Սևաբերդ գյուղն այսօր, ըստ մարզպետարանի տվյալների, ունի 265 բնակիչ:

Գյուղը գտնվում է Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան լանջին, Աբովյան քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք:

Բնակչությունը հիմնականում 1915թ. Արևմտյան Հայաստանից բռնագաղթված հայեր են` Մշո, Էրզրումի, Ալաշկերտի գավառներից: Նախկինում գյուղում բնակվել են թաթարներ, այսօրվա բառապաշարով՝ ադրբեջանցի, և այն կոչվել է եղել Ղարաղալա, որը նշանակում է Սևաբերդ:

Գյուղում գտնվող պատմական հուշարձանները փաստում են, որ բնակավայրը գոյություն է ունեցել ոչ թե դարեր, այլ նույնիսկ հազարամյակներ առաջ։ Եկեղեցու և գերեզմանոցի մնացորդներն էլ վկայում են միջնադարում զարգացած գյուղի ծաղկուն վիճակի մասին։ Գյուղի տարածքում պահպանվել են 3 դամբարանադաշտ՝ Ք. ա. 3-1 հազարամյակների։ 1895 թ․ գյուղում հայեր չեն բնակվել։

«Ջրվեժ» անտառապարկը հիմնվել է 1977թ. եւ ունեցել է 400,43 hա տարածք:

Անտառապարկում աճում են «Կարմիր գրքում» գրանցված հազվագյուտ եւ անհետացող 21 տեսակի բույսեր` սոսի արեւելյան, գիհի բազմապտուղ, գիհի կազակական, նշենի սովորական, 100-ից ավելի ծառաթփատեսակներ եւ պարտեզային ձեւեր` եղեւնի կովկասյան, սոճի ղրիմյան, խեժափիճի սիբիրական, թույա արեւմտյան,  300 տեսակի անոթավոր բույսեր,  եւ այլն: 

Անտառապարկից դուրս մնացած տարածքը, գտնվում է Գառնի-Երեւան խճուղու վրա: Այստեղ են աճում Հայաստանի ամենագեղեցիկ սոճիները:

• Ինչ եմ ընթերցել այս օրերին
  • Կպատմես, թե ինչ ես կարդացել այս օրերին, ինչպես ես կատարել ստեղծագործության ընտրությունը:
  • Առաջարկում եմ պատմել, թե ինչն է տպավորել ամենաշատը ստեղծագործության մեջ, ինչպիսին էին կերպարները, ինչ համեմատություններ ես գտել;
  • Կներկայանես, թե որ մտքերը դարձան քեզ համար ամենասիրելին:
• Գրառումդ կզարդարես թեմատիկ նկարներով:

Արձակուրդի օրերին ես կարդացել եմ Արթուր Կոնան Դոյլի “Շերլոք Հոլմսի արկածները” գրքից “Պուտավոր Ժապավենը” ստեղծագործությունը: Ընկերուհիս էր կարդում Շերլոք Հոլմսի մասին և ես հետաքրքրվեցի, նաև մայրիկս խորհուրդ տվեց, որ կարդամ հենց այս պատմվածքը:

Տպավորվել է այն, որ մահվան պատճառը օձն էր, ինչը հաստատ չէի սպասում:
Շերլոքը, ինչպես միշտ, շատ խելացի էր: Ուոթսոնը հավատարիմ ընկեր էր, որ գնացել էր իր ընկերոջ հետ շատ մեծ վտանգի, ինչը կարող էր չանել: Բժիշկը՝ պատմության գլխավոր պատճառը, իր ցեղակիցների նման շատ չար էր և ագահ: Նա ուզում էր սպանել իր խորթ դստրերին, որպեսզի տիրանար նրանց՝ ամուսնության համար պարգևվող փողին: Դուստրը համեստ էր և խորթ հոր մասին շատ բաներ կարող էր չպատմել, բայց նա պատրաստակամ էր:
Երբ օձը բժշկին սպանել էր և Շերլոքը մտել էր այդ սենյակ, նա ասաց. “Փոս փորողը ինքն է փոսը ընկնում”:

 Լուծել Է. Ղազարյանի 8-րդ դասարանի դասագրքից. էջ176-ից խնդիրներ 10-ից մինչև 26-ը

10.

a = 4մ/վ^{2 ……………………..}|^{……………………..} v₁ = 4*1 = 4մ/վ v₂ = at = 4մ/վ² * 10վ = 40մ/վ

t = 10վ ^{……………………….}|^{……………………..}v_միջ = 40+4/2 = 22մ/վ

_________ ^{………………}|^{…………………..} S = (v₂-v₁)/2a = 40մ/վ — 4մ/վ / 2*4մ/վ² = 36/8 = 9/2 = 4,5մ

S = ?

