Արյան մակարդում, Արյան խմբեր, Արյան պաշտպանական ռեակցիա, իմունիտետ:

Արյան մակարդում

Արյան մակարդումն օրգանիզմի պաշտպանական ռեակցիան է, որի հետևանքով խցանվում է վնասված անոթի լուսանցքը և կանխվում հետագա արյունահոսությունը: Բացի այդ, արյան մակարդումը խոչընդոտում է վնասված անոթի պատից հիվանդաբեր մանրէների թափանցումն օրգանիզմ:

Մակարդումը կատարվում է հետևյալ կերպ. անոթի պատի վնասման ժամանակ արյան թիթեղիկները՝ թրոմբոցիտները, հպվելով վնասված անոթի անհարթ մակերեսին, հեշտությամբ քայքայվում են, որի շնորհիվ արյան պլազմա է արտազատվում հատուկ ֆերմենտ: Վերջինս ազդում է արյան պլազմայում լուծված պրոթրոմբին սպիտակուցի վրա`  նրան դարձնելով անլուծելի թելանման ֆիբրին:

Ֆիբրինի թելիկներն առաջացնում են ցանց, որի մեջ պահվում են արյան բջջային տարրերը, և առաջանում է խցան՝ թրոմբ, որը և փակում է վնասված անոթի լուսանցքը: Հետագայում թրոմբը լուծվում է, իսկ անոթի վնասված մասը՝ վերականգնվում: Արյան մակարդումը տեղի է ունենում 3−8 րոպեում, ընդ որում, որքան փոքր է անոթի լուսանցքը, այնքան մակարդումն ավելի արագ է կատարվում:

Այն գրքից, որն ընթերցում ես հիմա, կհանես փոքրիկ հատված՝ գտնելով այնտեղ եղած ուղիղ և անուղղակի խնդիրները:

Հյուրասենյակում արդեն մոտ տասը րոպե էր, ինչ զրուցում էի հարուստ այրիների և տաղտկալի ակադեմիկոսների հետ, երբ հանկարծ ինձ վրա զգացի մեկի հայացքը: Շրջվեցի և առաջին անգամ տեսա Դորիան Գրեյին: Մեր աչքերը հանդիպեցին իրար, զգացի, որ գունատվում եմ: Ինձ համակեց սարսափի տարօրինակ զգացում: Հասկացա՝ ես հանդիպել եմ մեկին այնքան թովիչ, որ, եթե տրվեմ նրա հմայքին, նա կկլանի իմ ամբողջ էությունը, հոգիս և նույնիսկ իմ արվեստը:

Ուղիղ խնդիր — հայացքը, Դորիան Գրեյին, ինձ, էությունը, հոգիս, արվեստը

Անուղղակի խնդիր — այրիների հետ, ակադեմիկոսների հետ, ինձ վրա

378, 380

AB = BC = CD = AD = 10

BD = 12

BO = OD = 12/2 = 6

<AOB = 90^o

AO² = AB² — BO² = 100 — 36 = 64

√64 = 8

AO = OC = 8

AC = 8 * 2 = 16

S_ABD = 12 * 8/2 = 48սմ

S_լրիվ = 48 * 2 = 96սմ²

BC = 9

AD = 18

CD = 15

BC = AH = 9

HD = 18 — 9 = 9

CH² = CD² — HD² = 225 — 81 = 144

CH = √144 = 12

S = 9 + 18/2 * 12 = 162սմ²

Ժամանակահատված՝ երկարաժամկետ

Մասնակիցներ՝ միջին դպրոցի տարատարիք սովորողներ

Նախագիծ՝ անթափոն կենցաղ

Նախագծի համակարգող՝ Հասմիկ Ուզունյան

Նպատակ՝ միջին դպրոցի սովորողների հետ գործնական և տեսական մի շարք դասընթացների միջոցով կոտրել կարծրատիպերը և ձևավորել աղբը տեսակավորելու մշակույթ

Նախապատրաստական աշխատաքներ՝

Մենք կրթահամալիրում ներկայացնում ենք անթափոն կենցաղ նախագիծը, որի շրջանակներում առաջին աշխատանքը այն է, որ մենք պետք է ստեղծենք տարրաներ թափոնների համար: Դրանից հետո գործարաններում աշխատողները կգան կվերձնեն թափոնները կամ էլ մենք կտանենք գործարան։

Այս տեսակը հասարակ է և հարմար, բայց մարդկանց ուշադրությունը գրավելու համար կարելի է ստեղծել ավելի կրեատիվ աղբամաններ:

Այս տարբերակը ավելի կրեատիվ է և զարգացած: Այն ուշադրություն կգրավի:

Նաև այս տարբերակն է շատ հարմար:

«Տաղարան» շարքից կընտրես երկու-երեք ստեղծագործություն, կտեղադրես բլոգում, կվերլուծես:

Ես մե անգին գոզալ տեսա — Գյուրջստանի քաղաքումը,—
Վզին՝ վարդեր ու խալ տեսա — Գյուրջստանի քաղաքումը։

Կանգնել էր լեն քուչի մեջը, հագին ատլաս ու խաս ուներ,
Գլխին ոսկի ու շալ տեսա — Գյուրջստանի քաղաքումը։

Արեգակի շողքն էր ընկել վրեն ոսկե չիքիլի պես՝
Շրթերը խաս ու ա՛լ տեսա — Գյուրջստանի քաղաքումը։

Անցա, կամաց աչքով արի, ուզի ասեմ՝ ջա՛ն ես, էլի՛,—
Դեմս կեցած մե սա՛ր տեսա — Գյուրջստանի քաղաքումը։

Հիմի տխուր երգ եմ ասում, էշխս կրակ ըլի ասես՝
Անմահական մե յա՛ր տեսա — Գյուրջստանի քաղաքումը։

Վերլուծություն

Այս ստեղծագործությամբ Չարենցը պատմում է, թե ինչպես էր Վրաստանի քաղաքում տեսել մի գեղեցիկ աղջկա և սիրահարվել: Նա նկարագրում է նրա գեղեցկություն, հմայիչ արտաքինը: Նա փորձեց աղջկա ուշադրությունը իր վրա դարձնել, իսկ աղջիկը իրեն չպատասխանեց: Նա կարծես իր դեմը մի սար տեսավ և տխուր գնաց, երբ նույնիսկ սերը իր մեջ կրակի էր վերածվել:

* * *

Աշխարհիս մեջ ես էլ մե օր կանցնեմ անդարձ ու կերթամ,
Ես չեմ նայի, չեմ պահանջի ես փառք ու վարձ— ու կերթամ։

Աշուղ Սայաթ-Նովի նման ես էն գլխեն իմացա,
Որ աշխարհում փուչ է ամեն երազ ու լաց — ու կերթամ։

Էն էլ, որ ես իմ վառ սրտով ու կարոտով սիրեցի —
Քամուն կտամ, կմոռանամ ամեն մի հարց — ու կերթամ։

Ու գոզալի պատկերքը վառ, դեմքը մախմուր ու անուշ
Կմոռանամ… կառնեմ խոնավ, հողե մե բարձ ու կերթամ։

Կյանքիս նման հեռու մարդիկ, անանուն ու անծանոթ,
Ձե՛զ կթողնեմ երգերս այս՝ կյանքս երազ — ու կերթամ։

Վերլուծություն

Այս ստեղծագործության մեջ Չարենցը ասում է, որ մի օր ինքն էլ է մահանալու և ոչինչ չի պահանջում և ինչպես Սայաթ-Նովան էր ասում՝ աշխարհում ամեն ինչ դատարկ է, նույնիսկ սիրելիին կմոռանա: Եվ նա իր երգերը, երազները թողնում է ծանոթ և անծանոթ մարդկանց ու հեռանում:

