Османская империя была образована в 1299 г. С момента своего появления на Малой Азии османы начинают периодические войны с Византией за лидерство на полуострове, которые заканчиваются в 1453 году падением Константинополя, который переименовали в Стамбул и сделали новой столицей.
Уничтожив тысячелетнюю империю, султаны Османской империи продолжили завоевание Балкан, покорив Албанию, Черногорию, Болгарию.
К XVI веку границы османского государства простирались от Алжира до Персидского залива и от Крыма до Южного Египта.
В 1505 году Османская империя нанесла Венеции поражение в войне за контроль торговли в восточном Средиземноморье.
Эпоха Сулеймана Великолепного
На годы правления Сулеймана выдался настоящий расцвет государства османов. В 1521 году Сулейман завоевывает главную крепость рыцарей-иоанитов – остров Родос. За год до этого под его командованием был взят Белград.
В 1527 году Османская империя достигла максимума своих завоеваний в Европе, вторгнувшись в Австрию и Венгрию. В 1529 году турки пытались взять штурмом Вену, имея семикратный перевес, но погодные условия помешали им взять город.
Сулейман был искусным политиком. Дипломатические победы он любил больше военных. Еще в 1517 году французский король Франциск I предлагал императору Священной Римской империи союз с целью изгнания турок из Европы. Но Сулейману уже в 1525 году удалось договориться с королем Франции о заключении военного союза. Благодаря Франциску I впервые после крестовых походов в Иерусалиме начала вести службу католическая церковь.
Эпоха русско-турецких войн
Османское государство было соперником России за контроль над Черным морем. Геополитическое положение России требовало от нее получения выхода к Средиземноморью через Черное море. В период с 1568 по 1918 годы Россия и Османская империя воевали 12 раз. И если первые войны носили локальный характер за установление контроля над Украиной и Приазовьем, то уже начиная с 1768 года это были крупномасштабные военные кампании. Во время войн 1768-1774 и 1787-1791 годов Османская империя потеряла причерноморские территории от Днепра до Южного Буга и лишилась контроля над Крымом.
Позднее список утраченных земель пополнили Кавказ, Бессарабия, а также при посредничестве России ослаблялся контроль над балканскими народами. Ослабление позиций турок на Черном море было первой ласточкой к падению Османской империи.
Османская империя в 19 – начале 20 века
К 19 веку в империи наблюдался упадок, причем настолько большой, что в России задумывались об уничтожении турецкого государства. Это привело к очередной войне, названной Крымской. Турции в Европе удалось заручиться поддержкой Англии и Франции, которые приняли участие в войне. Крымская война принесла Османам победу и на десятки лет лишила Россию флота на Черном море.
В 19 веке в Османской империи был очень долгий промежуток времени, во время которого султаны пытались модернизировать страну и предотвратить внутренний раскол. Он вошел в историю под названием Танзимат (1839-1876). Модернизировалась армия, банковская система, была осуществлена замена религиозного закона на светский, а в 1876 году принята Конституция.
Однако все больше росло национально-освободительное движение балканских народов, которое еще больше усилилось после русско-турецкой войны 1877-1878, в результате которой независимость получили Сербия, Болгария и Румыния. Делегация турецких дипломатов не смогла вновь заручиться поддержкой ведущих европейских держав, а техническая отсталость в стране сказывалась на войне. Владения Турции на Балканах сократились еще больше после поражения в двух Балканских войнах (1912-1913 и 1913), которые показали, что Османская империя буквально рассыпается на куски.
Спасти государственность могла только победа в Первой Мировой войне при сотрудничестве с Германией, помогавшей туркам развивать военный и научный потенциал. Однако Россия, Франция и Англия (Антанта) смогли одержать над ними победу к 1917 г.
30 октября 1918 года было заключено Мудросское перемирия с Антантой. Оккупация турецких земель союзниками породило начало турецкого национального движения и войну за независимость Турции 1919-1922. Последний султан империи, Мехмед VI, лишился своего титула 16 ноября 1922 года. Эта дата считается последним днем существования империи.
Թարգմանություն
Օսմանյան կայսրությունը ձևավորվել է 1299 թվականին: Փոքր Ասիայում հայտնվելու պահից օսմանցիները պարբերաբար պատերազմներ սկսեցին Բյուզանդիայի հետ՝ թերակղզում ղեկավարելու համար, որն ավարտվեց 1453 թվականին Կոստանդնուպոլսի պարտությամբ, որը վերանվանվեց Ստամբուլ և դարձավ նոր մայրաքաղաք:
Քանդելով հազարամյա կայսրությունը՝ Օսմանյան կայսրության սուլթանները շարունակեցին գրավել Բալկանները՝ գրավելով Ալբանիան, Չեռնոգորիան և Բուլղարիան։
16-րդ դարում օսմանյան պետության սահմանները ձգվում էին Ալժիրից մինչև Պարսից ծոց և Ղրիմից մինչև Եգիպտոսի հարավ։ 1505 թվականին Օսմանյան կայսրությունը հաղթեց Վենետիկին՝ Արևելյան Միջերկրական ծովում տեղի ունեցած պատերազմում։
Սուլեյման Մեծի դարաշրջանը
Սուլեյմանի օրոք օսմանյան պետության իսկական ծաղկում էր։ 1521 թվականին Սուլեյմանը գրավեց ասպետ-հոանիտների գլխավոր ամրոցը՝ Հռոդոս կղզին։ Դրանից մեկ տարի առաջ Բելգրադը վերցվել էր նրա հրամանատարության տակ։
1527 թվականին Օսմանյան կայսրությունը Եվրոպայում նվաճումների գագաթնակետին հասավ՝ ներխուժելով Ավստրիա և Հունգարիա։ 1529 թվականին թուրքերը փորձեցին գրավել Վիեննան, սակայն եղանակային պայմանները խանգարեցին նրանց գրավել քաղաքը։
Սուլեյմանը հմուտ քաղաքական գործիչ էր։ Նա ավելի շատ սիրում էր դիվանագիտական հաղթանակները, քան ռազմականը։ Արդեն 1517 թվականին Ֆրանսիայի թագավոր Ֆրանցիսկոս I-ը Սրբազան Հռոմեական կայսրին առաջարկեց դաշինք կնքել թուրքերին Եվրոպայից վտարելու համար։ Բայց Սուլեյմանին արդեն 1525 թվականին հաջողվեց պայմանավորվել Ֆրանսիայի թագավորի հետ ռազմական դաշինք կնքելու շուրջ։ Շնորհիվ Ֆրանցիսկոս I-ի, խաչակրաց արշավանքներից հետո առաջին անգամ կաթոլիկ եկեղեցին սկսեց ծառայել Երուսաղեմում։
Ռուս-թուրքական պատերազմների դարաշրջան
Օսմանյան պետությունը Ռուսաստանի մրցակիցն էր Սև ծովի վերահսկողության հարցում: Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքը նրանից պահանջում էր Սև ծովով ելք ստանալ դեպի Միջերկրական ծով: 1568-ից 1918 թվականների ընթացքում Ռուսաստանը և Օսմանյան կայսրությունը կռվել են 12 անգամ։ Եվ եթե առաջին պատերազմները տեղական բնույթ էին կրում՝ Ուկրաինայի և Ազովի ծովի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու համար, ապա 1768 թվականից սկսած դրանք լայնածավալ ռազմական խմբեր էին։ 1768-1774 և 1787-1791 թվականների պատերազմների ժամանակ Օսմանյան կայսրությունը կորցրեց Սև ծովի տարածքները Դնեպրից մինչև Հարավային Բուգ և կորցրեց վերահսկողությունը Ղրիմի վրա։
Հետագայում կորցրած հողերի ցանկը համալրեցին Կովկասը, Բեսարաբիան, ինչպես նաև Ռուսաստանի միջնորդությամբ թուլացավ վերահսկողությունը բալկանյան ժողովուրդների նկատմամբ։ Սև ծովում թուրքերի դիրքերի թուլացումը Օսմանյան կայսրության անկման առաջին նշանն էր։
Օսմանյան կայսրությունը 19 — 20 — րդ դարերի սկզբին
19-րդ դարում կայսրությունը անկում էր ապրում և այնքան մեծ, որ Ռուսաստանում մտածում էին թուրքական պետության կործանման մասին։ Սա հանգեցրեց մեկ այլ պատերազմի, որը կոչվում էր Ղրիմի պատերազմ: Եվրոպայում Թուրքիային հաջողվեց ստանալ պատերազմին մասնակցած Անգլիայի և Ֆրանսիայի աջակցությունը։ Ղրիմի պատերազմը հաղթանակ բերեց օսմանցիներին և տասնամյակներ շարունակ Ռուսաստանին զրկեց նավատորմից Սև ծովում:
19-րդ դարում Օսմանյան կայսրությունում կար շատ երկար ժամանակաշրջան, որի ընթացքում սուլթանները փորձում էին վերականգնել երկիրը և կանխել ներքին պառակտումը: Պատմության մեջ մտել է Թանզիմաթ անվամբ։ Արդիականացվեցին բանակն ու բանկային համակարգը, կրոնական օրենքը փոխարինվեց աշխարհիկով, իսկ 1876 թվականին ընդունվեց Սահմանադրությունը։
Սակայն ավելի ու ավելի մեծացավ բալկանյան ժողովուրդների ազգային-ազատագրական շարժումը, որն էլ ավելի սրվեց 1877-78 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, որի արդյունքում անկախացան Սերբիան, Բուլղարիան և Ռումինիան։ Թուրք դիվանագետների պատվիրակությունը չկարողացավ կրկին ստանալ եվրոպական առաջատար տերությունների աջակցությունը, և երկրում տեխնիկական հետամնացությունն ազդեց պատերազմի վրա։ Բալկաններում Թուրքիայի ունեցվածքն էլ ավելի կրճատվեց երկու բալկանյան պատերազմներում կրած պարտությունից հետո, որոնց արդյունքում Օսմանյան կայսրությունը բառացիորեն փլուզվեց:
Միայն Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթանակը Գերմանիայի հետ համագործակցությամբ, որն օգնեց թուրքերին զարգացնել իրենց ռազմական և գիտական ներուժը, կարող էր փրկել պետականությունը։ Սակայն Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և Անգլիան կարողացան հաղթել նրանց մինչև 1917 — 18
19-րդ դարում կայսրությունը անկում էր ապրում և այնքան մեծ, որ Ռուսաստանում մտածում էին թուրքական պետության կործանման մասին։ Սա հանգեցրեց մեկ այլ պատերազմի, որը կոչվում էր Ղրիմի պատերազմ: Եվրոպայում Թուրքիային հաջողվեց ստանալ պատերազմին մասնակցած Անգլիայի և Ֆրանսիայի աջակցությունը։ Ղրիմի պատերազմը հաղթանակ բերեց օսմանցիներին և տասնամյակներ շարունակ Ռուսաստանին զրկեց նավատորմից Սև ծովում:
19-րդ դարում Օսմանյան կայսրությունում կար շատ երկար ժամանակաշրջան, որի ընթացքում սուլթանները փորձում էին վերականգնել երկիրը և կանխել ներքին պառակտումը: Պատմության մեջ մտել է Թանզիմաթ անվամբ։ Արդիականացվեցին բանակն ու բանկային համակարգը, կրոնական օրենքը փոխարինվեց աշխարհիկով, իսկ 1876 թվականին ընդունվեց Սահմանադրությունը։
Սակայն ավելի ու ավելի մեծացավ բալկանյան ժողովուրդների ազգային-ազատագրական շարժումը, որն էլ ավելի սրվեց 1877-78 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, որի արդյունքում անկախացան Սերբիան, Բուլղարիան և Ռումինիան։ Թուրք դիվանագետների պատվիրակությունը չկարողացավ կրկին ստանալ եվրոպական առաջատար տերությունների աջակցությունը, և երկրում տեխնիկական հետամնացությունն ազդեց պատերազմի վրա։ Բալկաններում Թուրքիայի ունեցվածքն էլ ավելի կրճատվեց երկու բալկանյան պատերազմներում կրած պարտությունից հետո, որոնց արդյունքում Օսմանյան կայսրությունը բառացիորեն փլուզվեց:
Միայն Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթանակը Գերմանիայի հետ համագործակցությամբ, որն օգնեց թուրքերին զարգացնել իրենց ռազմական և գիտական ներուժը, կարող էր փրկել պետականությունը։ Սակայն Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և Անգլիան կարողացան հաղթել նրանց մինչև 1917 — 18թ. թվականի հոկտեմբերի 30-ին Անգլիայի հետ կնքվեց Մուդրոսի զինադադարը։ Դաշնակիցների կողմից թուրքական հողերի բռնազավթումը սկիզբ դրեց թուրքական ազգային շարժմանը և 1919-1922 թվականների թուրքական անկախության պատերազմին։ Կայսրության վերջին սուլթանը Մեհմեդ VI-ը կորցրեց իր տիտղոսը 1922 թվականի նոյեմբերի 16-ին։ Այս ամսաթիվը համարվում է կայսրության գոյության վերջին օրը։
Նանե Խաչատրյան 