11.

a = 4մ/վ^{2……………………..}|^{…………………….} v₁=4*1 = 4մ/վ

S = 72մ^{……………………..}|^{…………………….} S = at²/2

________^{…………………….}|^{……………..} t² = S*2/a = 72մ * 2 / 4 =144/4 = 36

t = ?^{…………………………….}|^{……………} t = \/^—— 36 = 6 վ

12.

t = 10վ ^{……………………..}|^{…………………….} S = at²/2

S = 400մ^{……………………..}|^{………………….}a = S * 2 / t² = 400 * 2 / 10*10 = 800 / 100 = 8/1 = 8մ/վ²

_________^{…………………}|^{………………..}v₂ = at = 8մ/վ² * 10վ = 80մ/վ

a = ?

v₂ = ?

13.

a = 2մ/վ^{2……………………..}|^{…………………….}t = v/a = 10/2 = 5վ

v₂ = 36կմ/ժ = 36000/3600=10մ/վ v₁ = 2*1= 2մ/վ

__________^{…………………….}|^{……………………}S = v₁*t-at²/2 = 2 * 5 — 2 *25 / 2=10 —

S = ?

14.

v = 29,4մ/վ^{…………………}|^{………………….}v = gt

__________^{………………}|^{………………….}g = 9,8

t = ?^{………………………………..}|^{……………………}t = v/g = 29,4 / 9,8 = 3

15.

v₁ = 44,1մ/վ^{……………..}|^{……………..}h = v₁²/2g = 44,1²/2*9,8 = 1944,81 / 19,6 = 99,225 մ

___________^{……………}|^{…………..}t₁ = v₁/g = 44,1 / 9,8 = 4,5 վ

t₁ = ?^{……………………………..}|^{……………..}t₂ = 2v₁/g = 2*44,1 / 9,8 = 9 վ

h = ?^{……………………………..}|^{……………..}v₂ = √2gh = √2*9,8*99,225 = √1944,81 = 44,1մ/վ

t₂ = ?

v₂ = ?

16.

S = 313,6մ^{…………………..}|^{…………………..}S=gt²/2 t2=S*2/g=313,6*2/9,8=64,4

___________^{…………….}|^{………………….}t=\/^——64,4=8

v₂=?^{…………………………….}|^{………………….} v₂=gt = 9,8 * 8 = 78,4մ/վ

t=?

17.

ա) t₁=1վ^{………………}|^{…………………}S₁ = gt²/2 = 9,8 * (1*1) / 2= 4,9մ

բ) t₂= 2վ^{………………}|^{…………………}S₂ = gt²/2 =

___________

S=?

18.

v = 49 մ/վ ^{……………..}|^{……………..} h = v² / 2g = 49² / 2*9,8 = 2401 / 19,6 = 122,5 մ

_________

h = ?

19.

v₁ = 58,8 մ/վ^{………………}|^{…………………}t = 2v₁/g = 2*58,8 / 9,8 = 12վ

_________^{………………}|^{…………………}h = v₁²/2g = 58,8² / 2*9,8 = 3457,44 / 19,6 = 176,4 մ

t = ?^{………………………….}|^{…………………}S = 176,4 * 2 = 352,8մ

S = ?^{………………………….}|^{…………………}v₂ = √2gh = √2*9,8*176,4 = √3457,44 = 58,8 մ/վ

v₂ = ?

20.

v = 70,56 կմ/ժ = 19,6 մ/վ

h = v₂/2g = 19,6² / 2*9,8 = 384,16 / 19,6 = 19,6 մ

__________

h = ?

Անհրաժեշտ պարագաներ.ապակե տարա՝ մետաղյա պտտվող փակիչով,փոքր մոմ,մետաղադրամ,թղթի փոքր կտորներ,լուցկի:

Փորձի ընթացքը.ապակե տարայի մեջ տեղավորել մետաղադրամը և թղթի փոքր կտորներ,որից հետո փակեք տարայի բերանը մետաղյա պտտվող փակիչով,և կտրուկ շուռ տվեք 180^oC-ով : ՈՒշադիր նայում եք մետաղադրամի և թղթի կտորների անկման հաջորդականությանը:

Պատասխանեք հետրյալ հարցերին.

1.Ի՞նչ տեղի ունեցավ մետաղադրամի և թղթի կտորների հետ

Տարան շրջելուց մետաղադրամը և թղթի կտորները ընկան, բայց տարբեր արագություներով:

2.Ձեր կարծիքով ինչո՞վ էր պայմանավորված այդ մարմիների նման հաջորդականությամբ անկումը

Քանի որ ավելի մեծ զանգված ունեցող մարմինը՝ մետաղադրամը ավելի արագ է հարղթահարում օդի դիմադրությունը:

3.Ի՞նչ ֆիզիկական երևույթ էր

ՄԵխանիկական ֆիզիկական երևույթ էր:

Այժմ բացիր տարան,փակիչը հակառակ դիրքով դրեք սեղանին,նրա վրա դասավորեք մետաղադրամը և թղթի կտորները,իսկ մոմը դրեք մեջտեղի մասում,և լուցկով վառեք:Ապակե տարան շրջված վիճակում հարմարեցրեք փակիչի վրա(մառվող մոմ,մետաղադրամ, թղթի կտորներ),այն պտտեք մինչև լավ փակվի:Սպասեք մինչև մոմը մարի(հանգչի) և անմիջապես տարան կտրուկ շուռ տվեք(պտտեք) 180^օC-ով:

ՈՒշադիր նայում եք մետաղադրամի և թղթի կտորների անկման հաջորդականությանը: Պատասխանեք հետևյալ հարցերին.

1.Ինչպե՞ս են անվանում մարմինների նման անկումը, Ի՞նչ շարժում է դա:

Կոչվում է ազատ անկում:
Դա հավասարաչափ արագացող շարժում էր:

2.Ի՞նչ ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ տեղի ունեցան

Տեղի ունեցավ մեխանիկական ֆիզիկական երևույթ, երբ թուղթը և մետաղադրամը ընկան: Եվ քիմիական երևույթ՝ մոմի միջոցով թթվածնի այրումը:

3.Տարայի ներսում ի՞նչ միջավայր ստեղծվեց

Ստեղծվեց անօդ միջավայր:

4.Ինչպե՞ս են անվանում այդ <<դատարկությունը>>

Այդ <<դատարկությունը>> ավանում են վակուում:

Փորձերից ի՞նչ եզրակացության եկաք:

Հասկացա, որ անօդ տարածության մեջ բոլոր մարմինները նույն արագությամբ են ընկնում, իսկ սովորական միջավայրում ավելի մեծ զանգված ունեցող մարմինները ավելի արագ են ընկնում:

Հայոց լեզվի բաժին

Գրականության բաժին

Հանրահաշվի բաժին

Երկրաչափության բաժին

Ռուսերենի բաժին

Անգլերենի բաժին

Պատմության բաժին

Աշխարհագրության բաժին

Կենսաբանության բաժին

Ֆիզիկայի բաժին

Քիմիայի բաժին

Հասարակագիտության բաժին

Վրացերենի բաժին

Մաթեմատիկա բ.֊ի բաժին

Մկանները՝ կպնելով ոսկրերին, բերում են նրանց շարժման:  Մասնակցում են մարմնի խոռոչների առաջացմանը: Ներառված են որոշ ներքին օրգանների բաղադրության մեջ: Մկանների միջոցով, մարմինը պահում է հավասարակշռություն, շարժվում է տարածության մեջ, իրականացվում են շմչառական,  ծամիչ, կլման շարժումները: Գոյություն ունեն մկանային հյուսվածքների երեք տեսակ՝ հարթ, կմախքային, սրտային: Ամեն կմախքային մկանը կառուցված է  միջաձիգ֊զոլավոր մկանաթելերի խուրձերից՝ սահմանափակված շարակցական հյուսվածքներով: Մկանային խրձերը առաջացնում են օրգանի մկանոտ մասը՝ փորիկը, որը անցնում է դեպի ջիլը: Մկանային խրձերի, կամ հեռակա ջլի օգնությամբ, որը կոչում են գլխիկ, մկանը սկիզբ է առնում ոսկրերի վրա: Հեռակա ոսկրի ծայրով կամ դրա հեռակա ջլով, որը նաև անվանում են «պոչ»,  մկանը կպնում է ուրիշ ոսկրին: Համարվում է, որ մկանի սկիզբը
գտնվում է ավելի մոտիկ, քան ամրացումը, որը գտնվում է ավելի հեռու: Որոշ մկաններ ունեն միջանկյալ ջլեր, գտնվող երկու փորիկների մեջտեղում, օրինակ՝ երկփոր մկանը: Որոշ մկանների մոտ, օրինակ՝ որովայնի հարթ մկանի մոտ, մկանախրձերի ընթացքը ընթհատվում է մի քանի կարճ միջանկյալ ջլերով, ձևավորելով ջլային զրահներ:
Մկանների ձևերը բազմաթիվ են: Իլիկաձև մկանները գտվում են վերջույթների վրա: Կպնում են ոսկրերին՝ որոնք կատարում են լծակի դեր: Լայն մկանները մասնակցում են իրանի պատերի առաջացմանը: Իլիկաձև մկանի օրինակ է՝ ուսի երկգլխանի մկանը: Լայն մկանների օրինակ է՝ որովայնի թեք մկանները: Մկանային խրձերը՝ պառկած ջլի  մի կողմում, կոչում են մեկփետրավոր: Եթե մկանային խրձերը տեղակայված են ջլի երկու կողմից, մկանը կոչվում է երկփետրավոր: Երբեմն մկանային խրձերը բարդ փաթաթվում են և ջլին են կպնում մի քանի կողմից: Այս դեպքում ձևավորվում է բազմափետրավոր մկանը: Որոշ մկաններ ունենում են երկու֊երեք կամ չորս գլխիկ: Երկու կամ մի քանի ջիլ: Որոշ մկանների մոտ մկանային խրձերը ունեն շրջանաձև ուղղություն, որոնք ձևավորում են շրջանաձև մկանը: Այդպիսի մկանները սովորաբար շրջապատում են մարմնի բնական անցքերը, օրինակ՝ բերանը, և կատարում են սեղմելու ֆունկցիան: Մկանների կծկման դեպքում, դրա մի ծայրը միշտ մնալու է անշարժ: Այդ մասը կոչում են ֆիքսված կետ, իսկ շարժվող կետը գտնվում է ուրիշ ոսկրի վրա, որին մկանը կպած է և որը մկանի կծկման ժամանակ շարժման է գալիս:
Մկանների անունները ունեն տարբեր ծագում: Որոշ մկանները իրենց անվանումներըստացել են համապատասխան ձևին: Օրինակ՝ ռոմբաձև մկանը: Ուրիշ մկանների անվանումները նշում են դրանց չափերը, մկանային խրձերի ուղղությունը, սկզբի և ամրացման տեղը և ֆունկցիան, որը իրենք կատարում են: Մկանները՝ կծկվելով, կատարում են իրենց ֆունկցիան, անատոմիական կազմավորումների մասնակցությամբ, որոնք պետք է դիտարկել, ինչպես մկանների օժանդակ սարքեր: Ֆասցիան իրենից ներկայացնում է մկանների շարակցական հյուսվածքի ծածկույթ: Ձևավորելով մկանների համար պատյան, ֆասցիան սահմանափակում է դրանք իրարից: Պաթոլոգիայի դեպքում սահմանափակում են թարախի տարածումը, արյան տարածումը արյունահոսության ժամանակ: Մկանի, շարակցական հյուսվածքի և ֆասցիայի մակերևույթի միջև գտնվում է փխրուն ճարպային հյուսվածքի բարակ շերտ: Որոշ տեղերում կան մասեր՝ ֆասցիայի հաստացումները: Ամրանալով ոսկրային ելուստներին, ֆասցիաները ձևավորում են մանրաթելային կամուրջ՝ ջլերի հենարան: Հենարանները խանգարում են ջլերի տեղաշարժմանը դեպի կողմերը, տալիս են ճիշտ ուղղություն՝ մկանների կծկման դեպքում: Այն մասերում, որտեղ ջլերը կամ մկանները կից են ոսկրային ելուստներին, կան սինովիալ ծոցեր, որոնք վերացնում են շփումը: Սինովիալ ծոցը ունի հարթեցված շարակցական  հյուսվածքի քսակի ձև, որի մեջ պարունակվում է սինովիալ հեղուկի փոքր քանակ:

1. Ներկայացնել հենաշարժիչ համակարգի կառուցվածքը:

Մեր մարմնի հենարանը ողնաշարն է: Հիմնական մասը ողն է: Մարդկանց մոտ դրանք 32-34 են: Ողնաշարը բաժանվում է մասերի, որոնք ունեն ողերի որոշակի քանակ:Մկանա-կապանային համակարգով ողերին են միացվում անրակները, թիակները, բազկոսկրերը, նախադաստակի և դաստակի ոսկորները և մատների ֆալանգները: Ողնաշարի ձևը հիշացնում է լատինական “S” տառը, քանի որ ունի բնական, ֆիզիոլոգիական թեքություններ: Գոյություն ունեն կեցվածքի տարբեր տեսակներ՝ նորմալ կեցվածք, որի ժամանակ կրծքավանդակի մակերևույթը դուրս է ցցվում որովայնի մակերեսից, բավարար կեցվածք կամ կլորացված մեջք, երբ կրծքավանդակը ավելի տափակ է, իսկ որովայնը զգալիորեն ցցված է կրծքավանդակի վրա և վատ, ծուռ կեցվածքը կամ կլոր մեջք, ինչի դեպքում գլուխը առաջ է եկած, կուրծքը ներս է ընկած, կեցվածքը ծուռ է:

2. Մկանների կառուցվածքը և գործողությունները:

Մկանները՝ կպնելով ոսկրերին, բերում են նրանց շարժման:  Մասնակցում են մարմնի խոռոչների առաջացմանը: Ներառված են որոշ ներքին օրգանների բաղադրության մեջ: Մկանների միջոցով, մարմինը պահում է հավասարակշռություն, շարժվում է տարածության մեջ, իրականացվում են շմչառական,  ծամիչ, կլման շարժումները: Մկանային խրձերի, կամ հեռակա ջլի օգնությամբ, որը կոչում են գլխիկ, մկանը սկիզբ է առնում ոսկրերի վրա: Հեռակա ոսկրի ծայրով կամ դրա հեռակա ջլով, որը նաև անվանում են «պոչ»,  մկանը կպնում է ուրիշ ոսկրին: Որոշ մկաններ ունեն միջանկյալ ջլեր, գտնվող երկու փորիկների մեջտեղում: Որոշ մկանների մոտ մկանային խրձերը ունեն շրջանաձև ուղղություն, որոնք ձևավորում են շրջանաձև մկանը: Այդպիսի մկանները սովորաբար շրջապատում են մարմնի բնական անցքերը, օրինակ՝ բերանը, և կատարում են սեղմելու ֆունկցիան: Ձևավորելով մկանների համար պատյան, ֆասցիան սահմանափակում է դրանք իրարից: Պաթոլոգիայի դեպքում սահմանափակում են թարախի տարածումը, արյան տարածումը արյունահոսության ժամանակ:

3. Գրել արյան բաղադրությունը:

Արյունը հյուսվածքային հեղուկի և ավշի հետ միասին կազմում է օրգանիզմի ներքին հեղուկ միջավայրը։ Արյունն ունի կենսական նշանակություն և կատարում է կարևորագույն գործառույթներ։ Արյունը կազմված է պլազմայից և արյան բջիջներից։ Արյան բջիջները գոյանում են արյունից դուրս՝ արյունաստեղծ օրգաններում, իսկ ծերացածները և անկենսունակները քայքայվում են արյունը քայքայող օրգաններում (փայծաղ, լյարդ և այլն)։ Ողնաշարավորների արյունը վառ կարմիր է, երբ հեմոգլոբինը հարուստ է թթվածնով, և մուգ կարմիր, երբ թթվածնով հարուստ չէ։ 

Սովորել՝ Է. Ղազարյանի դասագրքից. էջ13-ից մինչև էջ20

1.Որ շարժումն են անվանում ազատ անկում

Մարմինների անկումը վակուումում, միայն Երկրի ձգողության ազդեցությամբ, կոչվում է ազատ անկում:

2.Գրել և բացատրել ազատ անկման բանաձևը

v=gt

S=gt²/2

3.Ձևակերպել Գալիլեյի օրենքը

Բոլոր մարմինները Երկրի ձգողության ազդեցությամբ ընկնում են նույն արագացմամբ:

4.Որ շարժումն են      անվանում   շրջանագծային հավասարաչափ շարժում:

Կորագիծ շարժումը, որի դեպքում մարմնի հետագիծը շրջանագիծ է, կոչվում է շրջանագծային շարժում: 

5.Ինչ ուղղություն ունի արագությունը շրջանագծային հավասարաչափ շարժման դեպքում:բերել օրինակներ

Շրջանագծի յուրաքանչյուր կետում մարմնի շարժման ակնթարթային արագության ուղղությունը համընկնում է այդ կետով շրջանագծին տարված շոշափողին: Օրինակ՝ սղոցով մետաղ կտրելիս արձակվող կայծերի հետագծերը պոկվելու կետում շոշափողի ուղղությամբ են:

6.Ինչ է պտտման պարբերությունը:

Պտտման պարբերություն է կոչվում այն ժամանակամիջոցը, որի ընթացքում շրջանագծով հավասարաչափ շարժվող մարմինը կատարում է մեկ լրիվ պտույտ:

7.Ինչ է պտտման հաճախությունը,և որն է նրա միավորը:

Պտտման հաճախություն են անվանում այն ֆիզիկական մեծությունը, որըհավասար է միավոր ժամանակամիջոցներում մարմնի կատարած պտույտների թվին:

Պտտման հաճախության միավոր՝ n

6.Գրել և բացատրել պտտման պարբերության և հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:

Համեմատելով T=t/N և n=N/t բանաձևերը՝ կարելի է տեսնել, որ պտտման պարբերությունը և պտտման հաճախությունը փոխադարձաբար հակադարձ մեծություններ են.

n=1/T, T=1/n

8.Ինչպես կարելի է հաշվել շրջանագծով հավասարաչափ շարժվող մարմնի արագությունը, եթե հայտնի են շրջանագծի շառավիղը և պտտման պարբերությունը կամ պտտման հաճախությունը:

v=2пR/T

Առաջադրանքներ՝ 188 – 193

ա) a/b × c/d=ac/bd

բ) x/y ÷ a/b=x/y × b/a=xb/ya

գ) 4a/7b × 21/a=4/b × 3/1=12/b

դ) 5/8 ÷ 15q/16p=1/1 ÷ 3q/2p=1/1 × 2p/3q= 2p/3q

ե) 5ax/6by × 3x/5y=ax/2by × x/y=ax²/2by²

զ) 7/a × 5ax/14by=1/1 × 5x/2by=5x/2by

է) 8a²y/5bx ÷ 3ay/4b²x=8a/5 ÷ 3/4b=4a/5 ÷ 3/b=4a/5 × b/3=4ab/15

ը) 25x²y³/36ab ÷ 35x³y/24b²=25y²/36a ÷ 35x/24b=5y²/6a ÷ 7x/4b=5y²/6a × 4b/7x=20y²b/42ax

ա) a × a/b=a²/b

բ) a/x ÷ a=a²/x

գ) a/7x × 5x=5ax/7x

դ) ab ÷ a/b=ab × b/a=ab²/a

ե) 8a ÷ 20a²b/3x=8a × 3x/20a²b=24ax/20a²b

զ) 18p³ × 5x/9p²=2p³ × 5x/p²=10p³x/p²

ա) a+1/7x × 2x/a+1=2ax+2x/7ax+7x=2+2/7+7=4/14

բ) 2m/m-n ÷ 3mn/m-n=2/1 ÷ 3n/1=2/1 × 1/3n=2/3n

գ) 4p/p-3 × p-3/2p²=4/-3 × -3/2p= -12/-6p= 2/p

դ) x+y/8a ÷ x+y/16a²b=1/1 ÷ 1/2ab=1/1 × 2ab/1=2ab/1