Աշխատանքի նպատակ՝ պարզել թելավոր ճոճանակի տատանումների պարբերության և հաճախության կախումները թելի երկարությունից:

Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր՝ անցքով կամ կեռիկով գնդիկ, թել, մկրատ, չափաժապավեն, ժամացույց, ամրակալան՝ կցորդիչով և թաթով:

Փորձի ընթացքը՝ սեղանին դրեցի ամրակալանը, ծայրից ամրացրեցի կցորդիչը և թաթը, չափաժապավենը չափեցի 100սմ երկարությամբ թել և կտրեցի: Թելից կապեցի կեռիկով գնդիկը և այն ամրացրեցի թաթին, այնպես, որ սեղանից փոքր-ինչ բարձր լինի: Թելի երկարությունը նշանակեցի l — ով: Գնդիկը շեղեցի հավասարակշռության դիրքից 8-10սմ և բաց թողեցի: Չափեցի N = 40 լրիվ տատանումների ժամանակը: Հաշվեցի տատանումների պարբերությունը T = t/N բանաձևով և հաճախությունը` V = N/t: Փորձը կրկնեցի՝ թելը կարճացնելով 4 անգամ, տատանումների լայնույթը դարձրեցի 2-3սմ:

Փորձ 1

l = 100սմ…….|…..T = t/N = 79,17վ/40 = 1,9

N = 40………..|…..V = N/t = 40/79,17վ = 0,5 Հց

t = 79,17 վ

_________

T = ?

V = ?

Փորձ 2

l = 25սմ…….|…..T = t/N = 42,83վ/40 = 1,07

N = 40………|…..V = N/t = 40/42,83վ = 0,9 Հց

t = 42,83վ

__________

T = ?

V = ?

Եզրակացություն՝ թելը կարճացնելուց պարբերությունը փոքրանում է, իսկ հաճախությունը՝ մեծանում:

529, 530, 534, 535

ա) √2/9 = √2/√9 √2/3

բ) √3/16 = √3/√16 = √3/4

գ) √40/81 = √40/√81 = √40/9

դ) √72/25 = √72/√25 = √72/5

ե) √12 1/2 = √25/√2 = 5/√2

զ) √1 1/4 = √5/√4 = √5/2

է) √x³/9 = √x² * x/√9 = √x² * √x/3 = x√x/3

ը) √7a/16b² = √7a/√16b² = √7a/4b

թ) √3m³n²/4a²b = √3 * m² * m * n2 / 2a√b = m * n/√3m/2a√b

ժ) √25x²y³/mn⁷ = 5x * √y² * y / m * n² * n² * n² * n = 5x * y√y / n3/m n

ի) √0,1x/10y² = √0,01x/y² = 0,1√x/y

լ) √5m³/0,5n = √10m³/n = √10√m² * √m/√n = m√10m/√n

ա) √49/81 = 7/9

բ) √64/100 = 8/10

գ) √1 7/9 = √16/9 = 4/3

դ) √2 1/4 = √9/4 = 3/2

ե) √169/841 = 13/29

ա) √12/√6 = √12/√6 * √6/√6 = √72/6

բ) √18/√2 = √18/√2 * √2/√2 = √36/2

գ) √7x/√7 = √7x/√7 * √7/√7 = √49x/7

դ) √6x/√2x = √6x/√2x * √2x/√2x = √12x²/2x

ե) √48/√6x = √48/√6x * √6x/√6x = √288x/6x

զ) √5/√5x = √5/√5x * √5x/√5x = √25x/5x

է) √7/√5 = √7/√5 * √5/√5 = √35/5

ը) √3/√2 = √3/√2 * √2/√2 = √6/2

ա) 3√2 և 2√3
√9 * √2 = √18
√4 * √3 = √12
√18 > √12

բ) 10√20 և 20√10
√100 * √20 = √2000
√400 * √10 = √4000
√2000 < √4000

գ) 3√0,5 և 2√0,5
√9 * √0,5 = √4,5
√4 * √0,5 = √2
√4,5 > √2

դ) 5√0,3 և 7√0,3
√25 * √0,3 = √7,5
√49 * √0,3 = √14,7
√7,5 < √14,7

ե) 3√10 և 4√6
√9 * √10 = √90
√16 * √6 = √96
√90 < √96

զ) 6√3 և 5√4
√36 * √3 = √108
√25 * √4 = √100
√108 > √100

է) 7√5 և 5√7
√49 * √5 = √245
√25 * √7 = √175
√245 > √175

ը) 2√30 և 5√5
√4 * √30 = √120
√25 * √5 = √125
√120 < √125

թ) 12√10 և 10√12
√144 * √10 = √1440
√100 * √12 = √1200
√1440 > √1200

“Մխիթար Սեբաստացի” կրթահամալիրի ուսումնական ագարակում կա թռչնանոց: Հավերը ձու են ածում ու հավկիթները բաժանվում են մեր կրթահամալիրի դպրոցներին և սովորողները, ուսուցիչները ուտում են: Հավկիթները վնասակար չեն, քանի որ հավերը սնվում են բնական սնունդով: Նաև մենք կնքում ենք հավկիթները՝ նշում ենք ամիսը և ամսաթիվը: Նաև իրականացնում ենք արտադրական ուսուցում և վաճառում ենք հավկիթները:

Ինչպես յուրաքանչյուր մարմին, ջուրը նույնպես կարող է օժտված լինել որոշակի կինետիկ և պոտենցիալ էներգիաներով: Դրա համար այն պետք է հոսի և թափվի որոշակի բարձրությունից: Հոսող ջրի էներգիան մարդն օգտագործել է դեռևս հազարամյակներ առաջ: Ջրի էներգիան առավել արդյունավետ օգտագործելու նպատակով գետի հունը փակել են ամբարտակներով և բարձրացրել ջրի մակարդակը:
Մեծ բարձրությունից թափվելիս ջրի պոտենցիալ էներգիան փոխարկվում է կինետիկ էներգիայի, որի շնորհիվ ջուրն աշխանտանք է կատարում:

Ջրի էներգիայով աշխատող պարզագույն սարքը ջրանիվն է, որն օգտագործել են վաղնջական ժամանակներից: Ջրի ազդեցությամբ պտտվող ջրանիվն աշխատեցրել է ջրաղացը:

Ջրի էներգիան առավելապես օգտագործում են էլեկտրաէներգիա ստանալու համար: Մեծ բարձրությունից տափվող ջուրը հիդրոէլեկտրակայանում (ՀԷԿ) պտտում է տուրբինը, որին կցված կեկտրական գեներատորում արտադրվում է էլեկտրաէներգիա:
Հիդրոէլեկտրակայանի հզորությունը կախված է միավոր ժամանակում ծախսվող ջրի քանակից և ջրի անկման բարձրությունից: Նշանակում է, որ անգամ սակավաջուր գետերն ամբարտակելով՝ կարելի է արտադրել մեծ քանակությամբ էներգիա, եթե ջրի անկման բարձրությունը բավականաչափ մեծ լինի: Երկրագնդի գետերի հոսող ջուրն օժտված է ահռելի էներգիայով, որը կարելի է օգտագործել էներգիայի բնական
աղբյուրների՝ գազի, նավթի, քարածխի փոխարեն: Այդ էներգիան էկոլոգիապես ավելի մաքուր է, օգտագործելիս չի աղտոտում շրջակա միջավայրը:

Հայաստանի Հանրապետությունում էլեկտրաէներգիայի մոտ 20%-ն արտադրվում է հիդրոէլեկտրակայաններում: Ջրային էներգիայի պաշարների լրիվ օգտագործման դեպքում այն կբավարարի մեր երկրի էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի մոտավորապես 40%-ը:

Չնայած հիդրոէլեկտրակայանները շրջակա միջավայրը չեն աղտոտում թունավոր նյութերով, այնուամենայնիվ որոշ դեպքերում դրանք անցանկալի ազդեցություններ են ունենում բնական միջավայրի վրա: Օրինակ՝ կառուցված ամբարտակներն ու ջրամբարները ծածկում են մեծ մակերեսով բերրի հողեր և անտառներ, խոչընդոտում ձվադրման համար դեպի գետի ակունք ձկների վտառների տեղաշարժը և այլն:

Որոշ երկրներում արդեն սկսել են օգտագործել ջրի էներգիայի ևս մեկ աղբյուր, որը պայմանավորված է ծովերի և օվկիանոսների մակընթացություններով ու տեղատվություններով: Մակընթացային էլեկտրակայաններում այդ էներգիան փոխարկվում է էլեկտրաէներգիայի։ Ճիշտ է, այն դեռևս քիչ է օգտագործվում, սակայն ունի որոշակի հեռանկարներ:

Հսկայական էներգիայով են օժտված նաև մթնոլորտում շարժվող օդի զանգվածները՝ քամիները, սակայն առայժմ դրանք քիչ են օգտագործվում: Մարդկությունը քամու էներգիան սովորել է օգտագործել իր զարգացման վաղ շրջանից:

Դեռևս 3000 տարի առաջ առագաստանավերով նավարկել են՝ օգտագործելով քամու էներգիան: Քամու էներգիայով են գործում նաև հողմաղացները:

Այժմ մի շարք երկրներում կառուցում են հողմային էլեկտրակայաններ, որոնք բաղկացած են բարձր աշտարակից, հողմատուրբինից և էլեկտրական գեներատորից: Քամին, պտտելով հողմատուրբինի թիերը, աշխատեցնում է գեներատորը, որն արտադրում է էլեկտրաէներգիա: Քամու էներգիան լայնորեն օգտագործում են այն երկրներում, որտեղ դրանք հաճախակի են, և ունեն նավթի, գազի, քարածխի լուրջ կարիք: Քամու էներգիայի օգտագործման ոլորտում առաջատարներ են Գերմանիան, Դանիան, Իսպանիան. ԱՄՆ-ը: Հայաստանի Հանրապետությունում ևս կան քամու էներգիայի օգտագործման լուրջ հնարավորություններ, և մեծ ուշադրություն է դարձվում մեր երկրում հողմաէներգետիկայի զարգացմանը:

Հողմաէլեկտրակայաններն ունեն մի շարք առավելություններ՝ չեն աղտոտում շրջակա միջավայրը, տեխնիկական առումով բարդ չեն և համեմատաբար էժան են: Սակայն
ունեն մի շարք թերություններ: Քամին շատ անկայուն է՝ իր անսպասելի պոռթկումներով և թուլացումներով, հաճախ փոխում է ուղղությունը, որն էլ դժվարացնում է նրա օգտագործումը:

Է. Ղազարյանի դասագրքից էջ61-ից մինչև էջ  76

1.Մեխանիկական տատանումների տարբեր օրինակներ

Օրինակ՝ սրտի բաբախումը, ձայնալարերի թրթռումը, թիթեռի թևերի թափահարումը, ավտոմեքենայի շարժիչի գլանում մխոցի շարժումը, կարի մեքենայի ասեղի վեր ու վար շարժումը ծառերի ճյուղերի օրորվելը և այլն:

2.Ինչն է բնորոշ բոլոր տատանողական շարժումներին

Տատանումները շարժումներ են, որոնք կատարվում են հերթականորեն, հակադիր ուղղություններով:

3.Որ տատանումներն են անվանում պարբերական

Եթե շարժումները որոշակի հավասար ժամանակներից հետո նույնությամբ կրկնվում են, ապա այդ տատանումն անվանում են պարբերական։

4.Որ ֆիզիկական մեծությունն է կոչվում տատանումների պարբերություն

Այն ամենափոքր ժամանակամիջոցը, որից հետո տատանումները կրկնվում են, կոչվում է տատանումների պարբերություն:

5.ինչ միավորներվ է արտահայտվում տատանումների պարբերությունը

Տատանումների պարբերությունն արտահատվում է ժամանակի միավորներով՝ վայկյանով (վ), րոպեով (ր) և այլն:

6.ինչ է տատանումների լայնույթը:ինչ միավորներվ է այն արտահայտվում;

Տատանվող մարմնի առավելագույն շեղումը հավասարակշռության դիրքից կոչվում է տատանումների լայնույթ։
Տատանումների լայնույթն արտահայտվում է երկարության միավորներով՝ մետրով (մ), սանտիպմետրով (սմ) և այլն։

7.ինչ է տատանումների հաճախությունը;Ինչ միավորներով է այն արտահայտվում

Տատանումների հաճախություն է կոչվում 1վ-ում տատանումների թիվը։
Հաճախությունն արտահայտվում է հերցով (Հց):

8.Որ հաճախությունն է կոչվում 1Հց;

Եթե տատանումների հաճախությունը 1 Հց է, նշանակում է՝ յուրաքանչյուր վայրկյանում տատանվող մարմինը կատարում է մեկ տատանում՝ 1 Հց=1վ^-1։

9.Որո՞նք են տատանումների մարման պատճառները

Օդի դիմադրությունը, կախման կետում շփման առկայությունը:

10.Ինչու՞ են ճոճանակը համարում տատանողական համակարգ

“Ճոճանակ” ասելով պետք է հասկանալ թելը, գնդիկը, Երկիրը, ինչն էլ տատանողական համակարգն է:

11.Ո՞ր տատանումներն են անվանում ազատ:

Ազատ տատանումները տեղի են ունենում «ինքնաբերաբար», առանց արտաքին, պարբերաբար փոփոխվող ուժերի ազդեցության:

12.Ո՞ր տատանումներն են անվանում հարկադրական

Այն տատանումները, որոնք կատարվում են արտաքին պարբերաբար փոփոխվող ուժի առկայությամբ, անվանում են հարկադրական տատանումներ:

13.Ի՞նչ է զսպանակավոր ճոճանակը

Դա զսպանակ է, որի մի ծայրն ամրացված է անշարժ, իսկ մյուս՝ ազատ ծայրից կախված է բեռ։ Եթե հավասարակշռության վիճակից բեռը շեղենք, օրինակ, դեպի ներքև, ապա զսպանակը կձգվի, իսկ երբ բաց թողենք, կսկսի տատանվել:

 14. Ի՞նչ է մաթեմատիկական ճոճանակը

Եթե թելը շատ թեթև է գնդիկից և, բացի այդ, նրա երկարությունը շատ մեծ է գնդիկի տրամագծից, ապա այդպիսի համակարգն անվանում են մաթեմատիկական ճոճանակ։

15.Էներգիայի ինչ փոխակերպումներ են  տեղի ունենում ճոճանակի սեփական տատանումների ժամանակ

Ճոճանակի տատանումների ժամանակ էներգիան փոխակերպվում է պոտենցիալից կինետիկ:

16.Որքան է սեփական տատանումներ կատարող ճոճոնակի լրիվ մեխանիկական էներգիան:

Այն հավասար է պոտենցիալ և կինետիկ էներգիաների գումարին, այսինքն՝

Eպ = mgh
Eկ = mv²/2

E = Eպ + Eկ = mgh + mv²/2

17.Ի՞նչ է ռեզոնանսը:

Հարկադրական տատանումների լայնույթի շեշտակի աճը, երբ հարկադրող ուժի տատանումների հաճախությունը համընկնում է տատանողական համակարգի սեփական հաճախությանը, կոչվում է ռեզոնանս: