1. Գրել տաս հետաքրքիր փաստ մարդու կմախքի մասին։
   
   1.  Համարվում է, որ չափահաս մարդու օրգանիզմում 206 ոսկր կա, երեխայի մոտ դրանք 300-ն են: Դա բացատրվում է նրանով, որ մեծանալու ընթացքում որոշ ոսկրեր սերտաճում են՝ ավելի մեծ ոսկրեր կազմելով: Որոշ մասնագետներ, սակայն, պնդում են, որ որոշել մարդու ոսկրերի ստույգ թիվը հնարավոր չէ:

2.  Ամեն 5-րդ մարդու մոտ ողերի քանակն այլ է:

3.  Ամեն 20-րդ մարդու մոտ ավելորդ ողեր կան, ընդ որում՝ տղամարդկանց մոտ այս շեղումները հանդիպում են ավելի հաճախ, քան կանանց մոտ:

4.  Առավել հաճախ կոտրվող ոսկրն անրակն է: Նաեւ շատ հաճախ են կոտրվում ձեռքերի ոսկրերը, դաստակի ոսկրերը, ոտքերի մատների ոսկրերը:

5.  Մարդու կմախքը կազմող ոսկորների գույնը իրականում շատ հեռու է սպիտակից, այն ավելի մոտ է շագանակագույնին: Որպես ցուցանմուշ օգտագործվող ոսկորները սպիտակ գույն ունեն՝ այն ձեռք են բերում հատուկ մշակման արդյունքում։

6.   Ամենակարճ ոսկրն ականջի ոսկրիկն է, որը գտնվում է միջին ականջում եւ թմբկաթաղանթի տատանումները փոխանցում է ներքին ականջի զգայուն բջիջներին: Ոսկրիկն աշխատում է լծակի պես՝ ավելացնելով ձայնային ալիքների ճնշումը, դրա երկարությունը 2-4 մմ է:

7. Մարդու մարմնի ամենաերկար ոսկրը ազդրի ոսկրն է: Դրա երկարությունը կազմում է մարդու հասակի 27,5 տոկոսը:

8. Չափահաս մարդու ոսկրային զանգվածը կազմում է մարմնի ընդհանուր զանգվածի 15 տոկոսը։

9. Մեր կմախքի բջիջները մշտապես թարմանում են, ինչի արդյունքում ամեն 7 տարին մեկ մենք միագամայն նոր կմախք ենք ստանում, որը ոչ մի ընդհանուր բջիջ չունի այն կմախքի հետ, որը կար 8 տարի առաջ:

10. Մեր ոսկորները իրականում շատ ավելի բարդ են, քան թվում են: Գանգը, օրինակ, բաղկացած է 29 ոսկորներից, որոնց մեծ մասը միասին աճում են, երբ երեխան մեծանում է:

2. Ինչ է իրենից ներկայացնում ողնուղեղը։

Մարդու ողնուղեղից դուրս են գալիս երեսունմեկ զույգ խառը նյարդեր, որոնք կազմված են զգայական և շարժողական նյարդաթելերից: Ողնուղեղային նյարդերն ու դրանց ճյուղերն ուղղվում են դեպի մկանները, ոսկրեր, մաշկ և որոշ ներքին օրգաններ: Տեղեկատվությունն այդ օրգաններից զգայական նյարդերով հասնում է ողնուղեղի գորշ նյութին, որտեղ վերլուծվում է ստացված ազդակները և հաղորդվում շարժողական նյարդերին:

3. Գրել հետաքրքիր փաստեր ողնուղեղի մասին։

4. Գրել տաս հետաքրքիր փաստ սրտի մասին։

1. Միջին տարիքի մարդու սիրտը բաբախում է մոտավորապես րոպեյում 72 անգամ, մեկ օրվա մեջ 100 000 անգամ, 36 500 000 անգամ տարում և 2,5 միլիարդ անգամ ամբողջ կյանքում;

2. Խոհանոցի ծորակը պետք է ամբողջ ճնշումով բացված լինի 45 տարվա ընթացքում, որպեսզի կարողանա այնքան ջուր բերել, որքան որ սիրտը արյուն է ներմղում մարդու միջին տևողությամբ կյանքում:

