1. Ինչպիսի՞ արյան կարգեր գիտեք

A ± ( II ), B ± ( III ), AB ± ( IV ), O ± ( I )

2. Ինչպե՞ս են ընտրում արյան դոնոր

Արյան դոնորին ընտրում են այնպես, որ ռեցիպիենտի և դոնորի արյան խմբերը լինեն նույնը:

3. Ի՞նչ նշանակություն ունեն արյան կարգը մարդու կյանքում

Արյան կորստի ժամանակ կարող է պետք լինել արյան փոխներարկում։ Եթե նույն խմբի արյունը չլինի, ռեակցիա կլինի, որը վտանգավոր է մարդու կյանքի համար:

Խմբավորե՛ք, թե ո՛ր իրավիճակում շնչառական գործընթացն ինչպես է փոխվում: Հիﬓավորե՛ք  շնչառական գործընթացիարագությունը.

1. հաճախ

2. դանդաղ

3. խորը

Իրավիճակներ

ա) Միջավայրում CO2-ի շատացում

բ) Դրական զգայական իրավիճակ

գ) Արյան ﬔ ջ O2-ի նվազում

դ) Քնած ժամանակ

ե) Սառը ջրի ﬔ ջ ընկղմվելիս

զ) Անձրևից հետո

է) Ծանր ֆիզիկական աշխատանքից հետո

ը) Բացասական զգայական իրավիճա

379, 381, 383, 384

ա)

AB = 10

BC = DA = 13

CD = 20

AB = HE = 10

DH = EC = (20 — 10)/2 = 5

BE2 = BC2 — EC2 = 169 — 25 = 144

BE = √144 = 12

S = 10 + 20/2 * 12 = 180սմ²

բ)

<C = < D = 60^o

AB = BC = 8

<EBC = 180 — (90 + 60) = 30^o

EC = DH = 8:2 = 4

BE2 = BC2 — EC2 = 64 — 16 = 48

BE = √48 = 16 * 3 = 4√3

DC = 8 + 4 * 2 = 16

S = (16 + 8)/2 * 4√3 = 48√3

գ)

<C = <D = 45^o

AB = 6

BC = 9√2

AB = HE = 6

BC = AD = 9√2

BE = EC = AH = DH = x

x2 + x2 = 162

2×2 = 162

x2 = 162/2 = 81

√81 = 9

BC = 8 + 9 + 9 = 26

S = 8 + 26/2 * 9 = 153սմ²

ա) 6, 8, 10

Այո

բ) 5, 6, 7

Ոչ

գ) 9, 12, 15

Այո

դ) 10, 24, 26

Այո

ե) 3, 4, 6

Ոչ

զ) 11, 9, 13

Ոչ

է) 15, 20, 25

Այո

ա)

AB = 7

BC = 25

AC = 24

AD = ?

AD2 = AB2 — BD2 = AB2 — (BC — BD)2 = 49 — (25 — CD)2 = 49 — 625 + 50CD — CD2

AD2 = AC2 — CD2 = 576 — CD2

49 — 625 + 50CD — CD2 = 576 — CD2

-576 + 50CD = 576

50CD = 576 + 576 = 1152

CD = 1152/50 = 23,04

AD2 = AC2 — CD2 = 576 — 531 = 45

AD = √45 = √9 * √5 = 3√5

բ)

AB = 8

BC = 17

AC = 15

AD = ?

AD2 = AB2 — BD2 = AB2 — (BC — BD)2 = 64 — (17 — CD)2 = 64 — 289 + 34CD — CD2

AD2 = AC2 — CD2 = 225 — CD2

64 — 289 + 34CD — CD2 = 225 — CD2

-225 + 34CD = 225

34CD = 225 + 225 = 450

CD = 450/34 = 13,2

AD2 = AC2 — CD2 = 225 — 174,24 = 50.76

AD = √50,76 = 7,1

Կետադրում ենք տեքստը:

Մի մարդ, որ քարավանատեր էր, ուներ ուղտեր: Օրերից մի օր զայրանալով նրանցից մեկի դանդաղկոտությունից՝ տերը հարվածեց: Շատ բարկացավ ուղտը և անարտահայտիչ հայացքով նայելով տիրոջը` ասաց.

— Ահա քանի տարի է՝ հավատարմորեն ծառայում եմ քեզ, և դու, ո՛վ ապերախտ մարդ, չհասկացար բնավորությունս: Չես տեսնում՝ անտրամադիր եմ, ուրեմն՝ վտանգավոր: Նախազգուշացնում եմ՝ մի՛ ծեծիր ինձ, հատկապես երբ տրտում եմ, ապա թե ոչ՝ կմեռնես իմ ձեռքով:

— Իսկ ո՞րն է քո տրտմության նշանը, — հարցրեց տերը, — ասա իմանամ, որ չծեծեմ քեզ:

— Երբ կտեսնես ստորին շուրթս կախ է ընկած և ոտքս քայլելիս ձայն չի հանում, իմացիր, տրտում եմ և աշխատիր զգույշ լինել հետս:

— Մեղա քեզ տեր, — բացականչեց քարավանատերը, — բայց չէ՞, որ դու շարունակ այդպիսին ես՝ ստորին շրթունքդ կախ, ոտնաձայնդ խուլ:

Ըստ Մխիթար Գոշի

Արյան մակարդում, Արյան խմբեր, Արյան պաշտպանական ռեակցիա, իմունիտետ:

Արյան մակարդում

Արյան մակարդումն օրգանիզմի պաշտպանական ռեակցիան է, որի հետևանքով խցանվում է վնասված անոթի լուսանցքը և կանխվում հետագա արյունահոսությունը: Բացի այդ, արյան մակարդումը խոչընդոտում է վնասված անոթի պատից հիվանդաբեր մանրէների թափանցումն օրգանիզմ:

Մակարդումը կատարվում է հետևյալ կերպ. անոթի պատի վնասման ժամանակ արյան թիթեղիկները՝ թրոմբոցիտները, հպվելով վնասված անոթի անհարթ մակերեսին, հեշտությամբ քայքայվում են, որի շնորհիվ արյան պլազմա է արտազատվում հատուկ ֆերմենտ: Վերջինս ազդում է արյան պլազմայում լուծված պրոթրոմբին սպիտակուցի վրա`  նրան դարձնելով անլուծելի թելանման ֆիբրին:

Ֆիբրինի թելիկներն առաջացնում են ցանց, որի մեջ պահվում են արյան բջջային տարրերը, և առաջանում է խցան՝ թրոմբ, որը և փակում է վնասված անոթի լուսանցքը: Հետագայում թրոմբը լուծվում է, իսկ անոթի վնասված մասը՝ վերականգնվում: Արյան մակարդումը տեղի է ունենում 3−8 րոպեում, ընդ որում, որքան փոքր է անոթի լուսանցքը, այնքան մակարդումն ավելի արագ է կատարվում: