում լույսի տարածումը հերքեց լույսի՝ առաձգական ալիք լինելը: Սակայն 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, էլեկտրամագնիսական ալիքների փորձնական ստացումը, լույսի և էլետրամագնիսական ալիքների արագության համընկնելը, թույլ տվեց Մաքսվելին և Հերցին իրենց աշխատություններում հաստատել լույսի ալիքային բնույթը և լույսը նույնացնել էլետրամագնիսական ալիքի հետ:
Լույս կամ տեսանելի ճառագայթում են անվանում 400−800ՏՀց (1ՏՀց=1012 Հց) հաճախության էլեկտրամագնիսական ալիքները, որոնք մարդու մոտ կարող են առաջացնել տեսողական զգայություններ:
Տարբեր հաճախությունների ճառագայթումները մարդու մոտ տարբեր գույների զգայություններ են առաջացնում՝ սկսած կարմիրից՝ 400−480 ՏՀց, մինչև մանուշակագույն՝ 670−800ՏՀց:
Հետագայում Ալբերտ Այնշտայնը՝ ֆոտոէֆեկտի երևույթը բացատրելիս, նորից անդրադարձավ լույսի մասնիկային բնույթին և ցույց տվեց, որ
ճառագայթելիս և կլանվելիս, լույսը իրենից ներկայացնում է լուսային մասնիկների՝ ֆոտոնների հոսք:
Այսպիսով լույսն ունի հատկությունների երկակիություն:
Սակայն անկախ այն բանից, թե ինչ բնույթ ունի լույսը՝ մասնիկների հոսք է, թե էլեկտրամագնիսական ալիք, այն ներկայացվում է որպես ճառագայթներ, որոնք սկսվում են լուսատու մարմնից և տարածվում բոլոր ուղղություններով՝ ցույց տալով լուսային էներգիայի տարածման ուղղությունը:
Տեսանելի տիրույթում ճառագայթող մարմնին անվանում են լույսի աղբյուր:
Եթե լույսի աղբյուրի չափերը շատ փոքր են մինչև լուսավորվող մարմին ընկած հեռավորության համեմատ, ապա այն անվանում են լույսի կետային աղբյուր:
Լույսի աղբյուրները բաժանվում են նաև բնական և արհեստական աղբյուրների:
Լույսի բնական աղբյուրներն են՝ Արեգակը, աստղերը, կայծակը, լուսատիտիկը և այլն:
Լույսի արհեստական աղբյուրներն են՝ ջերմային աղբյուրները (շիկացման լամպ, գազայրիչի բոց, մոմի լույս և այլն) և ոչ ջերմային աղբյուրները (ցերեկային լույսի լամպ, լուսադիոդ, լազեր, հեռուստացույցի կամ համակարգչի էկրան):
Լույսի աղբյուր կարող են լինել ոչ միայն լուսատու մարմինները, այլև այն մարմինները, որոնք անրադարձնում են իրենց վրա ընկած լույսը բոլոր ուղղություններով, դարռնալով տեսանելի:
Այդպիսի աղբյուրներ են՝ Լուսինը, մոլորակները և մեր շուրջը գտնվող բոլոր տեսանելի առարկաները:
Լույսի տարածումը համասեռ միջավայրում:
Ֆիզիկայի այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է լույսի հետ կապված երևույթները, կոչվում է օպտիկա:
Օպտիկայի այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է լուսային ճառագայթների տարածման օրինաչափությունները՝ հաշվի չառնելոով նրանց ալիքային հատկությունները, կոչվում է երկրաչափական օպտիկա:
Երկրաչափական օպտիկայի օրենքներից մի քանիսը հայտնագործվել է լույսի բնույթը պարզելուց շատ առաջ:
Այդպիսի օրենքներից է՝ լույսի ուղղագիծ տարածման օրենքը, որը ձևակերպել է հույն գիտնական Էվկլիդեսը՝ մ. թ. ա. երրորդ դարում:
Համասեռ, թափանցիկ միջավայրում լույսն ուղղագիծ է տարածվում:
Դրանում կարելի է համոզվել փորձերի օգնությամբ, որոնք հարմար է կատարել լազերային ցուցափայտի արձակած ճառագայթով: Այս կերպ կարող ենք տեսնել, որ ապակե անոթի մեջ լցված ջրում՝ համասեռ, թափանցիկ միջավայրում, լազերային ճառագայթը տարածվում է ուղիղ գծով:
Լույսի ուղղագիծ տարածման հետևանք են հստակ ստվերները, որոնք ընկնում են անթափանց մարմիններից, երբ դրանք լուսավորվում են լույսի կետային աղբյուրից:
Օրինակ՝ եթե կետային լույսի աղբյուրի և էկրանի միջև անթափանց գունդ տեղադրենք, ապա էկրանի վրա մուգ շրջանի տեսքով ստվեր կհայտնվի:
Ստվերն այն տեղն է, որտեղ չի ընկնում լույսի աղբյուրի լույսը:
Եթե լույսի կետային աղբյուրի փոխարեն օգտագործվի ավելի մեծ չափեր ունեցող աղբյուր՝ լամպ, ապա հստակ ստվերի փոխարեն լուսավորված ֆոնին կստանանք ստվեր և կիսաստվեր:
Դա ոչ միայն չի հակասում, այլ, ևս մեկ անգամ հաստատում է լույսի ուղղագիծ տարածման օրենքը:
Այն մասում, որտեղ լույս չի ընկնում լամպի և ոչ մի կետից, լիակատար ստվեր է, իսկ այն տիրույթում, որտեղ լույսը միայն որոշ կետերից է ընկնում՝ առաջանում է կիսաստվեր:
Հսկայական չափերի ստվեր և կիսաստվեր գոյանում են Արևի և Լուսնի խավարումների ժամանակ:
Արևի խավարումն առաջանում այն դեպքում, երբ Լուսինը՝ Երկրի շուրջը իր պտույտի ժամանակ, ամբողջովին կամ մասնակիորեն ծածկում է Արեգակը:
Իսկ, երբ Լուսինն է հայտնվում Երկրագնդի առաջացրած ստվերի կոնի մեջ, ապա տեղի ունենում Լուսնի խավարում:
Լուսնի խավարումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տվել Արիստոտելին՝ մ. թ. ա. չորրորդ դարում, եզրակացնել, որ Երկիրը գնդաձև է, ինչի վկայությունը Լուսնի վրա Երկրագնդի ստվերի շրջանաձև լինելն է:
Առաջադրանքներ
1. Արևոտ օրը 4.5 մ բարձրություն ունեցող խնձորենին գցում է 0.75 մ երկարությամբ ստվեր, իսկ լորենին՝ 4 մ երկարությամբ ստվեր:
Ինչի՞ է հավասար լորենու բարձրությունը:
Պատասխանը գրել մետրերով՝ տասնորդական թվի ճշտությամբ:
2. Ուղղաձիգ դրված քառորդ մետրանոց քանոնի ստվերի երկարությունը 0.45 մ է: Դրա օգնությամբ որոշեք հուշարձանի բարձրությունը, եթե վերջինիս ստվերի երկարությունը 4.8 մ է:
Պատասխանը գրել տասնորդականի ճշտությամբ:
h1 / h2 = l1 / l2 1/4 / h2 = 0,45 / 4,8
h2 = 0,45 / 4,8 * 1/4
3.Հոր հասակը 50 սմ-ով ավելի է դստեր հասակից:
Նրանց ստվերների երկարությունների տարբերությունը 65 սմ է:
Որքա՞ն է աղջկա հասակը, եթե նրա ստվերի երկարությունը 150 սմ է:
Պատասխանը ներկայացնել սմ-ով, ամբողջ թվի ճշտությամբ:
Նանե Խաչատրյան 