Դասի հղումը

Բնութագրեք Վրաստանի աշխարհագրական դիրքը:

Վրաստանն ունի շատ հարմար աշխարհագրական դիրք՝ Սև ծովի արևելյան ափին գտնվելու շնորհիվ: Վրաստանը լեռնային երկիր է, տարածքի մոտ 80%-ը զբաղեցնում են երիտասարդ լեռնաշղթաներն ու բարձրությունները: Վրաստանի հարևաններն են. Ռուսաստանը, Ադրբեջանը, Հայաստանը, Թուրքիան:

Ի՞նչ դեր ունի Վրաստանը հվ-արմ Ասիայում:

Վրաստանի տարածքով է անցնում Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը: Օդային ուղիներով Վրատսանը կապված է աշխարհի շատ երկրների հետ: Վրաստանն արտաքին աշխարհների հետ տնտեսական սերտ կապերի մեջ է: Վրաստանի առևտրական հիմնական գործընկերներն են՝ Թուրքիան, Գերմանիան, Իտալիան, Ադրբեջանը, Ուկրաինան, Թուքմենաստանը: Արդյունահանվում է քարածուխ, քիչ քանակությամբ նավթ և այլն:

Որո՞նք են Վրաստանի զարգացման նախադրյալները:

Վրաստանի զարգացման գլխավոր նախադրյալներն են՝ նպաստավոր աշխարհագրական դիրքը և բնակլիմայական պայմանները, բնական ռեսուրսների բազմազանությունն ու բավարար աշխատանաքային ռեսուրսները։ Տնտեսության զարգացման հզոր գործոն է նաև Սև ծովը։ Երկրի էնոնոմիկայում առաջատարն արդյունաբերությունն է, որտեղ կարևոր ճյուղը էներգետիկան է: Նաև զարգացած են մետաղաձուլությունը, մեքենաշինությունը, քիմիական, թեթև, սննդի արդյունաբերությունը: Վրաստանի բնակլիմայական պայմանները նպաստավոր են բազմաճյուղ գյուղատնտեսության զարգացման համար:

Գնահատեք հայ-վրացական հարաբերությունները, ի՞նչ ազդեցություն կարող են ունենալ ՀՀ-ի համար, ի՞նչ ուղղությամբ պետք է զարգանան այդ հարաբերությունները:

Կետերի փոխարեն գրի՛ր մ կամ ն (ո՞ր դեպքում է ն գրվում):

Անբնական, ամբիոն, ամբողջ, ամպամած, անպայման, զամբյուղ, անբասիր, ամփոփել, անփոփոխ, անպետք, ամբարել, ամբարտավան:

Ն գրվում է, երբ բառում օգտագործվում է ան ժխտական նախածանցը:

Բառերի բացատրությունները գրելով՝ ցո՛ւյց տուր իմաստների տարբերությունները և յուրաքանչյուրով առնվազն մեկ բառ կազմի՛ր:
 Ող, ոխ, ուղտ, ուխտ, թյուր, թույր, բույր, բյուր, բարկ, բարք, վարկ, վարք, աղտ, ախտ:

Ող — Ողնաշարի փոքրիկ տափակ ոսկորներից յուրաքանչյուրը
Ողնաշար, ողնուղեղ

ոխ — Վրեժ, վրիժառություն
Ոխոկալ, ոխերիմ

ուղտ — Անապատի կենդանի, սապատավոր
Ուղտաբեր, ուղտանման

ուխտ — Երդում, խոստում
Ուխտավոր, ուխտագնաց

թյուր — Ծուռ, անուղիղ, սխալ
Թյուրիմացություն, թյուրիմացաբար

թույր — Գույն, երանգ
Դեղնաթույր, թույրաթուխ

բույր — Բուրմունք, հոտ
Բուրավետ, անուշաբույր

բյուր — Անչափ, անթիվ
Բյուրաբազում, բյուրաբիծ

բարկ — Թեժ, վառ, տաք, բորբ, կիզիչ
Բարկախառն, բարկաճայթ

բարք — Ապրելակերպ, սովորույթ
Բարքուվարք, բարքագրական

վարկ — Հարգանք, համարում, պատիվ, հարգ
Վարկանիշ, վարկաբեկ

վարք — Վարքագիծ, վարվելակերպ, վարվելաձև
Վարքաբեկված, վարքագիր

աղտ — Կեղտ
Աղտոտված, աղտաջուր

ախտ — Հիվանդություն
Ախտանիշ, ախտաբան

Պարզի՛ր, թե ինչի՛ հիման վրա է կազմվել բառաշարքը և ավելացրո՛ւ նոր բառեր:

 Արևելաեվրոպական, ագեվազ, գինեվաճառ, գինեվարպետ, դափնեվարդ, հոգեվիճակ:

1. Գրել սրտի կառուցվածքը և ֆունկցիան:

Սիրտը կազմված է չորս խոռոչներից՝ ձախ նախաստրտից, ձախ փորոքից, աջ նախասրտից, աջ փորոքից: Սրտի պատը կազմված է երեք շերտից՝ էնդոկարդից, միոկարդից և էպիկարդից: Սիրտը գտնվում է հարստային պարկի մեջ, որը կոչվում է պերիկարդ: Պեևրիկարդի մեջ կա ճեղքանման խոռոչ, որը լցված է հեղուկով, որը իր հերթին կատարում է պաշտպանիչ դեր և նվազեցնում է շփումը սրտի աշխատանքի ժամանակ: Սրտի գլխավոր նպատակը արյունը անոթներում շարժման մեջ դնելն է, նրա մղիչ ֆունկցիան:

2. Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում արյան և ավշային շրջանառությունը:

Արյունը շարժվում է արյան շրջանառության երկու՝ մեծ և փոքր շրջաններով: Արյան շրջանառության մեծ շրջանը սկսվում է ձախ փորոքից և ավարտվում աջ նախասրտում:

Ձախ փորոքի կծկման հետևանքով արյունը մղվում է աորտա: Աորտայից դուրս եկող զարկերակներն աստիճանաբար ճյուղավորվում և, ի վերջո հյուսվածքներում, վերածվում են մազանոթների, որոնց պատերից թթվածինը և սննդանյութերն անցնում են հյուսվածքային հեղուկ և ապա բջիջներ: Այստեղ արյունը հարստանում է ածխաթթու գազով և արգասիքներով, ապա անցնում է երակներ, որոնք, միմյանց հետ միավորվելով, դառնում են ավելի խոշոր երակներ: Վերջիններս վերին և ստորին սիներակներով բացվում են աջ նախասիրտ: Այստեղ ավարտվում է արյան շրջանառության մեծ շրջանը:

Արյան փոքր շրջանառությունը սկսվում է աջ փորոքից: Թոքային զարկերակով արյունը հասնում է թոքեր: Թոքային ալվեոլներից թթվածինը անցնում է կապիլյարներ, իսկ կապիլյարներից դեպի ալվեոլներ անցնում է ածխաթթու գազ: Կապիլյարները, ի վերջո, միանում են թոքային երակներին, որոնցով թթվածնով հագեցած արյունը հասնում է ձախ նախասիրտ:

3. Սրտամկանի ինֆարկտ

Սրտամկանի ինֆարկտը սրտի իշեմիկ հիվանդության ձևերից մեկն է, որի ծագման մեջ կարևորում են խոշոր և միջին պսակային անոթների աթերոսկլերոզը, սպազմը, արյան ռեոլոգիական հատկությունների խանգարումը, ախտահարված պսակային անոթներում թրոմբագոյացումը, սրտամկանի հատվածի արյան մատակարարման հանկարծակի նվազումը և մեռուկացումը։ Սրտամկանի ինֆարկտի հիմնական ախտանշանը կրծքում ուժգին ցավերի երկարատև նոպան է՝ պայմանավորված սրտամկանում արյան, սննդանյութերի ու թթվածնի պահանջի սուր անբավարարությամբ։ Ինֆարկտի անմիջական պատճառ են դառնում աթերոսկլերոտիկ վահանիկի պատռումը կամ ճեղքումը, թրոմբոցիտների ագրեգացիայի աճն ու աթերոսկլերոտիկ վահանիկի մոտակայքում պսակային անոթի կծկումը։

4. Գլխուղեղի կաթված

Գլխուղեղի կաթվածը գլխուղեղային արյան շրջանառության սուր խանգարումն է` գլխուղեղի հյուսվածքի վնասմամբ և ֆունկցիաների խանգարմամբ: Լինում են ինսուլտի երկու տեսակ՝ իշեմիկ և հեմոռագիկ: Իշեմիկ կաթվածի դեպքում զարկերակների խցանում է լինում և ուղեղը մնում է առանց սնուցման, որին հետևում է տվյալ հատվածի մահը: Հեմոռագիկ կաթվածի դեպքում բարձր զարկերակային ճնշման ֆոնի վրա պայթում են ուղեղի անոթները և արյունը լցվում է տվյալ հատվածը:

352, 353, 356, 358, 361, 362, 364

ա) 2,1*2,1=4,41

S = 4,41 * 6 = 25,46սմ²

բ) 3,5*3,5=12,35

S = 12,35 * 6 = 74,1սմ²

ա) 24 : 6 = 4սմ²

4 : 2 = 2սմ

բ) 150 : 6 = 25դմ²

25: 5 = 5դմ

ա) S_հիմք = (6 * 7) * 2 = 84սմ²

բ) S_{կողմն. մակերևույթի մակերես} = (7 * 8) * 2 = 112սմ²

S_{կողմն. մակերևույթի մակերես} = (6 * 8) * 2 = 96սմ²

գ) S_լրիվ = 84 + 112 + 96 = 292սմ³

S_հիմք = 8 * 8 = 64սմ²

112 : 8 = 14սմ

S_լրիվ = (64*2) + 112 = 128 + 112 = 240սմ³

S_նիստ = 3,5 * 3,5 = 12,25դմ²

S = 12,25 * 6 = 73,5 դմ³

ա) S_հատակ = 6 * 3 = 16մ²

բ) S_պատեր = (6 * 3) * 2 + (4 * 3) * 2 = 60մ²

S_{ջրավազան} = (20 * 2) * 2 + (10 * 2) * 2 + (20 * 10) = 320մ² = 3200դմ²

S_սալիկ = 2 * 2 = 4դմ²

3200 : 4 = 800 սալիկ

1. Երկու թվերի գումարը 65 է: Այդ թվերից մեկի և 64-ի գումարը 72 է: Գտեք մյուս թիվը:

57

2. Երեք մետաղադրամիներից մեկը կեղծ է՝ ավելի ծանր է իսկականից, ընդ որում մետաղադրամները արտաքինից իրարից չեն տարբերվում: Նժարավոր կշեռքի օգնությամբ ամենաքիչը քանի՞ կշռումով կարող ես գտնել կեղծը մետաղադրամը:

3

3. Գտեք այն ամենափոքր եռանիշ թիվը, որը բաժանվում է և՛ 3-ի, և՛ 4-ի:

108

4. Մի շարքով պետք է տնկել վեց տնկի՝ 3 խնձորենի և 3 դեղձենի: Նույն մրգի տնկիները իրար նման են, և տարբերվում են մյուս մրգի տնկիներից: Շարքում առաջին և վերջին տնկիները պետք է տարբեր մրգերի լինեն: Քանի՞ տարբեր ձևով է հնարավոր իրականացնել ծառատունկը:

2

5. Գայանեն գրեց 5, 2, 1, 4 թվանշանները: Նարեն դրանցից ընտրելով 3 թվանշան գրեց 4-ի բաժանվող հնարավոր ամենամեծ եռանիշ թիվը: Եվան այդ նույն թվանշաններից ընտրելով 3 թվանշան, գրեց 4-ի բաժանվող հնարավոր ամենափոքր եռանիշ թիվը: Աղջիկների ընտրած թվանշաններից քանի՞սն են ընդհանուր։

3

6, Ավտոմատ սարքում երկու գույնի կոնֆետ կա՝ կարմիր և դեղին: Յուրաքանչյուր 100 դրամի դիմաց սարքը տալիս է մեկ կոնֆետ՝ գույնի ընտրությունը կատարում է պատահականորեն: Արամը ամենաքիչը քանի՞ դրամ պետք է ծախսի, որպեսզի նույն գույնի գոնե երկու կոնֆետ հաստատ ունենա:

300

7. 15 վարպետը տունը կառուցեցին 150 օրում։ Նույն աշխատանքը 30 վարպետը քանի՞ օրում կավարտեն, եթե բոլոր վարպետները աշխատում են նույն արագությամբ:

75

8. Ամենքաիչը քանի՞ գույն է անհրաժեշտ 8×8 չափի քառակուսի աղյուսակը ներկելու համար, որ հարևան վանդակների որևէ զույգ նույն գույնի չլինի (վանդակը ամբողջությամբ ներկում ենք մեկ գույնով, հարևան կհամարենք այն վանդակները, որոնք ընդհանուր կողմ ունեն):

2

9. Գևորգը geogebra ծրագրում պատկերեց շրջանագիծ և վրան նշեց 15 կետ։ Կետերից յուրաքանչյուրը հատվածով միացրեց նշված կետերից բոլոր մնացածների հետ։ Քանի՞ հատված կստացվի:

16

10. Մաթեմատիկայի օլիմպիադայի ժամանակ Աշոտը պետք է 20 խնդիր լուծեր: Ժամանակը լրանալուց հետո, Աշոտը հաշվեց, որ իր լուծած խնդիրների քանակը չորս անգամ ավելի շատ է, քան չլուծածները: Քանի՞ խնդիր էր լուծել Աշոտը:

16

• Տրված նույնանուն բառերից յուրաքանչյուրով կազմի՛ր նախադասություններ:
  
  1. Բազուկ, զատիկ, փող, վայրի:
     
     Բազուկ
     Բակում իմ բազուկը վնասեցի:
     Բազուկը ներկեց ձեռքերս:
     
     Զատիկ
     Զատիկը նստեց ձեռքիս:
     Մեր Զատիկը լավ անցավ:
     
     Փող
     Այսքան փողը ինձ հերիք չէ:
     Երաժիշտը փող էր նվագում:
     
     Վայրի
     Այդ վայրի կենդանին վտանգավոր է:
     Այս վայրի անտառները հատված են:
     
  2. Վարել, հարկ, տալ, մատ:
     
     Վարել
     Գյուղացիները հող էին վարում:
     Մայրիկը մեքենա վարել չէր սիրում:
     
     Հարկ
     Շենքի այդ հարկը արգելված է մտնել:
     Կազմակերպությունը հարկ էր վճարում պետությանը:
     
     Տալ
     Նա ինձ գրիչ տալ չուզեց:
     Տալը եկավ մեզ հյուր:
     
     Մատ
     Նա մատը պատակահան վնասեց:
     Մարզադահլիճում կար մի հին մատ:
     
  3. Անել, անտառ, աղաց, աներ:
     
     Անել
     Դու դասերդ անել չես ուզում:
     Նա անել իրավիճակում էր:
     
     Անտառ
     Այս անտառը մեծ էր:
     Իմ գաղտնաբառը անտառ է:
     
     Աղաց
     Մսավաճառը աղաց միսը:
     Սուրճի աղացը փչացել էր:
     
     Աներ
     Նա պետք է աներ իր տնայինները:
     Նրա աները բժիշկ էր:
     
  4. Անցավ, կարող, գրի, բարի:
     
     Անցավ
     Ավտոբուսը կողքովս անցավ և չկանգնեց:
     Վիրահատությունը անցավ էր:
     
     Կարող
     Նա դրան կարող չի:
     Կարողը վերջացրեց գործը 2 օրում:
     
     Գրի
     Նա պիտի գրի տնային աշխատանքը:
     Տառը գրի տեսակ է:
     
     Բարի
     Դասարանցիս երբեք բարի չի եղել:
     Խնձորենին լավ բարի է բերել:
     
  5. Կարգին, կուրանա, աղոտ, դուրս եկավ:
     
     Կարգին
     Նա կարգին մարդ էր:
     Թատրոնում մեր կարգին նստած մարդ չկար:
     
     Կուրանա
     Թոող նա կուրանա:
     Վատ մարդը իր ընկերներին կուրանա:
     
     Աղոտ
     Միսը աղոտ էր ստացվել:
     Աղոտ լույսի տակ ոչինչ չէր երևում:
     
     Դուրս եկավ
     Մայրիկը վերջապես դուրս եկավ խանութից:
     Այս շորը դուրս եկավ:

SAMD = 15

15/1 = 5x * h / 2

5x * h = 30

h = 30/5x = 6/x

S = BC + AD/ 2 * h

S = 3x + 5x/2 * 6/x = 48x/2 * 6/x = 24սմ²

Այսօր գնացինք ագարակ, որտեղ մեզ դիմավորեց ընկեր Կարոն։ Մենք կարդացինք, պատմեցինք որոշ շների տեսակների մասին։ Հետո ընկեր Կարոն հանեց գերմանական հովվաշանը վանդակից և մենք բոլորս հերթով նրան ման էինք տալիս։ Հետո գնացիքն մյուս շների մոտ և սիրեցինք իրենց։

442-444, 446, 448, 450ա,բ,գ

ա) { x > 3

{ x > 1

x∈(3, +∞)

բ) { x > -2

{ x > 1

x∈(1, +∞)

գ) { x > 0

{ x > 4

x∈(4, +∞)

դ) { x > -3

{ x > -5

x∈(-5, +∞)

ա) { x < 7

{ x < 2

x∈(-7, -∞)

բ) { x < -1

{ x < 3

x∈(-1, -∞)

գ) { x < -5

{ x < 0

x∈(-5, -∞)

դ) {x < -10

{ x < -16

x∈(-16, -∞)

ա) { x > 1

{ x < -1

Լուծում չունի

բ) { x < -5

{ x > -7

x∈(-5, -7)

գ) { x > 4

{ x < 4

դ) { x < 0

{ x > -5

x∈(0, -5)

ա) { 2x + 3 > 0
{ 7 — 4x > 0

2x > -3
-4x > -7

-2 > -3
4 > -7

Այո

բ) { 5x > 10
{ 6x + 1 < 0

5x > 10
6x < -1

15 > 10
18 < -1

Ոչ

գ) { 8 — x < 0
{ 3x ≥ 3

8 < x
3x ≥ 3

8 < 2
6 > 3

Ոչ

դ) { 7x — 10 ≤ 0
{ 3x + 1 ≥ 0

7x ≤ 10
3x ≥ -1

4,2 < 10
1,8 > -1

Այո

ը) { 7x < x — 6
{ 2 > 5 + 3x

7x — x < -6
-3x > 5 — 2

6x < -6
-3x > 3

x < -1
x < -1

x

Կատարել Ղազարյանի դասագրքի էջ 41-ի 7-րդ առաջադրանքը

7. Մեծ չափերի փուչիկը փչեք, մատներով սեղմեք անցքը և այն պահեք այնպես, որ անցքն ուղղված լինի դեպի ներքև: Կտրուկ բաց թողեք փուչիկը և հետևեք դրա շարժմանը։ Պատասխանեք հետևյալ հարցերին․

ա․ Ի՞նչ ուղղությամբ է շարժվում փուչիկը։

Դեպի վեր

բ․ Ինչպիսի՞ն է օդի հոսքի ուղղությունը։

Դեպի ներքև

գ․ Որքան էր փուչիկի իմպուլսը սկսզբում։

Զրո

դ․ Որքա՞ն է փուչիկի և նրանից դուրս եկած օդի ընդհանուր իմպուլսը։

—