3. Սրտի ներմղած արյան ծավալը կարող է տատանվել մեծ միջակայքում՝ 5-ից մինչև 30 լ րոպեյում:

4. Ամեն օր սիրտը այնքան էներգիա է արտադրում, որքան հերիք կանի ավտոմեքենայով 32կմ գնալու համար:  Ամբողջ կյանքում արտադրված էներգիան հավասարազոր է դեպի լուսին գնալ գալուն:

5. Քանի որ սիրտը արտադրում է իր սեփական էլեկտրական իմպուլսը, այն կարող է շարունակել բաբախել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ այն առանձնացված է մարմնից: Այն կբաբախի այնքան, որքան կհերիքի ստացվող թթվածինը:

6. Սաղմի սրտի հաճախականությունը (պուլս) մոտավորապես կրկնակի անգամ արագ է , քան մեծահասակների մոտ՝ մոտավորապես 140 զարկ րոպեյում: Այն ժամանակ, երբ սաղմը արդեն 12 շաբաթական է, նրա սիրտը արդեն օրական ներմղում է 28լ արյուն:

7. Սիրտը արյամբ է մատակարարում գրեթե ողջ՝ մոտավորապես 75 տրիլիոն բջիջներին: Արյան մատակարարումը բացակայում է միայն աչքի եղջրաթաղանթում:

8. Միջին տևողությամբ ամբողջ կյանքում սիրտը մղում է ավելի քան 5,7 մլն լ արյուն:

9. Արյան 5% պաշար գտնվում է սրտում, 15-20% ներմղվում է դեպի ուղեղ և կենտրոնական նյարդային համակարգ, իսկ 22% արյուն ներմղվում է դեպի երիկամներ:

10. Սրտի թակոցը կատարվում է այն ժամանակ, երբ փակվում են սրտի փականները:

5. Գրել մի քանի հետաքրքիր փաստ գլխուղեղի մասին։

1. Ուղեղի մեծ մասն ակտիվ է անընդհատ, անգամ, երբ մարդ քնած է լինում:
   
2. Իրականում մարդու ուղեղն ավելի ակտիվ է հենց քնած ժամանակ:
   
3. Ուղեղի տարբեր հատվածների միջև տեղեկատվությունը սահում է 420 կմ/ժամ արագությամբ:
   
4. Ուղեղն ունի 160 930 կմ երկարությամբ տեղավորվող աքսոններ, որոնք նեյրոն նյարդային բջջի մաս են կազմում: Դրանք կարող են 4 անգամ պտտվել Երկրի շուրջը:
   
5. Ուղեղը ցավի ընկալիչներ չունի: Այն ոչինչ չի կարող զգալ: Հենց ընկալիչների բացակայությունն է թույլ տալիս բժիշկներին ուղեղի վիրահատություններ, երբ հիվանդը գտնվում է գիտակից վիճակում:

• Համացանցից կընտրես փոքրիկ տեքստ Ամանորի մասին, կտեղադրես պահանջի տակ,
• կմգեցնես նախադասությունների գլխավոր անդամները,
• շեղատառ կդարձնես երկրորդական անդամները,
• շեղատառ դարձնելուց հետո նաև կմգեցնես գոյականական անդամի լրացումները:

Սանտա Կլաուսի կերպարը հիմնված է Սուրբ Նիկոլասի հետ կապված ավանդույթների վրա:
Սանտա Կլաուսն ապրում է Հյուսիսային բևեռում իր կնոջ հետ, որտեղ ամբողջ տարին անցկացնում է նվերներ պատրաստելով և դրա մեջ նրան էլֆերն են օգնում: Այնտեղ նա նամակներ է ստանում երեխաներից՝ Սուրբ Ծննդյան նվերներ խնդրելով։ Սուրբ Ծննդյան նախօրեին նա իր սահնակը լցնում է խաղալիքներով և թռչում աշխարհով մեկ՝ ութ հյուսիսային եղջերուներով՝ կանգ առնելով յուրաքանչյուր երեխայի տան մոտ։ Սուրբ Ծննդյան գիշերը Սանտան սահում է ծխնելույզից ներքև և թողնում նվերները՝ թարմանալով երեխաների թողած կաթով և թխվածքաբլիթներով:

1.Ո՞ր անհավասարաչափ շարժումն է կոչվում հավասարաչափ արագացող

Մարմնի շարժումը կոչվում է հավասարաչափ արագացող, եթե այդ շարժման արագությունը կամայական հավասար ժամանակամիջոցներում փոփոխվում է նույն չափով:

2.Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն է կոչվում հավասարաչափ արագացող շարժման արագացում։

Այն ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է մարմնի շարժման արագության փոփոխության և այն ժամանակամիջոցի հարաբերությանը, որի ընթացքում կատարվել է այդ փոփոխությունը, կոչվում է հավասարաչափ արագացող շարժման արագացում:

3.Ի՞նչ է ցույց տալիս արագացումը:Գրել բանաձևը:

Արագացուցմը ցույց է տալիս միավոր ժամանակում մարմնի արագության փոփոխության չափը։

Բանաձևեր՝ a=v/t, a=v₀/t

5․Ո՞րն է արագացման միավորը,և ինչպես է այն սահմանվում:

Մարմնի շարժման արագությունը յուրաքանչյուր 1վ-ում փոփոխվում է 1 մ/վ-ով և արագացման միավորը նշանակում են՝ 1 մ/վ²:

4.Հավասարաչափ շարժման ճանապարհի և արագության բանաձևը

Հավասարաչափ շարժման բանաձև՝ s=vt

Շարժման արագության բանաձև՝ v=s/t

 Սովորել՝ Է. Ղազարյանի 8-րդ դասարանի դասագրքից. էջ6-ից մինչև էջ8

314ա,դ, 315, 316, 320

ա)

S=a*h=12*15=180սմ²

դ)

a=21a/ 1/2a=21/ 1/2=10,5

S=12*13=156սմ²

90^o-ի դիմաց գտնվող կողմը հավասար է ներքնաձիգի կեսին:

BH=12:2=6սմ

S=6*13=78սմ²

△BNC-ն ուղղանկյուն եռանկյուն է

30^o-ի դիմաց գտնվող կողմը հավար է ներքնաձիգի կեսին, ուրեմն՝

BC=BN*2=3*2=6սմ

S=BM*BC=2*6=12սմ²

Առաջադրանքներ՝ 307 – 312

P=32սմ

32:4=8սմ

S=8*8=64սմ²

64:45=1,4սմ

△ABM-ը ուղղանկյուն եռանկյուն է

30^o աստիճանի դիմացի կողմը հավասար է ներքնաձիգի կեսին, ուրեմն՝

AB=BM:2=20:2=10սմ

S=10*10=100սմ²

<BAK=45^o

<B=90^o

<BKA=180-90-45=45^o

AB=BK=5սմ

BC=BK+KC=5+7=12սմ

BC=AD=12սմ

S=12*5=60սմ²

P=42սմ

<BAM=<MAB=<CDA=<MDC=45⁰

<B=90^o

<BMA=180-90-45=45^o

AB=a

BC=2a

P=(a+2a)*2=6a=42սմ

a=42/6=7

2a=14

S=14*7=98սմ²

S₁=5,5*6=33մ²

30սմ=0,3մ

5սմ=0,05մ

S₂=0,3*0,05=0,015մ²

33/0,015=2200 (մանրատախտակ)

S₁=3*2,7=8,1մ²

15սմ=0,15մ

S₂=0,15*0,15=0.0225մ²

8,1/0,0225=360 (սալիկ)

Домашняя работа: стр 43,упр 4; стр.45, упр.6, стр 46, упр.7 (б)

Упражнение 4. Трансформируйте следующие предложения,
употребляя причастия.

1. Со мной живет студент, который хорошо знает русский язык.

Со мной живет студент, хорошо знающий русский язык.

2. Здесь живут рабочие, которые строят этот завод.

Здесь живут рабочие, строящие этот завод.

3. Студентка, которая рисует, учится в нашей группе.

Рисующая студентка учится в нашей группе.

4. Вчера к нам приходили студенты, которые сдают
экзамен по русскому языку.

Вчера к нам приходили студенты сдающие экзамен по русскому языку.

5. В коридоре стоят студенты, которые изучают арабский язык.

В коридоре стоят студенты изучающие арабский язык.

6. Студент, который сидит в парке и читает газету, учится в нашей группе.

Студент сидящий в парке и читающий газету, учится в нашей группе.

7. В аудиторию вошел преподаватель, который хорошо знает
испанский язык.

В аудиторию вошел преподаватель хорошо знающий
испанский язык.

8. Здесь живут студенты, которые учатся на международном
факультете.

Здесь живут студенты учащиеся на международном факультете.

9. Студентка, которая танцует на вечере, учится на историческом
факультете.

Танцующая студентка на вечере учится на историческом
факультете.

10. Это мой друг, который хорошо поет русские народные песни.

Это мой друг хорошо поющий русские народные песни.

Упражнение 6. Поставьте причастие в нужной форме.

1. Я попросил товарища, хорошо знающего Москву, показать мне
   город.
2. Они приехали из разных стран, находящихся на африканском
   континенте.
3. Студенты, занимающиеся спортом, будут участвовать в
   соревнованиях.
4. Каждому человеку, любищему жизнь, хочется мира.
5. Дайте мне учебник для студентов, говорящих по-французски.
6. Друзья – это люди, помогающие друг другу.
7. Студент, решающий задачу, очень хорошо знает математику.
8. Вас спрашивал товарищ, живущий с вами в общежитии.
9. Девушка, читающая книгу, сидит у окна.
10. Студенты, сидящие в зале, приехали из Сомали.
11. Иностранные студенты, хорошо знающие русский язык,
    слушают лекции вместе с русскими студентами.
12. Эта, всегда улыбающаяся девушка,— сестра моего друга.
13. Мы вошли в аудиторию и увидели студентку, решающию задачу.
14. Ты знаешь этого улыбающегося студента?
15. Я получил письмо от друга, живущего в Москве.
16. К студенту, сидящего справа, подошѐл преподаватель.
17. Преподаватель разговаривал со студенткой, сидящей около меня.

Упражнение 7. б) Замените активные причастия настоящего времени
придаточными предложениями со словом который.

1. Лауреаты, которые получают Нобелевскую премию, приезжают в Стокгольм
   с членами семьи.
2. Научные журналы советуют молодым ученым, которые мечтают получить
   Нобелевскую премию, начать работать в исследовательской группе.
3. Научные открытия русских ученых, которые решают важные проблемы в
   области физики, химии, экономики, получили международное признание.
4. Из всех элементов, которые встречаются на Земле, кислород является
   наиболее распространенным.
5. Меломан – это человек, который увлекается музыкой.
6. Современные певцы часто являются и поэтами и композиторами,
   которые создают новые песни.
7. В последние годы появилось много музыкальных групп, которые имеют
   большой успех у молодежи.
8. В этом уроке мы прочитали рассказ о девушке, которая мечтала стать
   художницей.
9. По радио часто передают произведения, которые написаны русскими
   композиторами.
10. Русское искусство XIX века – это искусство, которое тесно связанно с
    общественно-политической жизнью России.
11. В Москве находится всемирно известный музей русских художников, который
    носит имя своего основателя П. Третьякова. Этот музей называется
    «Третьяковская галерея». П. Третьяков, всю жизнь, который собирал лучшие работы
    русских художников, подарил свою коллекцию в 1892 году Москве. 16 мая
    1893 года была открыта галерея и представлена коллекция, которая подарена П.
    Третьяковым родному городу. Вход в галерею был свободным. Сюда могли
    прийти все, которые желают познакомиться с искусством русских художников. С
    этого времени зала Третьяковской галереи, которые закрываются лишь иногда на
    ремонт, посетили и посещают миллионы людей, которые интересуются русской
    живописью.

Դասի հղումը

Այլ հղումներ 12
Չինաստանի բնակչությունը 

1. Քարտեզի վրա նշել Չինաստանի հարևան պետությունները և ափերը ողողող ջրային ավազանները:

1. Բնութագրեք Չինաստանի աշխարհագրական դիրքը:
   Չինաստանը լեռնային երկիր է: Գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսի ափին: Չինաստանի ծովային դիրքը շատ նպաստավոր է Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի երկրների հետ տնտեսական համագործակցման համար։
2. Ի՞նչ դեր ունի Չինաստանը հվ-արմ Ասիայում և ամբողջ աշխարհում
   Չինաստանը ամբողջ աշխարհին տրամադրում է բոլոր տեսակի տեխնիկաների, կենցաղայինիրերի, հագուստի մեծ պաշարներ և այլն:
3. Որո՞նք են Չինաստանի զարգացման նախադրյալները:
   Կարևոր զարգացման նախադրյալներն են գետերի ջրաէներգետիկ պաշարները: Նաև Չինաստանը հարուստ է նավթով և ածխով: Ունի լավ երկաթի պաշարներ և զարգացած մետաղաձուլություն:
4. Որո՞նք են Չինաստանի տնտեսության առաջատար ճյուղերը:

Առաջատար ճյուղերն են՝ արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությւոնը, ծառայությունները և այլն:

Ի՞նչ կլիներ, եթե Չինաստանը լիներ փակ երկիր։

Աշխարհում կլիներ քարածխի, նավթի, մետաղների պակաս, քանի որ Չինաստանը շատ օգտակար հանածոներ է արտահանում: Քանի որ ապրանքների զգալի մասը Չինաստանում է արտադրվում, նաև էժանը, աշխարհում կբարձրանային գները նման ապրանքների վրա, բայց ուրիշ երկրների արտադրության:

Ի՞նչ կլիներ, եթե Չինաստանը չլիներ։

Չինաստանը շատ հարուստ մշակույթ ունի և մեծ ազդեցություն է ունեցել ամբողջ աշխարհի վրա և եթե Չինաստանը չլիներ, համաշխարհային մշակույթի վրա դա շատ բացասական կազդեր: Նաև Չինաստանը կարևոր է նրանով, որ այնտեղ առաջին անգամ ստեղծվել է թուղթը:

• Տրված համառոտ նախադասություններն ընդարձակում ենք՝ գոյականական և բայական անդամներին ավելացնելով երկրորդական անդամներ: Գլխավոր անդամները մգեցնում ենք, երկրորդականները դարձնում ենք շեղատառ:
  • Ձմեռը եկավ:
    Այս տարվա ցուրտ ձմեռը ուշ եկավ մեր քաղաք:
  • Աղջիկը մոռացավ:
    Մեր դասարանի խելացի աղջիկը տանը մոռացավ տնային աշխատանքը:
  • Տնակը լուսավորվեց:
    Քաղաքի ծայրում գտնվող փոքր տնակը պայծառ լուսավորվեց արևից:
  • Անտառը արթնացավ:
    Խիտ անտառը և բնակիչները արթնացան ուժեղ կրակոցից:
  • Հայրը զայրանում էր:
    Հոգնած հայրը աշխատանքից հետո զայրանում էր որդու վրա, որը դաս չէր արել:
  • Երգում էր թռչունը:
    Այն փոքրիկ և սիրուն թռչունը գեղեցիկ երգում էր ծառի վրա:
  • Պիտի վերադառնար ընկերը:
  • Կբերեր տղան:
  • Հույսն ապրել էր:
• Նախադասության գլխավոր անդամները վերհիշելուց հետո ամփոփենք գիտելիքները նախադասության երկրորդական անդամների մասին:

Առաջադրանքներ՝ 153 – 158

ա) 4/8=1/2

բ) 8/12=2/3

գ) 45/210=9/42

դ) 256/924=64/231

ե) 2a/6=a/3

զ) 14a/21ab=2/3b

է) x⁵/x⁷=x/x²

ը) 8m³n/12m²=2mn/3

թ) 24a⁵b⁶c/36a⁷b⁴c=4ab²/6a²b

ժ) 48x³y⁴z³/56xy⁵z⁴=6x²/7yz

ա) 2(x+y)/4ax=x+y/2ax

բ) a+b/a+b=1

գ) 2(x-1)/5(x-1)=2/5

դ) 3a(a-b)²/6a(a-b)²=1/3

ե) 4x(x-y)³/16x²y(x-y)= (x-y)²/4xy

զ) 25m²n(a-b)/35mn²(a-b)²=5m/7n(a-b)

է) 2p(p-q)(p²+q²)/4q(p-q)(p²+q²)=2p/4q

ը) 8a(a+b)²(a-b)/18a(a-b)(a+b)=4a(a-b)/9a

ա) x-y/y-x= -1

բ) 2(a-b)/3(b-a)=2(a-b)/-3(b-a)= -2/3

գ) 4mn(m-n)/2m(n-m)=4mn(m-n)/-2m(m-n)=2n/-

դ) 6a²b³(a-3)/14ab³(a-3)=3a/7

ա) 2x+2y/4=x+y/2

բ) 3a+3b/6a=a+b/2a

գ) 4m-4n/8mn=m-n/2mn

դ) 12ab/6a-6b=2ab/a-b

ե) 2a-2b/4a+4b=a-b/2a+2b

զ) 6x+6y/3x-3y=2x+2y/x-y

ա) ax-bx/cx+dx=a-b/c+d

բ) ac+bc/mc+nc=a+b/m+n

գ) x²/x²+xy=x/x+y

դ) ab/a-ab=b/-b

ե) m²n/m²n-mn²=mn/mn-n²

զ) ax-bx/xy+x²=a-b/y

է) p²-p/ap-bp=p/a-b

ը) x²-xy/2xy+2x²=x-y/2y+2x

ա) 3xy/3x²a-3x=y/3xa

բ) 4m²n/6mn²-8m²n=2m/3n-4m

գ) 3a²+4ab/9a²b+12ab²=3a+4b/9ab+12b²

դ) 4xy-x²/4x²y-x³y=y-x/xy-x²y

ե) 2mn-6m²/12m²n-4mn²=n-3m/6mn-2n²

զ) 16p³q³-24p²q⁴/12p²q³-8p⁷q²=4pq-6q²/3q-2p⁵

1. Նախադասությունները տրված շաղկապական բառերից յուրաքանչյուրով միացրո՛ւ, դարձրո՛ւ բարդ նախադասություն: Երկրորդական նախադասություններն ընդգծի՛ր:
   • ա) Երբ, բ) թե չէ, գ) որ:
   • Գետը զայրանում է: Կամուրջը նրա հոսանքը բաժանում է ճյուղերի:

ա) Գետը զայրանում է, երբ կամուրջը նրա հոսանքը բաժանում է ճյուղերի:

բ) Գետը զայրանում է թե չէ, կամուրջը նրա հոսանքը բաժանում է ճյուղերի:

գ) Գետը զայրանում է, որ կամուրջը նրա հոսանքը բաժանում է ճյուղերի:

1. Բարդ նախադասությունները դարձրո՛ւ երկուական պարզ նախադասություններ:
   • Հարավային Աֆրիկայում կա մի բույս, որը հիմնականում թիթեռներով է սնվում:
     Հարավային Աֆրիկայում կա մի բույս: Այն հիմնականում թիթեռներով է սնվում:
     
   • Անգլիայում մեծ համարում ունի խոլորձ (օրխիդեա) ծաղիկը, որն ունի չորս հազար տեսակ:
     Անգլիայում մեծ համարում ունի խոլորձ (օրխիդեա) ծաղիկը: Այն ունի չորս հազար տեսակ:
     
   • Առավել արժեքավոր է այն տեսակը, որի հոտը շարունակ փոխվում է:
     Առավել արժեքավոր է մի տեսակ: Նրա հոտը շարունակ փոխվում է:
     
   • Մոնղոլիայի երկարակյացների մեջ, որոնց միջին տարիքը գերազանցում է հարյուրը, չկա ոչ մի տղամարդ:
     Մոնղոլիայի երկարակյացների մեջ չկա ոչ մի տղամարդ: Նրանց միջին տարիքը գերազանցում է հարյուրը:
     
   • Արդեն գիտական պատասխան կա այն հարցին, թե ո՞ր տարիքից են երեխաները սկսում հեքիաթ սիրել:
     Արդեն գիտական պատասխան կա այդ հարցին: Ո՞ր տարիքից են երեխաները սկսում հեքիաթ սիրել: